Επειδή το σώμα της είναι σαν μια σπηλιά μες στον χειμώνα
Επειδή κάποιος άναψε φωτιά εκεί και ξέχασε να τη σβήσει
Επειδή η ώρα του κρεβατιού είναι ένα κάστρο που χτίζει μέσα της,
με τάφρο και κρεμαστή σιδερένια πύλη και πυκνή ομίχλη.[…]
Επειδή τα λούτρινα κουνελάκια ξέρουν να κρατούν καλύτερα μυστικά από τα χέρια που σταματούν
Επειδή όταν ο κόσμος όλος μπήκε μέσα της,
εκείνη τον κράτησε σφιχτά σαν μπάλα kegel
και αναρωτήθηκε για τον αγώνα που έδινε ο Άτλαντας για να κρατήσει ένα τόσο δα πραγματάκι στην πλάτη του. “Respect”, Melissa Studdard, Μτφρ. Κατερίνα Κωστάκου
Το σώμα που κατοικώ είναι ρευστό, αναπάντεχα ισχυρό, αστάθμητα ευάλωτο και διαρκώς μεταβαλλόμενο. Διαβιώ μέσα σε ένα γυναικείο σώμα σημαίνει συνεχείς και αλλεπάλληλες απώλειες του ενσώματου εαυτού μου και διαρκείς επαναδιατυπώσεις ενός νέου. Είναι σχεδόν αδύνατον να εξηγήσω όλη αυτή τη μεταμορφωτική διαδρομή, πόσο μάλλον να την βάλλω σε λέξεις. Και μόνο η σύλληψη των Ελένης Ευθυμίου, Σοφίας Ευτυχιάδου να δημιουργήσουν ένα απενεχοποιημένο παραστασιακό γεγονός που να μιλάει με τρυφερότητα και θάρρος για το γυναικείο σώμα αποτελεί ένα σημαντικό επίτευγμα. Αν συνυπολογίσει κανείς τη θέση που καταλαμβάνει στο συλλογικό φαντασιακό, τότε η αξία του επιτεύγματος αυξάνεται κατακόρυφα.
«Το γυναικείο σώμα έχει καταλάβει κεντρική θέση στη δυτική φαντασία, με τις εικόνες του να διαπερνούν την ποίηση και την ιστορία, τη μυθολογία και το θρησκευτικό δόγμα, τις εικαστικές τέχνες και τις επιστημονικές πραγματείες. Έχει εμπνεύσει και έλξη και φόβο, έχει γίνει αντιληπτό ως όμορφο και ακάθαρτο, σαγηνευτικό και επικίνδυνο, πηγή ευχαρίστησης και φροντίδας αλλά και πηγή κακού και καταστροφής […] Όλα συγκλίνουν, ωστόσο, γύρω από ζητήματα δύναμης και αδυναμίας, φωνής και σιωπής, υποκειμενικότητας και αντικειμενοποίησης.» (το γυναικείο σώμα στον δυτικό πολιτισμό, RUBIN-SULEIMAN SUSAN, εκδ. Σαβάλλας)
Τόσο η Ελένη Ευθυμίου στη σκηνοθεσία κατορθώνει να δημιουργήσουν μια παράσταση που απαλλάσσει το γυναικείο σώμα από την ενοχή, την ντροπή και το ιδεοληπτικό στερεότυπο. Του αφαιρούν το λερό κοινωνικό ένδυμα της σεξουαλικοποίησης και των πατριαρχικών επιταγών και μιλούν με τρυφερότητα για την ομορφιά του σε κάθε έκφανση των μεταβολών και της ρευστότητάς του (εφηβεία, εγκυμοσύνη, λοχεία, εμμηνόπαυση, γήρας) αγγίζοντάς το με σεβασμό και στοργή, καθώς μας το αποκαλύπτουν πάμφωτο, ξορκίζοντας κάθε μορφής έμφυλη βία.
Η Ελένη Ευθυμίου θα έρθει αντιμέτωπη σκηνοθετικά με ένα πυκνό, πολύπλοκο δραματουργικό εγχείρημα που θα συγγράψει μαζί με τη Σοφία Ευτυχιάδου και τη Νεφέλη Μαϊστράλη. Το κείμενο χαρακτηρίζεται από τη χορικότητα, και τις αφηγήσεις, «ένα πολυφωνικό έργο για το γυναικείο σώμα» όπως ονομάζεται από τις ίδιες τις δημιουργούς του. Θα αποκαλυφθεί ποικιλόμορφο, αφού δανείζεται στοιχεία από διάφορα δραματουργικά είδη και εμπεριέχει: αφηγήσεις, μεταγραμμένες μαρτυρίες, αυτοσχεδιασμό, τραγούδι, χορό και θα διατυπωθεί σκηνικά μέσα από 14 δραματουργικά στιγμιότυπα. Αυτό το πολυμορφικό υλικό θα μετουσιώσει η Ελένη Ευθυμίου σε ένα άρτιο παραστασιακό γεγονός με σημαντικές ερμηνείες, έξοχους ρυθμούς, αρτιότητα, αισθητική ποιότητα και σκηνική ευγένεια.
Οι συντελεστές
Η Ευαγγελία Κιρκινέ δημιουργεί ένα διπλό, αντιστικτικό σκηνικό τοπίο: αφενός μία φουτουριστική αποτύπωση δημόσιων λουτρών, έναν μαγικό, μυστικιστικό χώρο, όπου παραδοσιακά μέσα στους αιώνες αποτελούσε τόπο συνάντησης των θηλυκοτήτων. Εκεί μπορούσαν ανενόχλητα να συγκροτήσουν μια μορφή αυθύπαρκτης κοινότητας όπου το γυναικείο σώμα απολάμβανε τη φροντίδα, την αποδοχή και κυρίως την ελευθερία του. Και, αφετέρου ένα συνηθισμένο οικιακό μπάνιο όπου συχνά το γυναικείο σώμα κρύβεται. Ένα τοπίο μοναχικότητας όπου συντελούνται όλα όσα δεν του επιτρέπονται. Όλα όσα είναι απαγορευτικά σε κοινή θέα. Συχνά τόπος δακρύων και διαφυγής.
Οι δύο αυτοί σκηνικοί «τόποι» συνυπάρχουν σε ένα κοινό φαντασιακό τόπο ελεύθερης έκφρασης της γυναικείας οντότητας. Η λίμνη που σχηματίζεται στα λουτρά έχει ευθεία αναφορά στον γυναικείο κόλπο. Θεωρώ εξαιρετικά εύστοχο και συγκινητικό το σκεπτικό, αλλά διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις για την αισθητική της πραγμάτωσής του. Η Διδώ Γκόγκου με τρυφερότητα και σεβασμό δημιουργεί κοστούμια για το κάθε σώμα που βρίσκεται επί σκηνής. Σέβεται τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τα τραύματά του, τις πεποιθήσεις του. Μια συγκινητική έκφανση δημιουργίας.
Βρήκα επίσης εξαιρετικά εύστοχη τη σημειολογία των σκηνικών αντικειμένων στη σκηνική τους λειτουργία. Τόσο η μουσική της Σοφίας Καμαγιάννη, όσο και η μουσική διδασκαλία της Μελίνας Παιονίδου συνεισφέρουν σημαντικά και καίρια στις υψηλές αισθητικές ποιότητες του εγχειρήματος. Εξαιρετική μνεία στην κίνηση που επιμελήθηκε η Ξένια Θεμελή. Σχετικά με τους φωτισμούς της Ζωής Μολυβδά-Φαμέλη αισθάνομαι ότι πλατειάζουν αισθητικά.
Ειδική μνεία στην πολύ ενδιαφέρουσα επιμέλεια προγράμματος της Βιβής Σπαθούλα.
Οι ερμηνείες
Ο ξεχωριστός αυτός θίασος γυναικών διαπνέεται από μια αφοπλιστική σύμπνοια και μια ζηλευτή αλληλεγγύη. Οι ιστορίες που μας διηγούνται από το φασματικό «υδάτινο» τοπίο τους, φτάνει ως εμάς, τους θεατές, σε κύματα. Τρυφερότητας, ομορφιάς οδύνης, σπαραγμού, χιούμορ, απελπισίας. Κατορθώνουν να μας μυήσουν σε μια παραστασιακή εμπειρία που μας συμπεριλαμβάνει και μας περιέχει. Με τις υποκριτικές τους ποιότητες διαρρηγνύουν τα όρια μεταξύ σκηνής και πλατείας και δημιουργούν μια -έστω και εντός του χρονικού ορίου της παράστασης – συμπεριληπτική κοινότητα που διαπνέεται από όρους αποδοχής και ειλικρινούς ενσυναίσθησης. Μια σπάνια σύνδεση επιτυγχάνεται χάρη σε αυτές τις δονούμενες υποκριτικές οντότητες.
Συγκεκριμένα: Η Αλίκη Αλεξανδράκη είναι καθηλωτική. Η λιτότητα των μέσων της, οι αποχρώσεις των συναισθημάτων της, η υποκριτική της δεινότητα δίνουν στη σκηνική της παρουσία μια σπάνια πνευματικότητα. Ο τρόπος που ενδύεται το σώμα της το ημιδιάφανο νυχτικό είναι συγκλονιστικός. Θυμίζει τις θερμοκρασίες και την υγρασία της ερωτικής σκηνής «στον έρωτα στα χρόνια της χολέρας» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, όταν η Φερμίνα Ντάσα, πριν την ερωτική συνεύρεση αποχωρίζεται το λευκό νυχτικό της. Βαθιά ανθρώπινη στον ερωτικό της μονόλογο.
Η Φένια Αποστόλου φέρει το σώμα της επί σκηνής με σπάνια ευγένεια, λεπτότητα και σκηνική ποιότητα. Χρησιμοποιεί δε την εμπειρία του λαμπρού χορευτικού της παρελθόντος με ευθυβολία και απολαυστική χιουμοριστική διάθεση. Σε μία από τις ιστορίες με τίτλο: «κόντρα στον ήλιο», μια ιστορία φυλομετάβασης, ο τρόπος που αρθρώνει τη φράση: «σε κάποιες γυναίκες κοστίζει πολύ να συναντήσουν το σώμα τους» είναι συνταρακτικός.
Η Αγγελική Δεληθανάση και η Ξένια-Μαρία Γκιουλεμέ υπηρετούν με βαθιά πίστη, συναδελφικότητα, δυναμισμό και ενθουσιασμό το παραστασιακό εγχείρημα. Αντίθετα, αισθάνομαι ότι η Νάνσυ Σιδέρη, δεν κατάφερε να διανύσει τα δύσβατα ψυχικά τοπία της συνταρακτικής ιστορίας «το κορίτσι που δεν ήθελε να γίνει μαμά» και περιορίστηκε στη σκιαγράφηση των περιγραμμάτων.
Η Ίντρα Κέιν αποτελεί μια από τις πιο έντονες υποκριτικά παρουσίες της παράστασης. Εκρηκτική ενέργεια, σκηνικός δυναμισμός, συναδελφική και παρούσα με πίστη και δύναμη καθ΄ όλη τη διάρκεια του παραστασιακού εγχειρήματος σε ό,τι και αν της ζητήθηκε να αποτυπώσει υποκριτικά.
Η Μαρία Κεχαγιόγλου, μια εξαιρετική ηθοποιός ακριβείας, σκιαγραφεί τον κάθε ρόλο που ερμηνεύει με πληρότητα, διαύγεια και βάθος. Μου άρεσε εξαιρετικά όταν ερμήνευε -ενώ ταυτόχρονα σχολίαζε, ως γυναίκα, με την υποκριτική της, τον αδιάφορο, ψυχρό, αλαζόνα γυναικολόγο στον ανατριχιαστικό σκηνικό διάλογο με την Κωνσταντίνα Τάκαλου.
Η Ιωάννα Μαυρέα είναι μέγας παραστασιακός προβοκάτορας: έχει τη σπάνια δυνατότητα να μπορεί να ενδύεται ένα σπαρταριστό κωμικό ιδίωμα που ταυτόχρονα το μπολιάζει με σπαραγμό, απελπισία και απόγνωση. Στον μονόλογό της: «SΚIN CARE, ΠΙΟ ΑΔΥΝΑΤΗ, ΠΙΟ ΝΕΑ, ΠΙΟ ΑΛΛΗ» είναι απολαυστικά κωμική, και ταυτόχρονα βιτριολικά απεγνωσμένη. Μας πρόσφερε ένα από τα καλύτερα στιγμιότυπα της παράστασης.
Η Κατερίνα Παπανδρέου έχει ένα πολύ ενδιαφέρον, ιδιαίτερο και ασυνήθιστο υποκριτικό ιδίωμα που συμπορεύεται με έναν ισχυρό και πνευματικό νου, που φωτίζει τις ερμηνείες της στις ενδόμυχες εκδοχές των ρόλων. Εξαιρετική «στα τακουνάκια», σε μια ιστορία βιασμού. Και σφοδρά επιδραστική στον «χορό» προς την ελπίδα και την ελευθερία της ίασης μιας γυναίκας που έχει υποστεί μαστεκτομή.
H Χάρις Σερδάρη υπηρετεί με βαθύτητα, ένταση και διαύγεια ό,τι επωμίζεται υποκριτικά: Ξεκαρδιστική στην εναρκτήρια σκηνή της γέννας. Σπαρακτική στον παροξυσμικό τρόμο μιας νέας γυναίκας απέναντι στο body shaming. Χάρμα ιδέσθαι σε μία από τις απολαυστικότερες στιγμές της παράστασης -καταπληκτικός και ο χορός γυναικών που την περιβάλλει-ενώ υποδύεται μια σκληρά εργαζόμενη λεχώνα με τρία παιδιά.
Η Μαρία Σκουλά είναι μια δαιμονιακή, αεικίνητη, εκκωφαντική υποκριτική προσωπικότητα. Συναρπαστική στον μονόλογο για την εμμηνόπαυση. Έξοχη η επινόηση των παροξυσμικών ραγισμάτων της φωνής της.
Η Κωνσταντίνα Τάκαλου έχει επωμιστεί έναν από τους πιο δύσκολους και οριακούς μονολόγους της παράστασης για το δικαίωμα του γυναικείου σώματος στην απόλαυση και στην ηδονή που βάναυσα του το στερούν. Με τον υποκριτικό σπαραγμό της εικονοποιεί ένα ερημωμένο και άνυδρο γυναικείο τοπίο. Έξοχη.
Συνοψίζοντας…
Η μοναδικότητα αυτού του σκηνικού επινοήματος είναι ότι υπερβαίνει κατά πολύ το παραστασιακό γεγονός και υψώνεται σε ισχυρή πολιτική δήλωση σε σχέση με το γυναικείο σώμα και τα δικαιώματά του. Εξυμνεί δε, ταυτόχρονα τη γυναικεία αλληλεγγύη σε πείσμα της αμφισβήτησής της από την κυρίαρχη πατριαρχική αντίληψη. Ουσιαστικά συμπεριληπτικό, πέρα από κάθε εμμονή και φανατισμό. Προωθεί την τρυφερή δήλωση της αυτονομίας και της αυτοδιάθεσής του, εξουδετερώνοντας την εχθροπρακτική και καταγγελτική νοοτροπία του διαχωρισμού. Αφουγκράζεται το γυναικείο σώμα και μιλά για αυτό με ποιητικότητα, ανατροπή, γνώση, ειλικρίνεια, γενναιότητα, τόλμη και χιούμορ. Είναι άκρως σημαντική και ελπιδοφόρα η ύπαρξη ενός τέτοιου παραστασιακού εγχειρήματος στο θεατρικό μας γίγνεσθαι.
Συνυπολογίζοντας δε, ότι αποτελεί μέρος της ρεπερτοριακής πολιτικής της πρώτης σκηνής της χώρας το μεταβάλλει από πολιτική δήλωση σε πολιτική πράξη. Δείτε αυτήν την παράσταση. Προς θεού, παρακαλώ μην τη θεωρήσετε μια «γυναικεία» παράσταση- απεχθάνομαι αυτόν τον όρο-, αλλά μια παράσταση που έφτιαξαν γυναίκες. Μια παράσταση που «διηγείται» την ιστορία του γυναικείου σώματος. Του σώματος που εξιστορεί την ιστορία του κόσμου, χαράζοντας και διασώζοντάς την στη σάρκινη επιφάνειά του. Μία ιστορία που μας εμπεριέχει όλους μας, αφού μας γεννά.
Μπορείτε να ακούσετε το podcast:
«Στο Σώμα της» στο Εθνικό Θέατρο – Η Αγγελική Δεληθανάση, η Ίντρα Κέιν και η Κατερίνα Παπανδρέου μιλούν για το δυνατό και ταυτόχρονα ευάλωτο γυναικείο σώμα μας
