Εσείς το ξίφος, εμείς το αίμα
Εσείς ατσάλι και φωτιά, εμείς τη σάρκα μας…
Πέτρες εμείς ,εσείς ερπύστριες.
Δακρυγόνα εσείς, εμείς βροχή.
Ο ίδιος ουρανός κι αέρας μας τυλίγει.
Πάρτε λοιπόν το μερτικό σας απ’ το αίμα μας
Και φύγετε
Σε γλέντια και χορούς πηγαίνετε. Φύγετε.
Εμείς έχουμε τα λουλούδια των μαρτύρων να ποτίσουμε
Να ζήσουμε έχουμε όπως θέλουμε
Να σκέφτεσαι τους άλλους (*)
Μαχμούτ Νταρουίς
Η παράσταση των «Τρωάδων» του Ευριπίδη σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου με τη συμμετοχή της ομάδας Εν Δυνάμει (**) και της Ελένης Δημοπούλου αποτέλεσε την πρώτη καθολικά προσβάσιμη -και για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες-παράσταση στην ιστορία του εμβληματικού αργολικού θέατρου. Για πρώτη φορά θεατές με ή χωρίς αναπηρίες παρακολούθησαν ένα παραστασιακό γεγονός στο οποίο συμμετείχαν ηθοποιοί με ή χωρίς αναπηρίες στον ιστορικό αυτό χώρο. Η Κυριακή 2 Αυγούστου 2026 αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο. Η Ιστορία (Νεοελληνικού Θεάτρου) θα καταγράψει αυτήν την ημερομηνία ως σημείο αναφοράς και οφείλει να αναφέρει ότι το απαιτητικό αυτό εγχείρημα αποτέλεσε μέρος του οράματος της ρεπερτοριακής πολιτικής δύο γυναικών που βρίσκονται επικεφαλής της Πρώτης Σκηνής της χώρας: της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας Αργυρώς Χιώτη και της Αναπληρώτριας Καλλιτεχνικής Διευθύντριας Ιώς Βουλγαράκη. Καθώς και του καλλιτεχνικού οράματος δύο άλλων γυναικών πρωτίστως της σκηνοθέτιδας Ελένης Ευθυμίου αλλά και της Ελένης Δημοπούλου που με την καλλιτεχνική τους πορεία προτείνουν ένα συμπεριληπτικό σύστημα, προσώπων, ιδεών και κοινωνικών αρχών, το οποίο βασίζεται στην ισοτιμία και το ανθρωπιστικό ιδεώδες και του οποίου το παραστασιακό επιστέγασμα παρακολουθήσαμε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.
Η παράσταση ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια του καλλιτεχνικού συμβάντος και αναδείχτηκε σε πολιτική πράξη, αφού η πραγμάτωσή του απαιτούσε ισχυρό ιδεολογικό υπόβαθρο, πολιτική βούληση, κοινωνική ευαισθησία, τόλμη αλλά και συναίσθηση πολιτειακής ευθύνης.
Η ακύρωση της παράστασης την Παρασκευή 31 Ιουλίου λόγω εκτεταμένων πυρκαγιών που ρήμαζαν την περιοχή της Αργολίδας αλλά και ολόκληρη τη χώρα έδωσαν στο παραστασιακό γεγονός έναν καταγγελτικό συμβολισμό ενάντια σε πολιτικές πρακτικές και μεθόδους καθώς η πυρπολημένη Τροία δεν εμφανιζόταν μόνο στην ορχήστρα αλλά περικύκλωνε άγρια την πραγματικότητά μας με οδυνηρά αποτελέσματα.
Η παράσταση δεν θα μπορούσε να προγραμματιστεί εκ νέου για την Κυριακή 2 Αυγούστου χωρίς την πίστη, την αυτοθυσία, τη συνεργασία και τον ενθουσιασμό των εργαζομένων του Εθνικού Θεάτρου, του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και αλλά και αυτών του Αρχαίου Θεάτρου αλλά και της κατανόησης και της ευελιξίας του Alan Lucien Øyen και της ομάδας του που παραχώρησαν την πρώτη ημέρα της πρόβας τους, αφού η «Αντιγόνη» ήταν η επόμενη παραγωγή στο Αργολικό Θέατρο.
Σκηνοθεσία – Δραματουργία – Στην «έρημη γη» απουσιάζει ο Θεός
Με παραστασιακούς όρους οι «Τρωάδες» της Ελένης Ευθυμίου είχαν διαύγεια, ειλικρίνεια, καθαρότητα, ευκρινείς προθέσεις, βαθιά εντιμότητα, ακάματη προετοιμασία, και δημιούργησαν μια βαθιά, ανυπότακτη, διαρκή συγκίνηση που κατάκλυζε σε αλλεπάλληλα κύματα τους θεατές απονευρώνοντας κάθε πιθανή παραστασιακή αδυναμία.
Η παραστασιακή απόδοση του έργου ακουμπά σε τρεις κειμενικές καταγραφές που συμπλέκονται με τη μετάφραση του Γιάννη Τσαρούχη: Αφενός στο ευριπίδειο αρχέτυπο. Ακολούθως στο ομώνυμο έργο του Σενέκα. Αλλά κυρίως στη διασκευή που επιχείρησε ο Ζαν Πωλ Σαρτρ το 1965 με έντονο το φιλοσοφικό του αποτύπωμα και τις πολιτικές προεκτάσεις.
Θα συνδιαλλαγεί με το ευριπίδειο έργο δημιουργώντας δραματουργικές εκδορές στην πλοκή του που θα επιτρέψουν στις θεματικές που διαποτίζουν το ιδεολογικό υπόβαθρο του παραστασιακού προσανατολισμού να αναπτυχθούν με καθοριστικό δραματουργικό οδηγό τη διασκευή του Ζαν-Πωλ Σάρτρ.
Με την δραματουργική συμβολή της Σοφίας Ευτυχιάδου θα αποπειραθούν να δημιουργήσουν ένα αντιπολεμικό παραστασιακό μανιφέστο όπου το ευάλωτο σώμα παρουσιάζεται ως αλωμένος τόπος. Ως αλωμένος τόπος ύψιστης αξιοπρέπειας και αναπάντεχης αυτοθυσιαστικής αντίστασης. Η ξένη γη ρημάζει κάτω από την ιμπεριαλιστική μανία. Και το γυναικείο σώμα λεηλατείται από το πατριαρχικό δικαιωματισμό.
Παρακολουθούμε την αποδεκατισμένη κοινότητα των αμάχων της ρημαγμένης Τροίας ενώ ετοιμάζονται να ακολουθήσουν τον δρόμο της αιχμαλωσίας ως λάφυρα των νικητών. Πίσω, θα αφεθούν στην τύχη τους να αφανιστούν οδυνηρά τα σώματα που γεννήθηκαν ευάλωτα, που η ανθρωπότητα τα εξορίζει αιώνες από τις κοινότητές της, που τα συνθλίβει και χωρίς να υπάρχει πόλεμος. τα παιδιά που είναι ταμένα στον Απόλλωνα «Τα παιδιά του Λοξία» όπως τα ονομάζει η δραματουργική επινοητικότητα.
Ακολουθώντας το φιλοσοφικό πρόταγμα του Ζ.Π. Σάρτρ που διαποτίζεται από νιτσεϊκές επιρροές.(«Ο θεός είναι νεκρός»(***) . Ο Θεός δεν υπάρχει. Τον έχει σκοτώσει ο Άνθρωπος. Για αυτό στην εκδοχή του Σαρτρ οι Θεοί έχουν θανατωθεί από την πολεμική μηχανή, όπως και οι άνθρωποι. Κατ’ επέκταση και στην παρούσα παραστασιακή εκδοχή η Αθηνά και ο Απόλλωνας δεν θα εμφανιστούν ποτέ. Η απουσία του Θεού θα ειπωθεί δια στόματος της Εκάβης. Η ευθύνη του ολέθρου βαραίνει αποκλειστικά την Ανθρωπότητα και μάλιστα τους πιο στυγερούς, τους πιο χυδαίους, τους ανελέητους εκπροσώπους της. Η Εκάβη του παραστασιακόυ ιστού της Ελένης Ευθυμίου δεν θα θρηνήσει, δεν θα πενθήσει, δεν θα συντριβεί σκηνικά. Θα στοχαστεί. Φιλοσοφικά και πολιτικά. Θα αρθρώσει στιβαρή διανοητική και πολιτική σκέψη πάνω όχι στη δική της συντριβή, αλλά στη συντριβή του ανίσχυρου ανθρώπου και αυτό έχει εξαιρετικό σκηνικό αλλά και ιδεολογικό ενδιαφέρον.
Το ιδεολογικό πλαίσιο του σκηνικού συμβάντος βρίσκεται στην αιχμή του σύγχρονου προβληματισμού και είναι εξαιρετικά εύστοχο (γυναικείο ζήτημα, αντιπολεμική κραυγή-με σαφείς και εύστοχες αναφορές στην Παλιαστίνη-, γελοιοποίηση πατριαρχίας).
Ωστόσο, απονευρώνοντας το τραγικό είδος τόσο από το μέγεθος, όσο και από το εγγενές τελετουργικό του στοιχείο και διατηρώντας μόνο την πολιτική έκφανσή του -δεν απευθύνεται σε θεατές αλλά σε πολίτες- απομένει μια δραματουργική εκκρεμότητα που δεν αντικαθίσταται, αλλά αποσοβείται. Δεν προτείνεται κάτι που να αντισταθμίζει το κενό του ένθεου τραγικού μεγέθους, ούτε της τελετουργικής σύνδεσης. Την επιλογή της έντονης πολιτικής έκφανσης την βρίσκω εξαιρετική, όπως και τις θιγόμενες σκηνικά θεματικές, όμως η αποστέρηση από το ένθεο, τραγικό και τελετουργικό του στοιχείο δεν αντικαθίσταται με κάτι σκηνικά ισχυρό και αυτή η απουσία χωρίς αντικατάσταση δημιουργεί κλυδωνισμούς σε ένα μεγάλο κομμάτι του δραματουργικού οικοδομήματος που αποβαίνει σε βάρος του τελικού αποτελέσματος. Να επισημάνω εδώ ότι διατηρώ σθεναρές επιφυλάξεις για κάποιους κειμενικούς και δραματουργικούς χειρισμούς που αισθάνομαι ότι απέβησαν επιζήμιοι για την παράσταση και θα αναλυθούν εκτενώς.
(Μετάφραση: Γιάννης Τσαρούχης
Διασκευή—Σκηνοθεσία: Ελένη Ευθυμίου
Σύμβουλος δραματουργίας: Σοφία Ευτυχιάδου)
Επιμέλεια Προγράμματος
Έμπειρη θεατρολογικά, κοινωνικά ευαίσθητη και με βαθύτατο ουμανισμό, η δραματολόγος της παράστασης Εύα Σαραγά θα επιμεληθεί ένα πρόγραμμα που συνοδοιπορεί απόλυτα με τις παραστασιακές προθέσεις.
Θα ξεχωρίσω το κείμενό της «Ο χορός της μνήμης», από όπου και τα ακόλουθα χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
«Η φωνή των Τρωάδων είναι πολιτική και έχει πρόσωπο γυναικείο. Εκεί που περιμένεις από τις γυναίκες να σιωπήσουν και να υπομείνουν, αυτές δεν παραδίδουν αμαχητί ούτε το σώμα, ούτε τη μνήμη τους. Μέσα στην απόλυτη ήττα ,αναζητούν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί από την ανθρώπινη ελευθερία»
[…] «Όχι μόνο οι γυναίκες της Τροίας δεν παραμένουν σιωπηλοί μάρτυρες της καταστροφής, αλλά μετατρέπουν τον θρήνο σε μια έσχατη μορφή αντίστασης. Η αξιοπρέπεια με την οποία στέκονται απέναντι στους νικητές διασώζει κάτι από την ελευθερία τους, ακόμη και όταν όλα τα υπόλοιπα έχουν χαθεί»
Ξεχωρίζω επίσης τα κείμενα «Το γυναικείο σώμα ως λάφυρο» (Σβετλάνα Αλεξίεβιτς – Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας, μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2017. Και το «Διαστάσεις της έμφυλης βίας» (Μαρία Κωσταντίνα Χαλέβα και Αλέξανδρος Σταμάτιος Αντωνίου, Ζητήματα ηθικής δεοντολογίας για την έμφυλη βία κατά των γυναικών. Πολυδιάστατες προσεγγίσεις και ηθικές προκλήσεις, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2025)
Ας μου επιτραπεί μια επισήμανση: θα είχε ουσιαστική θέση στο πρόγραμμα το διασκευασμένο από την ίδια τη σκηνοθέτιδα κείμενο της παράστασης. Πρωταρχικά, γιατί συνυφάνθηκε με το ιδεολογικό πλέγμα αυτής και μόνο της παράστασης και αποκαλύπτει πολλά για το παραστασιακό συμφραζόμενο. Και δευτερευόντως επειδή αποτελεί σημαντικό θεατρολογικό ντοκουμέντο.
Ηχητικό και εικαστικό αποτύπωμα της παράστασης
Το συγκεχυμένο αισθητικό αποτέλεσμα του σκηνικού συμβάντος, αισθάνομαι, ότι οφείλεται στην αλληλοεξουδετέρωση του εικαστικού με το ηχητικό τοπίο που δεν κατάφεραν να συνδιαλλαγούν σκηνικά προς όφελος του παραστασιακού επιδιωκόμενου.
Οι σκηνογραφικές επιλογές διατηρούσαν στοιχεία και αναφορές από τη σκηνογραφία των «Τρωάδων» του μέγιστου Διονύση Φωτόπουλου, σε σκηνοθεσία Ανδρέα Βουτσινά το 1987, σε παραγωγή του ΚΘΒΕ, καθώς και από τη σκηνογραφική κατάθεση του σημαντικότατου εικαστικού Κυριάκου Κατζουράκη από την παράσταση των «Τρωαδιτισσών» του Θεάτρου Τέχνης σε σκηνοθεσία Γιώργου Λαζάνη το 1993. Μια σκηνογραφική ιδέα που νιώθω ότι έχει προ πολλού εκπνεύσει.
Συγκινητική η διασπορά των ρούχων των νεκρών του πολέμου πάνω στους λόφους ως συνειρμική αναφορά σε σχετικές αντιπολεμικές ακτιβιστικές περφορμανς που μας συνδέει με τους πολέμους των καιρών μας και την αντίσταση σε αυτούς.
Τα Κοστούμια του εμπείρου και ικανού Άγγελου Μέντη λειτούργησαν υπέρ του παραστασιακού συμβάντος και ως συγκολλητική ύλη στα αταίριαστα και αλληλοσυγκρουόμενα αισθητικά στοιχεία. Μια σημαντική αισθητική κατάθεση και μια ουσιαστική ηθική θέση απέναντι στο έργο τέχνης στο σύνολό του.
Ανελέητοι, σκληροί, αιχμηροί οι Φωτισμοί της Ζωής Μολυβδά – Φαμέλη. Απολύτως εύστοχοι και συμβατοί με το σκηνικό συμβάν.
Η Μουσική του Λευτέρη Βενιάδη είχε δεξιοτεχνία, βάθος, λυρισμό, αγάπη και σεβασμό στην ανθρώπινη φωνή και στις δυνατότητές της, αλλά ακολούθησε έναν συμβατικό δρόμο μη συμβατό με τα αισθητικά προτάγματα της παράστασης.
Ευθύβολη και άρτια στον σχεδιασμό του ήχου η Σοφία Καμαγιάννη.
Συγκινητική η προσφορά στη μουσική διδασκαλία της έμπειρης Μελίνας Παιονίδου και θαυμαστός ο τρόπος που δίδαξε τον συμπεριληπτικό θίασο των «Τρωάδων».
Εξίσου σημαντική και συγκινητική η συνεισφορά του Τάσου Παπαδόπουλου στην κίνηση. Ο σεβασμός και ο εξατομικευμένος τρόπος που αντιμετώπισε το κάθε σώμα ξεχωριστά δημιουργώντας ένα πολυπρισματικό και άρτιο αποτέλεσμα ήταν συγκινητικός.
Εύστοχοι και αρμονικά συνδεδεμένοι με το σκηνικό εγχείρημα οι μουσικοί που βρίσκονταν επί σκηνής, αξίζει να αναφερθούν γιατί συνεισέφεραν υπέρ του τελικού σκηνικού αποτελέσματος: Σοφία Καμαγιάννη (πιάνο), Γιώργος Μπουκαούρης (κρουστά), Σοφιανός Πεσιρίδης (όμποε).
Ερμηνείες:
Δεν θα μπορούσε παρά να γίνει ξεχωριστή αναφορά στο πρόσωπό της, αφού αυτή η παράσταση αποτελεί το επιστέγασμα και τη δικαίωση προσπαθειών χρόνων. Για τη δύναμη, την προσφορά της, την επιμονή, την αισιοδοξία της, τη βαθιά της αγάπη για τον άνθρωπο. Η Ελένη Δημοπούλου μάς έμαθε το ουσιαστικό, συμπεριληπτικό, αισιόδοξο, γόνιμο «μαζί» και στη ζωή και στην τέχνη. Για την στοργή και την ευθύνη να προσέχει και από σκηνής τους ηθοποιούς της ομάδας της. Για τον τρόπο που συνομίλησε σκηνικά μαζί τους αλλά και με την Εκάβη της Λυδίας Φωτοπούλου. Χαιρετίζουμε τη συνεισφορά της με απόλυτο σεβασμό και βαθύ θαυμασμό.
Με ξεχωριστό σεβασμό και ειλικρινή συγκίνηση θα ήθελα να αναφέρω στις καλλιτεχνικές συνεργάτιδες για την υποστήριξη της ομάδας Εν Δυνάμει: Η Ελένη Ζαχοπούλου, η Δάφνη Καφετζή και η Αγγελική Τόμπρου είχαν καθοριστική συμβολή στην αβίαστη συγκίνηση του καλλιτεχνικού συμβάντος, αν και αθέατες, η προσφορά τους ήταν εκκωφαντικά παρούσα.
Οι ηθοποιοί της ομάδας εν Δυνάμει, Μύριαμ Σοφία Αρτζανίδου, Μαρία Δαχλύθρα, Eλένη Δημοπούλου, Νίκος Κυπαρίσσης, Ειρήνη Κουρούβανη, Λωξάνδρα Λούκας, Θεανώ Παπαβασιλείου, Νίκη Πεταλά με την υψηλή συναισθηματική τους νοημοσύνη, την βαθιά τους πίστη, την αφοσίωση τους στο καλλιτεχνικό συμβάν μας πρόσφεραν μιας σπάνιας ποιότητας συγκίνηση. Ο αποχαιρετισμός προς τις αιχμάλωτες που θα έφευγαν σκλάβες (πριν την τελική ανατροπή) στα καράβια των νικητών, από «τα παιδιά του Λοξία» που θα έμεναν πίσω ξεχασμένα και αβοήθητα υπήρξε μια από τις συνταρακτικότερες στιγμές που γνώρισε μέχρι σήμερα το Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, καταγεγραμμένο ανεξίτηλα στη μνήμη όσων από εμάς είδαμε την παράσταση.
Μαζί τους συναποτελούσαν έναν άρτιο, συναρπαστικό, παλλόμενο χορό που κατάφερε να συγκροτήσει τόσο σκηνικά όσο και πραγματικά μια αγαστή, συμπεριληπτική κοινότητα. Τα εύσημα στις εξαιρετικές Λυγερή Μητροπούλου, Κατερίνα Παπανδρέου, Χρύσα Τουμανίδου.
Θα ήταν άδικο να παραλείψουμε τα παιδιά που επιφορτίστηκαν τους ρόλους του Αστυάνακτα και της νεαρής Πολυξένης, την Άνα Τζουλάκη Χριστοδούλου, πειστική και ενθουσιώδης, καθώς και τον Μιχάλη Μήτση, πειστικά συγκινητικό και στο αρχικό δρώμενο παιχνιδιού με τον μικρό Δούρειο Ίππο, αλλά και με την σωματική του συμπεριφορά όταν μεταφέρεται ως νεκρός Αστυάνακτας από τον Ταλθύβιο.
Ο Γιώργος Χριστοδούλου ως Μενέλαος εκπροσωπεί σκηνικά την φαύλη, μοχθηρή, ευθυνόφοβη, αήθη πατριαρχία που εξωθείται στην αυτογελοιοποίηση. Εύστοχη δραματουργική εκδοχή του Μενέλαου αλλά ερμηνεύτηκε με υπερβολή και γκροτεσκ αισθητική που αποδυνάμωσε πλήρως τις σκηνοθετικές προθέσεις.
Παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον ότι ο Αργύρης Ξάφης που υποδύεται τον Ταλθύβιο, πέρσι τέτοιον καιρό κατέθεσε μια σημαντική ερμηνεία στην Ανδρομάχη στον ομώνυμο έργο του Ευριπίδη. Τότε χρησιμοποίησε βαθιές τονικότητες και αδρές ερμηνευτικά περιοχές. Ενώ στον Ταλθύβιο επιστρατεύει μελίρρυτα ηχοχρώματα, και τρυφερές φωνητικά περιοχές γεμάτες επιτηδευμένη κατανόηση. Ο «υπεύθυνος τύπου» του στρατού των νικητών οφείλει να φέρει εις πέρας ζοφερές πράξεις (θυσία Πολυξένης στον τάφο του Αχιλλέα, Θανάτωση Αστυάνακτα κλπ) με τις λιγότερες δυνατές αντιδράσεις. Έναν ιμπεριαλιστή, μετακαπιταλιστή, «μεταπράτη» του ανθρώπινου πόνου φέρνει στην σκηνή με έξοχο τρόπο ο Αργύρης Ξάφης. Και ταυτόχρονα έτσι όπως κρατά νεκρό το μέλλον του κόσμου βαστώντας στα χέρια το άψυχο σώμα του μικρού Αστυάνακτα σταματά ο χρόνος στην εικόνα της φρίκης. Μιας εικόνας που βλέπουμε ξανά και ξανά στην πραγματικότητά μας (Σχετικά με αυτή τη στιγμή παραπέμπω στο έξοχο κείμενο του οld boy στο ελculture με τίτλο Σκοτώνοντας τον Αστυάνακτα)
Σε αυτή την τρομερή στιγμή ο Αργύρης Ξάφης αφήνει να αιωρείται ένα ερωτηματικό: Τον κλονίζει τον Ταλθύβιο αυτή η στιγμή; Τον συνταράσει; Ή τον έχει οδηγήσει στην ηθική αποκτήνωση ο κυνισμός της πολεμικής μηχανής; Αυτό το αναπάντητο ερμηνευτικό ερωτηματικό είναι ακόμα μια ψηφίδα στην σημαντική ερμηνεία του.
Οι γυναικείες μορφές της παράστασης είναι φορείς των ουσιαστικών θεματικών που τίθενται δραματουργικά. Συγκεκριμένα: Η δραματουργική προσέγγιση του ρόλου της Ελένης. Μια εξόχως εύστοχη δραματουργική επιλογή που απονεύρωσε αιώνες πατριαρχικής παραχάραξης του ρόλου που του επέβαλλε να εκπροσωπεί έναν χυδαίο τυχοδιωκτισμό με πολιορκητικό κλοιό την ομορφιά της. Η Ελένη σε αυτή την εκδοχή των Τρωάδων είναι το συντετριμμένο άλλοθι του Ιμπεριαλισμού, το αλωμένο, κακοποιημένο, βιασμένο σώμα όλων. Νικητών και ηττημένων Ένα σώμα σκέλεθρο της οδύνης, της βίας, της διαπόμπευσης, ένα σώμα κοινοκτημοσύνης της πατριαρχικής βίας και κυριαρχικότητας. Η Βασιλική Τρουφάκου είχε ειλικρινείς υποκριτικές προθέσεις, βαθιά πίστη στο εγχείρημα. Και απέδωσε μια ευσυνείδητη ερμηνεία.
Η Κασσάνδρα αποτελεί στη συγκεκριμένη δραματουργία τον φορέα του στίγματος της ψυχικής νόσου. Παράλληλα, υπερασπίζεται την αυτοδιάθεση του σώματος, αφού πριν δοθεί ως λάφυρο πολέμου στον Αγαμέμνονα διαρρηγνύει η ίδια τον παρθενικό της υμένα. Η Νάνσυ Σιδέρη ως Κασσάνδρα αγωνίζεται με τον θηριώδη ρόλο με πίστη, δύναμη, σοβαρότητα και συναίσθηση ευθύνης, και διασχίζοντας τον ερμηνευτικά καταθέτει αρκετές εύστοχες στιγμές.
Σε αυτήν την παραστασιακή εκδοχή των «Τρωάδων», η Ανδρομάχη αποκρυπτογραφείται ως υπέρτατη πράξη ατομικής αντίστασης. Θα αυτοκτονήσει κρατώντας στην αγκαλιά της τον Αστυάνακτα. Δραματουργική επιλογή που θεωρώ έξοχη. Όμως, αποτελεί δραματουργικό ατόπημα το γεγονός ότι στην προσπάθεια να μην αποδυναμωθεί ο θρήνος της Εκάβης πάνω από τον νεκρό του Αστυάνακτα, πληροφορούμαστε ότι ο Νεοπτόλεμος θέλησε να πάρει μαζί του την νεκρή Ανδρομάχη. Πράξη τελείως παράλογη και αδικαιολόγητη, που μάλιστα συνιστά μια πράξη ακραίας ύβρεως. Ωστόσο, η Εύη Σαουλίδου μάς επιφυλάσσει μια έξοχη ερμηνευτική προσέγγιση στον ρόλο της Ανδρομάχης: ιδιότυπη, προσωπική, ουσιαστική, μοναδική. Μια ερμηνεία αξιομνημόνευτη.
Όχι, αυτές οι «Τρωάδες» δεν θα ακολουθήσουν το δρόμο της πειθήνιας αιχμαλωσίας, της παθητικής παράδοσης. Θα συσπειρωθούν στην εθελούσια έξοδό τους. Θα πυρπολήθούν σε έναν ήδη πυρπολημένο κόσμο. Θα γίνουν παρανάλωμα στην ήδη καμένη γη τους. Ως κοινότητα. Δυνατή αλλά ρημαγμένη. Αγαπημένη αν και κατακρεουργημένη. Θα υψωθούν πέρα από το άδικο. Πέρα από την αλαζονεία της πολεμικής μηχανής και θα τη συντρίψουν: Ηθικά, ιδεολογικά, πολιτικά, πραγματικά. Μια συνταρακτική δραματουργική επιλογή.
Πρωτεργάτης αυτής της επαναστατικής πράξης η Εκάβη της Λυδίας Φωτοπούλου. Μια Εκάβη πέρα από τον προσωπικό θρήνο, και πιο κοντά στην πανανθρώπινη οδύνη. Με πολιτικό, φιλοσοφικό, ιδεολογικό ερμηνευτικό πρόσημο. Η καλή ηθοποιός θα πλησιάσει αυτήν την ιδιαίτερη εκδοχή της Εκάβης με ακέραιο έλεγχο των εκφραστικών της μέσων, με λιτότητα, ακρίβεια ,δύναμη και απαντοχή. Έξοχη ερμηνευτική στιγμή της η ακινησία της μπροστά στον νεκρό Αστυάνακτα. Ο βηματισμός της μέχρι να φτάσει το νεκρό κορμάκι του. Η σκηνική της αντιπαράθεση με την Ανδρομάχη. Μια ερμηνευτική πορεία που αναζήτησε από διαφορετικό δρόμο την Εκάβη. Αλλά που τελικά τη συνάντησε.
(*) Να σκέφτεσαι τους άλλους …12 ποιήματα μτφρ-αποδ.Τζένη Καραβίτη, Πανελλήνιο δίκτυο για το θέατρο στην Εκπαίδευση/ εκδ. Νήσος, Αθήνα 2009 (Από το πρόγραμμα της παράστασης)
(**) η ομάδα Εν Δυνάμει ιδρύθηκε το 2008 στη Θεσσαλονίκη από την Ελένη Δημοπούλου και τη Μαρία Ιωαννίδου «με σκοπό να στηρίξει και να διευκολύνει τα μέλη της να ενταχθούν ισότιμα στο κοινωνικό σύνολο. Η ομάδα οργανώνει, αναπτύσσει και προωθεί μεικτές καλλιτεχνικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές δράσεις, δίνει βήμα σε δημιουργικούς ανθρώπους, υποστηρίζει την ανοιχτή πρόσβαση στην τέχνη και ενισχύει τη διάθεση για συμμετοχή, προσφορά και συνεργασία.» (Aπό την ιστοσελίδα της κολλεκτίβας)
(***) Η περίφημη φράση του Φρίντριχ Νίτσε που έχει συμβολικό χαρακτήρα που εμφανίζεται στο φιλοσοφικό του πόνημα «Η Χαρούμενη Επιστήμη».
