Εθνικό Θέατρο 2026-27: Πρώτες σκέψεις κι επιλογές

“De optimo reipublicae statu, deque nova insula Utopia” Σχετικά με το ιδανικότερο πολίτευμα και με το νεοσύστατο νησί της Ουτοπίας Τόμας Μορ

[…] ν’ αναστοχαστούμε πάνω στην ανθρώπινη ανάγκη να συναντά την τέχνη, ν’ αποτυπώνει τα μικρά και τα μεγάλα ανθρώπινα […] Αργυρώ Χιώτη

Το Εθνικό Θέατρο ανακοίνωσε τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό για τη δεύτερη χρονιά υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της Αργυρώς Χιώτη με την πολύτιμη συνεργασία της αναπληρώτριας καλλιτεχνικής διευθύντριας Ιώς Βουλγαράκη. Σοβαρότητα, μεθοδικότητα γνώση, ευθύνη, πίστη είναι κάποιες από τις λέξεις που μπορούν να χαρακτηρίσουν την περσινή πρώτη χρονιά της θητείας τους. Αλλά και ενθουσιασμός, και σαφή θέση στο τι είναι τέχνη σήμερα, και δυναμισμός και τόλμη. Η Αργυρώ Χιώτη θα μιλήσει στον εναρκτήριο χαιρετισμό της για «ένα Εθνικό Θέατρο που αναγνωρίζει τη δύναμη του θεσμικού του ρόλου και αναζητά διαρκώς νέους τρόπους να συνδέει ανθρώπους, ιδέες και εποχές — διευρύνοντας, στην πράξη, τόσο τα δικά του όρια όσο και αυτά της σκέψης μας». Δηλώνοντας ότι: «Ο φετινός μας προγραμματισμός με την πολυσυλλεκτικότητα και την πυκνότητά του αναγνωρίζουμε ότι ήταν ιδιαιτέρως απαιτητικός για ολόκληρο τον οργανισμό». Η-υπό καταρρακτώδη βροχή- ημέρα της παρουσίασης απέδειξε την ψυχραιμία, τα άμεσα αντανακλαστικά αλλά και την αφοσίωση και την αγάπη των ανθρώπων της πρώτης σκηνής της χώρας για το Εθνικό Θέατρο μετατρέποντας μια βραδιά που θα μπορούσε να αποβεί καταστροφική σε μια ζεστή, ατμοσφαιρική, αυθόρμητη συνάντηση που πλαισίωνε το βουβό πλέον σκηνικό της παράστασης του Βυσσινόκηπου .

Ακολουθούν κάποιες πρώτες σκέψεις αλλά και επιλογές από το πολύ ενδιαφέρον κατ’ εμέ πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς. Παρέλειψα τις καλοκαιρινές παραγωγές καθώς έχουν αναλυθεί σε ξεχωριστό άρθρο.

Συνομιλώντας με την «Ουτοπία» του Τόμας Μορ

Το θεωρητικό πλέγμα του φετινού καλλιτεχνικού προγραμματισμού του Εθνικού Θεάτρου αποκαλύπτει «τον σχεδιασμό μιας ανύπαρκτης κάτοψης ενός φανταστικού κτιρίου που διυλίζει όλη τη φασαρία του κόσμου», [..] θεωρώντας ότι «μια ουτοπική αρχιτεκτονική ορίζει φέτος το δίκτυο των παραστάσεων». Ουσιαστικά το φιλοσοφικό του υπόβαθρo προσομοιώνει το φανταστικό αυτό κτήριο με εκείνο το αόρατο νησί σε ένα μυστικό αχαρτογράφητο σημείο της γης, εκεί όπου ο Τόμας Μορ το 1516, οραματίστηκε την «Ουτοπία» του. «Κατοικούμε το ιδεατό μας οικοσύστημα» θα μας πει η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού θεάτρου, Αργυρώ Χιώτη και θα προσφέρει σε εμάς τους θεατές ένα κλειδί που ανοίγει […], μια μοναδική περιήγηση στο εσωτερικό του». «Μη διστάσετε», θα μας προτρέψει «ανοίξτε όσα δωμάτια μπορείτε και αφεθείτε στην εμπειρία που κρύβεται εκεί. Ανοίξτε την πόρτα του θεάτρου και ζήστε ελεύθερα».

Προσφέροντάς μας αυτό το κλειδί, θεωρεί, εμάς, τους θεατές, απογόνους του ταξιδευτή Ραφαήλ Υθλοδαίου, αφηγητή της «Ουτοπίας» του Τόμας Μορ που, περιδιαβαίνοντας τον (δυτικό) κόσμο του 1516, διαπιστώνει κοινωνικές αδικίες, ελλείματα δικαιοσύνης, αλλεπάλληλους αιματηρούς πολέμους, κορύφωση της βίας καθώς και την αναλγησία των ισχυρών απέναντι στους αδύναμους. Παθογένειες που σφυροκοπούν τον σύγχρονο κόσμο μας και συνθλίβουν τις ζωές μας. Για αυτό -και εύστοχα κατά τη γνώμη μου- το κύριο σώμα των σκηνικών εγχειρημάτων που φιλοξενούνται στις σκηνές της πρώτης σκηνής της Χώρας αποτυπώνουν παραστασιακά το αντιμαχόμενο δίπολο Ουτοπίας-Δυστοπίας. Αυτό που με συγκινεί είναι ότι αυτό το βασικό θεματικό πλέγμα αγκαλιάζει σχεδόν όλο το εύρος των (δια)καλλιτεχνικών διερωτήσεων παραστατικών και μη. Και αποτυπώνεται μέσω διαφορετικών καλλιτεχνικών θερμοκρασιών και αισθητικών καταθέσεων. Παραθέτω κάποια από τα παραστασιακά εγχειρήματα που -κατά τη γνώμη μου-δημιουργούν ξεχωριστό ενδιαφέρον σχετικά με το προαναφερθέν θέμα όπως παρουσιάζονται από τον προγραμματισμό του Εθνικού θεάτρου. Συγκεκριμένα:

Η ΤΡΙΚΥΜΙΑ

Βασισμένο στο κύκνειο άσμα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, την «Tρικυμία», ο πολυσχιδής καλλιτέχνης Dmitry Krymov ανασυνθέτει με τη σκηνοθεσία του «το αποκαλούμενο “αποχαιρετιστήριο” σαιξπηρικό έργο -με ελληνική διανομή και τη μουσική υπογραφή του Θοδωρή Οικονόμου- ως μια πολιτική και υπαρξιακή έκρηξη, που θέτει στο επίκεντρο την εκδίκηση, τη συγχώρεση και την ηθική ευθύνη. Μια σπάνια σκηνική κατάθεση, μέσα από τον αναρχικό, ποιητικό και απρόβλεπτο θεατρικό κόσμο του ιδιοσυγκρασιακού δημιουργού, με αφετηρία την προσωπική του εμπειρία ως αυτοεξόριστου τα τελευταία τέσσερα χρόνια από τη Ρωσία, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία».

PROJECT MACBETH / PROSPERO

Περιμένω με εξαιρετικό ενδιαφέρον από την Πειραματική σκηνή το PROJECT MACBETH / PROSPERO. Αισθάνομαι ότι φέτος η Πειραματική θα αφήσει ένα πολύ ισχυρό καλλιτεχνικό αποτύπωμα, απότοκο της περσινής χρονιάς επώασης και ζυμώσεων. Θεωρώ ότι βρίσκεται στην αιχμή της θεματικής Ουτοπίας-Δυστοπίας με το συγκεκριμένο παραστασιακό εγχείρημα. Προοιωνίζεται δε, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η αξιοποίηση των πολιτισμικών δώρων της περιόδου της αναγέννησης ως υλικό της πειραματική διαδικασίας που ευαγγελίζονται οι σημαντικού καλλιτεχνικού εκτοπίσματος υπεύθυνοί της.

Το Εθνικό Θέατρο σημειώνει σχετικά: «Η Πειραματική σκηνή, με Υπεύθυνους τον Ακύλλα Καραζήση και τη Νεφέλη Μαϊστράλη, εξελίσσει τη φετινή της διαδρομή -Διαρκής Ανοιχτή Πρόβα & Παραστάσεις – “Σκίτσα”—, αναπτύσσοντας την ερευνητική της πορεία πάνω στη συνύπαρξη καλλιτεχν(ιδ)ών και την επιμονή στη διαδικασία έναντι του αποτελέσματος. […] Εξερευνά το δίπολο Εξουσία/Ουτοπία. Ο Μάκβεθ και η Τρικυμία, δυο εμβληματικά σαιξπηρικά έργα, είναι η βάση, η αφετηρία. Εδώ μπαίνει και ο απαραίτητος αναχρονισμός του Θεάτρου: η Αναγέννηση είναι ο ιστορικός καμβάς των έργων, εποχή όπου η δίψα για κυριαρχία, όπως και η λαχτάρα για μια μαγική ζωή, συναντιούνται στην πιο γυμνή τους μορφή. Αυτός ο ζωντανός πολύχρωμος πίνακας, βγαλμένος απ’ το Μουσείο, τοποθετημένος σήμερα στο κέντρο της Αγοράς, του δημόσιου χώρου, που είναι το Θέατρο.[…] Δοκιμάζοντας τα όρια της εικόνας, των λέξεων, της ακινησίας, της μιμητικής εξίσωσης και όλα όσα αποτελούν το σήμερα, βουτηγμένο στο πάντα ζωντανό παρελθόν, η νέα παραγωγή της Πειραματικής Σκηνής θα είναι μια περιπέτεια που θα προσπαθήσει να δραπετεύσει από τα ασφυκτικά όρια του Θεάτρου».

Το Κοινοβούλιο της Οργής

Με συναρπάζει η ιδέα Του Κοινοβουλίου της Οργής. Με συγκινεί η εμπλοκή των εφήβων σε ένα εγχείρημα που αφορά τη Δημοκρατία, η προσπάθεια να μυηθούν στην ιερή έννοια του πολίτη. Η σύμπραξη με το θρυλικό Odéon Théâtre de l’Europe και το Théâtre National Wallonie δικαιώνουν την πρώτη σκηνή της Χώρας στη μεθοδικότητά της όσον αφορά την ουσιαστική εξωστρέφεια και τις διεθνείς συνεργασίες καθώς και την πρόθεση να είναι ισότιμο και ενεργό μέλος της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κοινότητας.

Ως «νέα διεθνής θεατρική και κοινωνική δράση με επίκεντρο τη νεολαία και τη δημοκρατία», περιγράφει το Εθνικό θέατρο την τριπλή αυτή πανευρωπαϊκή σύμπραξη. Και σημειώνει σχετικά: «ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ (Parlement des Colères) (είναι) μια σύλληψη και δημιουργία της Rachel Dufour και της ομάδας της Les Guepes Rouges. Μια νέα διεθνής θεατρική και κοινωνική δράση με επίκεντρο τη νεολαία και τη δημοκρατία σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα την άνοιξη του 2027, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής δράσης «Το Κοινοβούλιο της οργής» (“Parlement des colères”). Η ομάδα συνεργάζεται με τρεις δημιουργούς εδώ, στην Ελλάδα, για να μεταδώσει τη μέθοδο εργασίας, οι δημιουργοί στη συνέχεια συνεργάζονται με ένα σύνολο εφήβων και νέων (16 έως 23 ετών), για μια παράσταση μαζί τους, η οποία παρουσιάζεται πρώτα στην Αθήνα, για μικρό αριθμό παραστάσεων, προτού ταξιδέψει στο Παρίσι και τις Βρυξέλλες για τη μεγάλη ευρωπαϊκή παρουσίαση και στα δύο αντίστοιχα πολύ μεγάλα θέατρα της σύμπραξης: το Odéon Théâtre de l’Europe και το Théâtre National Wallonie Bruxelles.

Η ομάδα Les Guêpes Rouges-Théâtre -που ιδρύθηκε 2002- περιγράφει αυτή τη δράση ως εξής: «Κάθε Κοινοβούλιο του Θυμού συγκεντρώνει μια νέα ομάδα 10 έως 20 νέων ηλικίας 16 έως 23 ετών. Η ποικιλομορφία και το μείγμα αυτών των ομάδων είναι απαραίτητα για το έργο. Κάθε Κοινοβούλιο της οργής στοχεύει να πολιτικοποιήσει το ζήτημα του θυμού και να το μετακινήσει πέρα από τα απλά προσωπικά συναισθήματα ή τον στοχασμό. Το Κοινοβούλιο του Θυμού αυτοανακηρύσσεται, κάτι που δεν το απαλλάσσει από οποιαδήποτε μορφή πολιτικής ευθύνης, δημοκρατικής επιταγής ή συλλογικής απαίτησης. Μετά από 10 έως 11 ημέρες προετοιμασίας, με την καθοδήγηση δύο καλλιτεχνών, οι νέοι συμμετέχοντες μπορούν να πάρουν τις θέσεις τους δημόσια σε μια θεατρική σκηνή και να ανοίξουν μία ή δύο συνεδρίες του Κοινοβουλίου του Θυμού. Το Κοινοβούλιο του Θυμού χρησιμοποιεί το θέατρο για να οραματιστεί ένα σύστημα δημιουργικής δημοκρατίας που βασίζεται στη δύναμη της ατομικής έκφρασης, στη δέσμευση για ισότητα και δικαιοσύνη, στην ικανότητα ακρόασης και στη σημασία της νεολαίας. Κάθε Κοινοβούλιο του Θυμού θα μπορούσε να περιγραφεί ως “θέαμα”, αλλά προτιμούμε να λέμε ότι το θέατρο μπορεί επίσης να γίνει ένας χώρος φιλοξενίας για συλλογικές εμπειρίες που εμπλουτίζουν τη δημοκρατία.» (Από την επίσημη σελίδα της ομάδας)

ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ | Σε σύμπραξη με το Odéon Théâtre de l’Europe και το Théâtre National Wallonie Bruxelles Θέατρο REX | Σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη» | Άνοιξη 2027

Ο Ρομπέν η καρδιά του Δάσους

Το γεγονός ότι στην κομβική παραστασιακή θεματική του (Ουτοπία-Δυστοπία), το Εθνικό θέατρο συμπεριλαμβάνει και την παιδική σκηνή του, αποδεικνύει τον ουσιαστικό τρόπο που αντιμετωπίζει τους μικρούς θεατές. Με την κίνηση αυτή προετοιμάζει τους συνειδητούς πολίτες -πρωτίστως- και θεατές του μέλλοντος. Μια καθοριστική χειρονομία ευθύνης από την πρώτη σκηνή της χώρας. Βαθια και ουσιαστικά πολιτικό έργο Ο Ρομπέν η καρδιά του Δάσους του Δημήτρη Κουρούμπαλη μυεί τα παιδιά σε ουσιαστικά θέματα δημοκρατίας.

Οι συνοπτικές πληροφορίες που μας δίνει το Εθνικό θέατρο είναι οι εξής: «Ο Ρόμπιν είναι νέος δασοφύλακας. Η αγάπη του για το δάσος τον οδήγησε σε αυτή τη δουλειά και στην υπηρεσία του Επιτρόπου που εξουσιάζει τον τόπο. Ο Επίτροπος δεν αγαπάει τα δάση. Αγαπάει το κέρδος. Μέρος του σχεδίου του για “εκσυγχρονισμό” της περιοχής είναι να εξαφανίσει το δάσος για να φτιάξει δρόμους, εργοστάσια, ξενοδοχεία, ορυχεία, ζωολογικούς κήπους. Στην προσπάθειά του να εμποδίσει τη μεγαλομανία του Επιτρόπου, ο Ρόμπιν κηρύσσεται παράνομος. Δεν είναι, όμως, μόνος. Στην καρδιά του δάσους ιδρύεται μια κοινότητα από ανθρώπους που το λέει η καρδιά τους και ο Ρόμπιν γίνεται Ρομπέν».

Η σύγχρονη ελληνική δραματουργία συναντά τα έγκατα του μύθου

«…Θα βρεθούμε […] εκεί όπου μπορούν να συντελεστούν οι μεγαλύτερες επαναστάσεις ή χειροποίητες ανατροπές, εκεί όπου κρύβονται κόσμοι που φοβίζουν και που έλκουν ταυτόχρονα, εκεί όπου συμβαίνει η αναρώτηση», θα σημειώσει εμφατικά η Αργυρώ Χιώτη. Και αυτές οι φράσεις συνειρμικά με οδήγησαν στο εγχείρημα της Πειραματικής Σκηνής που αισθάνομαι ότι είναι ένα από τα ουσιαστικότερα και σημαντικότερα της επόμενης θεατρικής περιόδου, τιτλοφορείται ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ και αφορά τη σύνδεση των επών διάφορων πολιτισμών με τη σύγχρονη ελληνική θεατρική γραφή.

Ο μύθος γεννήθηκε από τα έγκατα της ανθρώπινης ανάγκης. Τροφοδότησε τις μεγάλες αφηγήσεις, τις πιο επιδραστικές ιστορίες που διηγήθηκε η ανθρωπότητα στον εαυτό της. Για να υμνήσει τη δύναμη της ζωής, την αδήριτη ανθρώπινη ανάγκη, το θνητό έρεβος, το βαθύτατο πένθος, την αέναη αναγεννητική διαδικασία. Και τώρα, στους τρομερούς μεταιχμιακούς καιρούς μας η Πειραματική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ευαγγελίζεται τη σύνδεσή τους με τη σύγχρονη ελληνική θεατρική γραφή. Σε ένα συνεργατικό εγχείρημα που αφορά πρώτα από όλα τους θεατρικούς συγγραφείς. Ένα εγχείρημα διαπολιτισμικής εκκίνησης που είναι σκηνικά ανοιχτό σε όλα τα πιθανά καλλιτεχνικά ενδεχόμενα. Ελπίζω στη σύζευξη μεταξύ του νέου συγγραφικού δυναμικού, αλλά και των αξιόλογων θεατρικών μας συγγραφέων που έχουν ήδη δώσει δυναμικά δείγματα γραφής.

Παραθέτω όσα περιληπτικά αναφέρει η περιγραφή του Εθνικού Θεάτρου: «Στο επίκεντρο τίθεται η δραματουργία και η συνεργασία θεατρικών συγγραφέων, με στόχο τη δημιουργία ενός πολυσυλλεκτικού έργου που θα παρουσιαστεί το νέο έτος, με κεντρικό θέμα τις Πρώτες ιστορίες των ανθρώπων. Πηγή έμπνευσης μερικά από τα αρχαιότερα κείμενα της ανθρωπότητας, όπως Το έπος του Γκιλγκαμές, η Μαχαμπαράτα, Το βιβλίο των νεκρών των Αιγυπτίων, η Θεογονία του Ησίοδου, τα Ομηρικά έπη».

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ (τίτλος εργασίας) | Πρεμιέρα: 27 Ιανουαρίου

Η αναζήτηση του εαυτού – (μεταφυσικές) διαδρομές αυτογνωσίας

«Ν’ αναστοχαστούμε πάνω στην ανθρώπινη ανάγκη να συναντά την τέχνη, ν’ αποτυπώνει τα μικρά και τα μεγάλα ανθρώπινα», θα υπογραμμίσει η Αργυρώ Χιώτη. Οι δύο παραγωγές του Εθνικού θεάτρου με οντολογικό διακύβευμα που θα αποπειραθούν μιας ύψιστης σημασίας αλλά και δυσκολίας παραστασιακό ταξίδι είναι οι ακόλουθες:

ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΟΙΔΙΠΟΥΣ σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη. Την αναμένω με ενδιαφέρον γιατί αγαπώ εξαιρετικά αυτό το έργο του Σοφοκλή και με ενδιαφέρει να βλέπω τις επαναδιατυπώσεις του μέσα στα εκάστοτε πολιτισμικά συμφραζόμενα. Για τη μετάφραση του σπουδαίου ποιητή Νίκου Α.Παναγιωτόπουλου που το έργο του και η στάση του απέναντι στη ζωή με συγκινούν βαθιά. Και για τη σκηνοθετική επιλογή στη θέση της πανίσχυρης μοίρας να τοποθετήσει την ανθρώπινη συνείδηση. Ακολουθούν λίγα λόγια από την παρουσίασή του:

«Ο Χάρης Φραγκούλης, με ορισμένους από τους στενούς συνεργάτες της ομάδας kursk, αναμετριέται με τον μύθο του Οιδίποδα σε μια σκηνική ανάγνωση που προσεγγίζει το εμβληματικό έργο ως μια βαθιά υπαρξιακή και σκοτεινά ποιητική διαδρομή αυτογνωσίας. Ο μύθος ζωντανεύει όχι ως αφήγηση μοίρας, αλλά ως μια αγωνιώδης πορεία στην ανθρώπινη συνείδηση».

ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΟΙΔΙΠΟΥΣ | Μετάφραση: Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος | Σκηνοθεσία: Χάρης Φραγκούλης | Θέατρο Δίπυλον | Πρεμιέρα: 10 Φεβρουαρίου

Η δεύτερη παραγωγή, ομολογώ με συγκινεί βαθιά: «Ο Δράκουλας» του Μπράμ Στόκερ σε μετάφραση του μέγιστου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη :

…ἤκουσα ὡσὰν ἀπὸ κάτω ἀπὸ τὴν κοιλάδα πολλῶν λύκων ὠρυγμόν.
Οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ Κόμητος ἔλαμψαν καὶ εἶπεν.
– Ἀκοῦτέ τα, τὰ τέκνα τῆς νυκτός. Ποίαν μουσικὴν ἀποτελοῦν

Το εμβληματικό μυθιστόρημα μεταφράστηκε από τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη με τον τίτλο: Ο Πύργος του Δράκουλα το 1903 και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Νέον Άστυ» σε 116 συνέχειες. Ο Παπαδιαμάντης βασίστηκε σε μια συντομευμένη μορφή εγκεκριμένη από τον συγγραφέα του μυθιστορήματος. Η μετάφραση αυτή είναι μια συναρπαστική σύζευξη του σχεδόν μεταφυσικού γλωσσικού ιδιώματος του συνταρακτικού Σκιαθίτη λογοτέχνη («κορυφή των κορυφών» όπως τον αποκαλούσε ο Κ.Π.Καβάφης) με το εμβληματικό γοτθικό μυθιστόρημα. Το συναρπαστικό αυτό λογοτεχνικό αμάλγαμα παρέμενε για χρόνια λησμονημένο. Κυκλοφορεί πλέον -από το 2025- από τις εκδόσεις Κύφαντα, σε λογοτεχνική επιμέλεια και πρόλογο της Αρετής Φωτοπούλου.

Η σκηνοθετική εμπλοκή του Κωνσταντίνου Ντέλλα -που μας χάρισε τη μαγική παράσταση: «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» -ευστοχότατο παράδειγμα ρεπερτοριακής πολιτικής από το Θεσσαλικό Θέατρο, καθώς και η συμμετοχή του στη δραματουργική επεξεργασία μαζί με τον Δημοσθένη Παπαμάρκο υπόσχονται μια συναρπαστική εμπειρία θέασης.

Στο σχετικό κείμενο του Εθνικού αναφέρεται: «Η ιστορία της απόλυτης προσωποποίησης του φόβου για το μιαρό που κρύβει μέσα μας ο καθένας ξετυλίγεται μέσα στον γλωσσικό παπαδιαμαντικό πλανήτη, δημιουργώντας έναν κόσμο ποιητικά ωμό και ωμά ποιητικό. Μελετώντας σε ερευνητικό και καλλιτεχνικό επίπεδο τον λόγο, τις λαϊκές μορφές έκφρασης και τη σκηνική δράση ως τελετουργική πράξη, ο Κωνσταντίνος Ντέλλας μαζί με μια ξεχωριστή ομάδα ηθοποιών δημιουργεί ένα χωροχρονικό σύμπαν, με εργαλεία τη μουσική και τον ρυθμό, την πολυφωνία και τη ρευστότητα ανάμεσα σε σώματα, ρόλους και λειτουργίες.»

Γυναικείες μορφές ως τραγικά πολιτισμικά τοτέμ

Με αφορά η ευαισθησία αλλά και οι δυναμικές με τις οποίες η καλλιτεχνική ηγεσία του Εθνικού θεάτρου ασχολείται με το γυναικείο ζήτημα και ο τρόπος που αυτή η ενασχόληση μετουσιώνεται σε παραστασιακά γεγονότα. Αισθάνομαι ότι επιλέγοντας τόσο τη μορφή της Φραγκογιαννούς από τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη όσο και τις γυναικείες μορφές από την Μπερνάρντα Άλμπα καταδεικνύουν με ένταση το βαρύ πατριαρχικό αποτύπωμα που σκοτείνιασε, αφάνισε ζωές -κυρίως γυναικών αλλά και των ανδρών – μέχρι τις μέρες μας. Βρίσκω εξαιρετικά εύστοχες αυτές τις δύο παραστασιακές επιλογές ως πολιτική αλλά και ηθική στάση απέναντι σε ένα φαινόμενο -ναρκοπέδιο που αφανίζει ζωές και ψυχές γυναικών μέχρι και τις μέρες μας.

Με ενδιαφέρει να δω τη μονολογική εκδοχή της «Φόνισσας» από την εξαιρετική Καρυοφυλλιά Καραμπέτη σε συνδυασμό με το συναρπαστικό μουσικό σύμπαν του Γιώργου Κουμεντάκη.

Στην «Μπερνάρντα Άλμπα» με ενδιαφέρει η αδρή, σκληρή, πολιτική, έντιμη ματιά της Ιώς Βουλγαράκη. Από την περιληπτική περιγραφή της παράστασης βρίσκω εξαιρετικά εύστοχο το παραστασιακό πλαίσιο που θέτει η σκηνοθέτις και αναπληρώτρια καλλιτεχνική διευθύντρια. Ακολουθούν λίγα λόγια από την παρουσίασή των δύο παραστάσεων:

«Η Φόνισσα του Γιώργου Κουμεντάκη ανεβαίνει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, αυτή τη φορά με τη μορφή του μελοδράματος. Ακολουθώντας τον βασικό αφηγηματικό άξονα του πρωτότυπου κειμένου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και με μια νέα συνεπτυγμένη εκδοχή του μουσικού έργου του Γιώργου Κουμεντάκη για σύνολο δωματίου, η Φόνισσα επιστρέφει στη θεατρική σκηνή για να λυτρωθεί για μια ακόμα φορά μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης δικαιοσύνης. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη ακολουθώντας την παρτιτούρα της μουσικής θα ερμηνεύσει όλους τους ρόλους του έργου σε έναν ιδιότυπο, πυρετικό όσο και εξαιρετικά απαιτητικό μονόλογο, αξιοποιώντας τη σπάνια μουσικότητα του μοναδικού γλωσσικού ιδιώματος του Παπαδιαμάντη και διατηρώντας ακέραιη τη δραματική του ένταση. Τη δραματουργική επεξεργασία του διηγήματος του Παπαδιαμάντη, τη διασκευή της μουσικής του Γιώργου Κουμεντάκη και τη μουσική διεύθυνση υπογράφει ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος. Τη μεταγραφή υπογράφει ο μουσικολόγος, κλαρινετίστας και Αναπληρωτής Καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Γιάννης Σαμπροβαλάκης.

Μια συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Εθνικό Θέατρο

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΡΝΤΑ ΑΛΜΠΑ

«Ένας στιβαρός πατριαρχικός μηχανισμός ακμάζει εκεί μέσα, χωρίς μάλιστα ποτέ να εμφανιστεί ένας άνδρας επί σκηνής. Ένας τόπος ελέγχου, καταστολής και εμμονής χωρίς ποτέ η συμμόρφωση να επιβληθεί από φορείς θεσμικής εξουσίας. Σήμερα ένα συμπαγές και αχανές οικοδόμημα καλλιέργειας φόβου και παραγωγής απελπισίας εργάζεται αδιάκοπα για να θρέψει μέσα μας τη βεβαιότητα ότι κάθε σκέψη αλλαγής του κόσμου είναι μάταιη και κάθε χειρονομία αλληλεγγύης καταδικασμένη. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα και χάρη στο ποιητικό του σθένος, ίσως το έργο παραμένει ακόμη επικίνδυνο, επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου έπειτα από τρεις δεκαετίες, με τη Φιλαρέτη Κομνηνού στον ρόλο της Μπερνάρντα Άλμπα και ένα ξεχωριστό, αποκλειστικά γυναικείο, ensemble ερμηνευτριών διαφορετικών καλλιτεχνικών γενεών».

Η Ομόνοια ως τόπος αφήγησης ιστοριών

Διαχρονικό τοπόσημο που παρά τις συνεχείς μεταμορφώσεις της συνεχίζει να αποτελεί στη συνείδησή μας το κέντρο της πόλης. Έρημη και πολύβουη. Τρομακτική και τρυφερή. Απογυμνωμένη και γενναία. Ένα μωσαϊκό κόσμων και πολιτισμών. Διάτρητη αλλά ανθεκτική. Γερασμένη αλλά γητεύτρα. Απρόβλεπτη αλλά και οικεία. Βέβηλη και καθαγιασμένη. Αφηγήτρια ιστοριών. Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιδέα του διδύμου Ανέστη Αζά- Πρόδρομου Τσινικόρη των οποίων τη μέθοδο, την υπομονή, την πίστη στην εμπεριστατωμένη έρευνα και την ενέργεια στη σκηνική αποτύπωση εκτιμώ βαθιά.

Ακολουθεί περιληπτική περιγραφή από το κείμενο του Εθνικού θεάτρου: «Η Ομόνοια σήμερα μοιάζει με μια πόλη μέσα στην πόλη. Μια απόπειρα προσέγγισης της Ομόνοιας ως τόπου διαρκούς μετάβασης, όπου συναντιούνται διαφορετικές κοινωνικές εμπειρίες, μορφές καθημερινότητας και αντιφατικές εικόνες της σύγχρονης Αθήνας. Οι δράσεις θα αναπτυχθούν στην πλατεία, στον υπόγειο σταθμό του μετρό, σε ξενοδοχεία, καφενεία και στους γύρω δρόμους, δημιουργώντας ένα δίκτυο καλλιτεχνικών γεγονότων που συνδέουν τον δημόσιο χώρο με προσωπικές αφηγήσεις, ιστορίες κατοίκων, εργαζομένων και ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή».

ΟΜΟΝΟΙΑ | Σκηνοθεσία: Ανέστης Αζάς, Πρόδρομος Τσινικόρης | Πρεμιέρα: 21 Οκτωβρίου

…Συνοψίζοντας

Στα λαϊκά παραμύθια, το κλειδί λειτουργεί ως ένα τρομακτικό συμβολαιοποιημένο αντικείμενο μύησης και μετάβασης. Εμπεριέχει το στοιχείο της αποκάλυψης και της υπέρβασης. Αποτελεί ένα εργαλείο πρόσβασης στην αλήθεια και την αυτογνωσία. Χαρακτηριστικό της ανεπίστρεπτης αλλαγής που έχει μεταμορφωτικές, επώδυνες αλλά και επουλωτικές ιδιότητες.

Το Εθνικό Θέατρο προσδοκά μέσω του φετινού καλλιτεχνικού του προγράμματος να προσφέρει σε εμάς τους πολίτες αυτών των άγριων, ρευστών, μετέωρων καιρών, ένα κλειδί. Για να ξεκλειδώσουμε ένα καταφύγιο, ένα χώρο ελεύθερης διακίνησης ιδεών, διακαλλιτεχνικών ζυμώσεων, διεπιστημονικών συναντήσεων, καλλιτεχνικών ανταλλαγών και διαλόγου με σημαντικούς πολιτισμικούς οργανισμούς, όπου ο Θεατής είναι ουσιαστικό μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασίας και όχι παθητικός αποδέκτης.

Εθνικό Θέατρο 2026-27: Πρώτες σκέψεις κι επιλογές για το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της επόμενης θεατρικής σεζόν