«…Κι αν οι εραστές χαμένοι είναι, ο έρωτας δε θα χαθεί…» Dylan Thomas
Ο Tiago Rodrigues αποπειράται -όχι να εξηγήσει- αλλά να υμνήσει την ανεξιχνίαστη, ριψοκίνδυνη, αινιγματική και συχνά απρόσμενη συνθήκη που μετατρέπει την ερωτική έλξη δυο ανθρώπων σε κοινή συμπόρευση. Αυτή που αποδυναμώνει, παροπλίζει το πανίσχυρο «εγώ» και αφήνεται να ενωθεί με το «άλλο» σε μια περιδίνηση μέσα στον πεπερασμένο χρόνο του ανθρώπινου βίου. Ο διεθνής δημιουργός επανέρχεται στη θεατρική μας πραγματικότητα σκηνοθετώντας ή μάλλον ενορχηστρώνοντας ένα έργο «μουσικής δωματίου» για δύο φωνές, που τραγουδούν τη μακρόχρονη, κοινή πορεία τους. Την πορεία ενός ζευγαριού, μέρος του οποίου θα μπορούσε να είναι ο καθένας από εμάς με το έργο «Ο Χορός των εραστών» στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση.
Με ευθύβολη απλότητα, αφοπλιστική γλυκύτητα και αστεία τρυφερότητα, δημιουργεί μια αίσθηση άφατης στοργής καθώς αφηγείται την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ζωής στην πιο ποιητική, μαρτυρική, αντιφατική εκδοχή της: αυτή της δυαδικής συνύπαρξης. Σε μια ωδή προς το περίκλειστο -για τους υπόλοιπους – ανακρυπτογράφητο δυαδικό σχήμα που μπορεί να υφαίνει τα νήματα της ύπαρξης και να αγγίζει επουλωτικά τις πληγές που δημιουργεί η ζωή ή αντίθετα να προκαλέσει ανεπούλωτους ολέθρους και ανεπίστρεπτη μοναξιά. Μας θυμίζει τον διαρκή μας αγώνα να «τραγουδήσουμε» με μία φωνή την ιστορία της κοινής μας ζωής.
Ο διεθνής δημιουργός θα προτάξει την αμοιβαία αφοσίωση ως αντίδοτο του πεπερασμένου, αδυσώπητου ανθρώπινου χρόνου και εμείς θα παρακολουθήσουμε την πάλη του με αυτόν με εφαλτήριο την υπέρβαση της αγάπης. Πόσο καλύτερα θα μπορούσε να διηγηθεί κανείς μια τέτοια ιστορία παρά με μια χορωδιακή μορφή; Η αγάπη είναι μια εν δυνάμει συγχορδία, όπου η αρμονία της αναζητείται, αμφισβητείται, επιβεβαιώνεται, εξανεμίζεται.
Με χορωδιακούς όρους, οι ερμηνευτές «τραγουδούν» μπροστά μας μια οριακή στιγμή της κοινής τους ζωής: όταν ο ένας από τους δύο δεν μπορεί να ανασάνει. Στην προσπάθειά τους να βρουν έναν τρόπο σωτηρίας, μια δίοδο που να επιτρέπει την ανάσα της ζωής να περάσει, παρακολουθούμε τη σχεδόν κοινή χορωδιακή τους διήγηση: τη διαδρομή προς το νοσοκομείο, τις ώρες αγωνίας και αναμονής στην εντατική, την αίσια έκβαση και τη συνέχεια της κοινής ζωής που καθορίζεται όμως από αυτό το γεγονός. Ενδιαφέρουσα η χρήση του διπλού επιπέδου θέασης: υπάρχει το γεγονός και η οπτική του γεγονότος από τους δύο ήρωες.
Το έργο -έντονα (αυτό)βιογραφικό- που το πρώτο μέρος του το έχει γράψει ο σκηνοθέτης το 2006, είναι μια λυρική ιστορία δύο εραστών σε μια οριακή στιγμή της ύπαρξής τους, στο μεταίχμιο ζωής και θανάτου όπου ο χρόνος και το οξυγόνο τελειώνουν. Δύο ηθοποιοί θα μας διηγηθούν ταυτόχρονα παρόμοιες εκδοχές της ίδιας ιστορίας.
«Τον Ιούλιο του 2006», θα γράψει η Laura Cappelle σε άρθρο της στους New York Times, «η Patrícia Portela και ο Tiago Rodrigues θα είναι δύο από τους έντεκα Πορτογάλους συγγραφείς που συμμετείχαν στη δεύτερη εκδοχή του έργου “Urgências” (Επείγουσες καταστάσεις)» , στο Teatro Maria Matos, στη Λισαβόνα. Ο καθένας από τους συμμετέχοντες θα γράψει ένα σύντομο θεατρικό έργο που αποτελούσε απόπειρα απάντησης στο ερώτημα: «Τι έχεις τόσο επείγον να πεις;». Μετά από αυτό το έργο η ίδια καλλιτεχνική ομάδα θα προχωρήσει σε συγγραφή νέου ευρύτερου έργου εξαιρώντας όμως από τα μέλη της την Patrícia Portela και ο Tiago Rodrigues. Εκείνοι θα προχωρήσουν αυτόνομα και θα γράψουν δύο διαφορετικές ιστορίες. Το “Two halves” είναι μια παράσταση που περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά έργα: το “Babbot” και το “Coro dos Amantes” (Ο Χορός των εραστών”). Το αποτέλεσμα αυτής της σύμπραξης είναι μια οικεία και συναισθηματική παράσταση, συνδυασμένη με την απλότητα όπου το ουσιαστικό είναι η πράξη της αφήγησης της ιστορίας στο κοινό. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε μία παράσταση, δύο ιστορίες, δύο μισά».
Ο σημαντικός δημιουργός συνοδοιπορεί μέσα στα χρόνια με το έργο αυτό,-που είναι το πρώτο του- και όταν νιώσει τις συνθήκες κατάλληλες, κατά τη διάρκεια της πανδημίας θα το συνεχίσει. Και αυτό αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συγγραφική και θεατρική συνθήκη. Στη συνάντηση που είχε με Έλληνες καλλιτεχνικούς συντάκτες θα αναφερθεί σχετικά ο Tiago Rodrigues:
«Ήθελα να χρησιμοποιήσω το θέατρο για να πω μια ιστορία που είχε συμβεί σε μένα. Υπάρχει ένα κομμάτι φανταστικό ή φανταστικές λεπτομέρειες που προσέθεσα στην ιστορία και σε ένα βαθμό η ιστορία αυτονομείται από την πραγματική. Αργότερα ήθελα να συνεχίσω την ιστορία των δύο εραστών και δούλεψα με δύο Γάλλους ηθοποιούς το 2020 γράφοντας ένα “τέταρτο τραγούδι” που είναι το δεύτερο μέρος της παράστασης. Τα πρώτα “τρία τραγούδια” – τα ονομάζω τραγούδια αν και είναι πρόζα-. Άρχισα ,λοιπόν, να αναρωτιέμαι τι θα γινόταν αν δούλευα σε αυτό αλλά με ηθοποιούς σε άλλη χώρα και μεταφράζοντας το έργο στη γλώσσα τους, και ξανά δουλεύοντας το έργο από την αρχή με τελείως καινούρια δεδομένα. Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζομαι με ηθοποιούς που δεν μιλάω τη γλώσσα τους. Αγαπώ, ωστόσο την ιδέα το έργο μου να ταξιδεύει σε διαφορετικές χώρες και διαφορετικές πόλεις για να συνδιαλλαγεί με διαφορετικούς πολιτισμούς».
Στην παραπάνω πρόθεση του σκηνοθέτη αξίζει να προστεθεί μια σημαντική πτυχή της ρεπερτοριακής πολιτικής της Στέγης: τόσο με το “Second Woman” όσο και με τον «Xορό των εραστών» η Στέγη Ιδρύματος Ωνάση μας μυεί στη φιλοσοφία παραστατικών εγχειρημάτων, όπου κάποιος διεθνής, σημαντικός δημιουργός αναπλάθει το ίδιο πολιτισμικό πρότζεκτ σε διάφορες χώρες/πόλεις του κόσμου υιοθετώντας τη γλωσσική συνθήκη της χώρας, αλλά και τους ηθοποιούς της. Μας εντάσσει δηλαδή ουσιαστικά στην αιχμή του πολιτισμικού διαλόγου των καιρών μας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις μιας διαφορετικής κουλτούρας πρόσληψης, θέασης και αντιμετώπισης του φαινομένου της θεατρικής τέχνης σε επίπεδο παγκόσμιας κλίμακας.
Συντελεστές
Με τη διπλή του ιδιότητα τόσο ως συγγραφέας αλλά και ως σκηνοθέτης ο Tiago Rodrigues θα σμιλεύσει ένα παραστασιακό μινιμαλιστικό κομψοτέχνημα γεμάτο λεπτότητα, ευγένεια, ειλικρίνεια, ευθυβολία, απλότητα, βάθος και καθαρότητα. Κανένας εντυπωσιασμός, καμία υπερφίαλη πρόθεση. Μόνο ένας διαυγής, πολύτιμος θεατρικός πυρήνας. Ειδική μνεία στην Αργυρώ Χιώτη που ως καλλιτεχνική συνεργάτρια συνοδοιπόρησε και συνέβαλε σε αυτό το ποιητικό παραστασιακό εγχείρημα.
Απόλυτα συνεπής στην ποιητική και μινιμαλιστική παραστασιακή αισθητική του εγχειρήματος ο Rui Monteiro στον σχεδιασμό φωτισμών. Η καλλιτεχνική του συνεισφορά εμφανής.
Εμμένοντας σε μια υψηλή ποιητική του σκηνικού χώρου η Magda Bizarro (Καλλιτεχνική Βοηθός, Σκηνικά & Κοστούμια) δημιουργεί μια σχεδόν γυμνή σκηνή με υπαινικτικά στοιχεία καθημερινότητας και σημείο αναφοράς, την άμμο, το χώμα και τα κομμάτια φλοιού από κορμό δέντρου σκορπισμένα στο έδαφος που θα αποδειχθεί καθοριστικής σημειολογικής σημασίας. Ένα υλικό που αποκρυπτογραφεί το νόημά του στο τελευταίο μέρος του έργου.
Ειδική μνεία στη μετάφραση της Μαρίας Παπαδήμα. Με ξεχωριστή ευθύνη και συνέπεια αναδημιούργησε μια ποιητική σπουδή εξαιρετικής ποιότητας και αισθητικής, λαμβάνοντας υπόψιν της τόσο το αρχικό κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα, όσο και το ελληνικό κοινό στο οποίο απευθύνεται. Δημιούργησε μια ιδανική γλωσσική συνθήκη για το παραστασιακό εγχείρημα.
Ερμηνείες
Η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου και ο Νίκος Καραθάνος δημιούργησαν μια υψηλή ποιητική ερμηνευτική κατάθεση. Λεπτές αποχρώσεις, σπάνια υποκριτική ποιότητα, αμεσότητα και βαθύτητα που φτάνουν κατά κύματα ειλικρίνειας, ομορφιάς και χιούμορ στους θεατές.
Ξεχωριστές στιγμές της παράστασης
Η υψηλή υποκριτική αντίστιξη της σκηνής που ο άνδρας περιμένει ιατρική ενημέρωση στον διάδρομο έξω από την εντατική ενώ η γυναίκα του νοσηλεύεται μεταξύ ζωής και θανάτου. Η βαθιά συγκινητική σύζευξη της ποιότητας των αποχρώσεων των συναισθημάτων του Νίκου Καραθάνου και του οριακού υπαρξιακού χιούμορ της Μαρίσσας Τριανταφυλλίδου.
Η επιστροφή από το νοσοκομείο. Ο μεταξύ τους διάλογος και οι σιωπηλές τους σκέψεις.
Η σπάνια ποιητική ομορφιά του «τέταρτου τραγουδιού» κειμενικά, μεταφραστικά, ερμηνευτικά.
Συνοψίζοντας…
O Tiago Rodrigues μιλάει για τον μοναδικό τρόπο που έχει η ανθρώπινη οντότητα να αντέξει το πεπερασμένο της ύπαρξής της. Για τη μοναδική πιθανότητα να συμφιλιωθεί με το εχθρικό, αδυσώπητο χρονικό όριο της ανθρώπινης ζωής: Την ένωση με το «Άλλο». Αυτήν την απρόβλεπτη, ριψοκίνδυνη, συχνά επώδυνη περιπέτεια της περιπλάνησης στα ψυχικά τοπία μιας άλλης ανθρώπινης ύπαρξης. Να αντέξει να συμφιλιωθεί με τις αντιφάσεις, τα λάθη, τη γελοιότητα, τη σκληρότητα, την ανεπάρκεια, τις οδύνες της. Να επιμένει στο έκθαμβο της μοναδικότητάς της. Να τιθασεύσει το «εγώ» της. Να το δαμάσει. Να καταφέρει όλη αυτήν την απρόβλεπτη περιπέτεια να τη μετατρέψει σε υλικό Αγάπης που να μπορεί να μεταμορφωθεί σε συνθήκη Αθανασίας. Να φτάσει κάποτε να αισθανθεί ότι μπορεί:
«η απουσία (να) είναι τόσο παρούσα
Που αρκεί να ζει ο ένας απ’ τους δυο μας
Για να συνεχίζουμε μαζί».
Info παράστασης:
Ο Χορός των εραστών | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
