History
Is under construction.
So are relations: among us, between arts and politics, with the times and the places we are acting in.
If we care, we act
(Inspired by the European Festivals Association)
“Where are we standing now?”
Ένα πολύπλοκο, δαιδαλώδες, δυναμικό, πολυφωνικό, ευρύ, απαιτητικό στην αποκρυπτογράφησή του πρόγραμμα εξήγγειλε χθες ο Μιχαήλ Μαρμαρινός εγκαινιάζοντας την νέα τριετία υπό την δική του καλλιτεχνική διεύθυνση. Ωστόσο, παρά την πολυπλοκότητα και το εύρος του (ενδεχομένως και το δέος που τυχόν προκαλεί) διατηρεί άρρηκτους (σχεδόν μαθηματικής ακρίβειας) δεσμούς με το όλον της συλλογιστικής του που αφορά την τριετή του θητεία και στέκεται απόλυτα συνεπές τόσο με το γενικότερο καλλιτεχνικό του όραμα όσο και με τις διερωτήσεις που προκαλούν οι ρευστοί καιροί μας.
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός θα θέσει ως ακρογωνιαίο λίθο της συλλογιστικής του σε σχέση με την πολιτιστική πολιτική του Φεστιβάλ την ιστορικότητά του, αντιμετωπίζοντάς τη ως εφαλτήριο του μέλλοντος και όχι ως ανάχωμά του. Θα επικαλεστεί τη νευραλγική του σύνδεση με την πρόσφατη Ευρωπαϊκή Ιστορία που το δημιούργησε και θα επιμείνει στους συγγενικούς δεσμούς με τα άλλα Ευρωπαϊκά φεστιβάλ. Το στίγμα θα δοθεί με την παρακάτω σκέψη που προβαλλόταν στα αγγλικά στην πελώρια οθόνη που βρισκόταν μπροστά μας η οποία ανέφερε:
«Η Ιστορία
Είναι υπό κατασκευή.
Το ίδιο και οι σχέσεις: μεταξύ μας, μεταξύ τεχνών και πολιτικής, με τις εποχές και τους τόπους στους οποίους δρούμε.
Αν νοιαζόμαστε, ενεργούμε»
(Εμπνευσμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση Φεστιβάλ)
Επιδιώκοντας έναν υπόκωφο διάλογό του με τον Ντεριντά για την «υπό κατασκευή Ιστορία», θα μας θυμίσει ότι τα Ευρωπαϊκά Φεστιβάλ-αντιστοίχως με το ελληνικό- δημιουργήθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε μια προσπάθεια επούλωσης τραυμάτων και πληγών που αυτός προκάλεσε. Διατηρώντας ακέραια την πεποίθηση ότι αναγγέλλουν μέσω της τέχνης την ελπίδα ενός φωτεινού, ελπιδοφόρου μέλλοντος. Και εδώ θα θέσει τη διερώτηση που διαπερνά την πολιτιστική του συλλογιστική σαν πυρωμένο επώδυνο βέλος: “where are we standing now?”. Πού βρισκόμαστε τώρα; Εβδομήντα χρόνια μετά;
Αντιμετωπίζοντας κατάματα τους τρομερούς, οριακούς καιρούς μας. Και αυτό το καίριο, νευραλγικό ερώτημα θα αποπειραθεί να εξερευνήσει μέσω του καλλιτεχνικού προγράμματος που εξήγγειλε υπό το πρίσμα των παρακάτω στόχων: της εξωστρέφειας, της ανάδειξης νέας γενιάς καλλιτεχνών με το άνοιγμα προς λιγότερο προνομιούχες περιοχές και κοινωνικές ομάδες, με τη δυναμική της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας να αναδημιουργείται στο σήμερα, με έμφαση στην πρωτότυπη ελληνική δημιουργία, με διεθνείς συμπαραγωγές, προσφέροντας βήμα σε χώρες που πολύ συχνά δεν φτάνει εδώ η φωνή τους.
Psyche-machina-systema
Με μία φθογγολογική μεταγραφή των εννοιών της Ψυχής, της μηχανής και του συστήματος (Psyche-machina-systema) που εμφανίστηκαν στην γιγαντοοθόνη, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός θα αποπειραθεί να μας κάνει κοινωνούς του οράματός του πάνω στους μηχανισμούς λειτουργίας που επιθυμεί να διέπουν το Φεστιβάλ.
Ως machina θα ορίσει το άθροισμα του καλλιτεχνικού, πολιτισμικού, εννοιολογικού, πολιτικού περιεχομένου του Φεστιβάλ και της λειτουργίας του την οποία ορίζει ως διαδικασία συλλειτουργίας όλων των μελών του «σώματος» της μηχανής: της παραστατικής δημιουργίας και καλλιτεχνικής πράξης, των θεατών και της πρόσληψης. Έτσι, λοιπόν, θα ενισχύσει τους αρμούς της, δίνοντας έμφαση στην εισροή νέων ομάδων θεατών, αλλά κυρίως επενδύοντας καλλιτεχνικά στην ανάδειξη μιας νέας γενιάς δημιουργών με έμφαση στους σκηνοθέτες που έχουν πρόσφατα αποφοιτήσει είτε από το τμήμα Θεάτρου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου είτε από το τμήμα της σχολής σκηνοθεσίας του Εθνικού Θεάτρου. Θα δημιουργήσει για την ενίσχυση της πρόθεσής του μια νέα αυτόνομη ενότητα με τον τίτλο Gen 260 την οποία καλωσορίζουμε με χαρά και προσδοκίες.
Ως systema ορίζει το άθροισμα περιεχομένου, που προκύπτει και από το σύνολο των συνεργασιών σε θεσμικό επίπεδο δίνοντάς μας μια πρόγευση με την αναγγελία σύμπραξης του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με το Εθνικό Θέατρο και του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Σύμπραξη που θα αναλυθεί εκτενώς στην παρουσίαση του προγράμματος του Εθνικού Θεάτρου τον φετινό Μάιο. Από τις λιγοστές πληροφορίες διαφαίνεται η συνύφανση του GRAPE που είχε δημιουργηθεί επί καλλιτεχνικής διεύθυνσης της Κατερίνας Ευαγγελάτου με το Showcase που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την άνοιξη του 2023 στο Εθνικό Θέατρο υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιάννη Μόσχου. Μια ελπιδοφόρα σύμπραξη που ενισχύει την προσπάθεια της εξωστρέφειας. Αίτημα πάγιο και μείζονος σημασίας για το ελληνικό καλλιτεχνικό έργο στην ολότητά του.
Με τον όρο Psyche (ψυχή) περιγράφει τη μετουσίωση των δύο άλλων όρων σε ύψιστη ευδαιμονία, σε καθοριστική κοινή «συνάντηση» όλων των μελών υπό το καθοριστικό πρίσμα του καλλιτεχνικού γεγονότος.
Πειραιώς 260 – 20 χρόνια εορτασμοί
Η Πειραιώς 260 γιορτάζει τα είκοσι χρόνια της και έχει την τιμητική της. Η εκτεταμένη και έντονη παρουσία το αποδεικνύει ως ένας φόρος τιμής στην αρχή της λειτουργίας του.
Ντοκιμαντέρ
Θα με ενδιέφερε να δω το ντοκιμαντέρ του Ηλία Γιαννακάκη που αναφέρεται στην θητεία του Γιώργου Λούκου. Με τον τίτλο «2005-2015. Στα χρόνια του Λούκου».
Ο δημιουργός του θα δηλώσει: «Σήμερα, θεωρώ ότι η ανάγκη για μία ταινία που θα προσεγγίζει το φαινόμενο Γιώργος Λούκος στην ολότητά του δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο επείγουσα. Όχι μόνο ως οφειλόμενος φόρος τιμής, αλλά ως ένα πολύτιμο ίχνος»
Στο πρόγραμμα αναφέρεται:
Ο Ηλίας Γιαννακάκης δημιουργεί και παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου ένα ντοκιμαντέρ-αφιέρωμα στον Γιώργο Λούκο, είκοσι χρόνια μετά την ανάληψη των καθηκόντων του το 2006 […]ο σκηνοθέτης κατέγραφε συστηματικά τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή για έναν ολόκληρο χρόνο –από το 2007 έως το 2008, στα πρώτα χρόνια της «έκρηξης» του Φεστιβάλ– συγκεντρώνοντας σπάνιο υλικό. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, παραδίδει ένα ντοκιμαντέρ που ανιχνεύει το αποτύπωμα εκείνης της δεκαετίας, ενισχυμένο με νέα γυρίσματα και συλλογή περαιτέρω αρχειακού υλικού.
[…] «Δεν πρόκειται για μια ταινία-αγιογραφία», αναφέρει ο Ηλίας Γιαννακάκης, «Αν θέλουμε να προσεγγίσουμε σε βάθος ένα τόσο σημαντικό πρόσωπο και μια τόσο συναρπαστική εποχή, οφείλουμε να το κάνουμε ενσωματώνοντας τις αντιφάσεις, τα κενά και τη συγκυρία. Γιατί αλλιώς θα χαθεί η ανθρωποκεντρική προσέγγιση, που οφείλει πάντα να εμπεριέχει το ατελές ως απαραίτητο συστατικό του θαύματος».
Διεθνές θέατρο
Πολυπρισματικό στη θεματολογία αλλά και στα μέσα που χρησιμοποιεί, απαιτητικό στην θέαση αλλά και στην πρόσληψή του, το Διεθνές Θέατρο που επελέγη έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον λόγω της πολυφωνίας και της ευρύτητάς του. Σίγουρο είναι ότι απαιτεί ο νους των θεατών σε εγρήγορση και όχι σε νάρκη. Παραθέτω κάποιες επιλογές που μου φάνηκαν ενδιαφέρουσες:
“Σλήμαν III” του Heiner Goebbels
Για την ιδιαίτερη θεματολογία του και το βλέμμα πάνω στην αντίληψη της Ιστορίας του.
Για το Σλήμαν III, θα σημειώσει το φεστιβάλ ότι «αποτελεί μια απόπειρα δημιουργίας διαφορετικών χώρων εμπειρίας για το κοινό, που επιτρέπουν την εκ νέου εξέταση της αντίληψής μας για την Ιστορία. Αφετηρία του έργου είναι η ανασύνθεση ενός σχεδίου της Τροίας –με τα εννέα ανακαλυφθέντα στρώματά της– όπως αυτό προκύπτει από την ημερολογιακή αφήγηση του Ερρίκου Σλήμαν (Heinrich Schliemann) για τις ανασκαφές εκεί κατά τα έτη 1871–1873. Φωνές, περφόρμερ και μουσικοί αλληλεπιδρούν με ένα ετερόκλητο κειμενικό και μουσικό υλικό»
Sleeping Fires του Kurō Tanino
Το επιλέγω για το ισχυρό, σκληρό του θέμα και ένα μήνυμα αλληλεγγύης που αχνοφαίνεται στο ιδιόμορφο υλικό του.
Παραθέτω μια περιληπτική περιγραφή του, όπως τη διαβάζω από το κείμενο του φεστιβάλ:
«Η Ίκου, τυφλή εκ γενετής, ζει στα βουνά με τον σύντροφό της, ‘διαβάζοντας’ σώματα και συναισθήματα μέσα από την οξυμένη ευαισθησία των χεριών της. Η άφιξη της νεαρής Σάγιο, μαθητευόμενης στην τέχνη του μασάζ, ανατρέπει την εύθραυστη ισορροπία της ζωής της Ίκου. Ανάμεσα στις δύο γυναίκες αναπτύσσεται ένας βαθύς, άρρητος δεσμός, καθώς η μαθητεία γίνεται σταδιακά πεδίο αποκάλυψης τραυμάτων, καταπιεσμένων επιθυμιών και ανείπωτης οργής.»
“Seppuku. The Funeral of Mishima or the Pleasure of Dying” της Angélica Liddell
Περιμένω με αδημονία να το δω για το συγκινητικό του θέμα, επειδή αγαπώ το έργο του Γιούκιο Μίσιμα και συγκινούμαι όταν οι πολιτισμοί κα οι γενιές συμπλέκονται.
Παραθέτω μια λιτή περιγραφή, έτσι όπως περιγράφεται από το Φεστιβάλ:
«Τον Νοέμβριο του 1970, έπειτα από μια αποτυχημένη συμβολική εξέγερση για την αποκατάσταση της αυτοκρατορικής εξουσίας στην Ιαπωνία, ο Ιάπωνας συγγραφέας Γιούκιο Μισίμα (1925-1970) έβαλε τέλος στη ζωή του με seppuku (στην καθομιλουμένη χαρακίρι), μετατρέποντας το ίδιο του το σώμα στο ‘τελευταίο’ του έργο. Αντλώντας έμπνευση από τον πνευματικό κώδικα των σαμουράι –στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται η προσταγή να ‘πεθαίνεις νοερά’ κάθε πρωί για να μην φοβάσαι τον θάνατο– η Ανχέλικα Λίντελ, μία από τις πιο ριζοσπαστικές φωνές της σύγχρονης ισπανικής σκηνής, παρουσιάζει το σεπούκου ως στοχασμό πάνω στην ελευθερία, την πειθαρχία, την ομορφιά και το όριο».
Medea’s Children του Milo Rau – NTGent
Παρακολουθώ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις σκηνικές επαναδιατυπώσεις των αρχαίων ελληνικών μύθων και όταν ο δημιουργός είναι ο Milo Rau η αδημονία μου εντείνεται. Περιμένω, λοιπόν, με ενδιαφέρον το “Medea’s Children”, το οποίο περιγράφεται ως εξής:
«Ο φόνος πέντε παιδιών από τη μητέρα τους στο Βέλγιο και η αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας της –στοιχεία που συνυφαίνονται με την ιστορία της Μήδειας–βρίσκονται στο φόντο της αφήγησης του νέου έργου του Μίλο Ράου. Ο πρωτοπόρος του θεάτρου ντοκιμαντέρ στην Ευρώπη έρχεται για τρίτη φορά στο Φεστιβάλ με το Medea’s Children, μια παράσταση που συνομιλεί με τον πυρήνα της ευριπίδειας τραγωδίας, όχι για να την αναβιώσει, αλλά για να δοκιμάσει τα όρια του ορατού και του ανεκτού».
«Ο Ευαγγελισμός της Κασσάνδρας» του Δημήτρη Δημητριάδη
Θα ήθελα να δω τον «Ευαγγελισμό της Κασσάνδρας» σε σκηνοθεσία της Gemma Hansson Carbone κυρίως γιατί με ενδιαφέρει το βλέμμα της σκηνοθέτιδας πάνω στο έργο του Δημητριάδη.
Οι συνοπτικές πληροφορίες που μας δίνει το φεστιβάλ είναι οι εξής:
«Μετά από πολυετή έρευνα πάνω στο εμβληματικό Πεθαίνω σαν χώρα του Δημήτρη Δημητριάδη, η Τζέμα Χάνσον Καρμπόνε συνεχίζει τη δημιουργική της συνομιλία με το έργο του συγγραφέα, παρουσιάζοντας φέτος στο Φεστιβάλ τον Ευαγγελισμό της Κασσάνδρας. Σε αυτό, η Ιταλοσουηδή ηθοποιός και σκηνοθέτρια εισχωρεί βαθύτερα στο σύμπαν του Δημητριάδη –ενός συγγραφέα που αξιοποιεί τη δύναμη των λέξεων και της φωνής ως εργαλεία επίκλησης και αφύπνισης– ενσαρκώνοντας η ίδια το κείμενο σε ένα φωνητικό και σωματικό γεγονός όπου τα πάντα μετατρέπονται σε ύμνο».
“Lee Miller in Hitler’s Bathtub – Μια τραγική καντάτα” από τους Needcompany – Jan Lauwers – Maarten Seghers
Για το ιστορικό θέμα, για τον τρόμο και την απέχθεια που μου προκαλεί το ιστορικό πρόσωπο και τον σκηνοθετικό χειρισμό.
«Είναι φρικτό να θυμάσαι
Είναι ακόμα πιο φρικτό όμως να ξεχνάς
30 Απριλίου 1945. Η τριανταοκτάχρονη φωτογράφος πολέμου Λι Μίλερ στέκεται στο εσωτερικό του λουτρού της ιδιωτικής κατοικίας του Αδόλφου Χίτλερ στο Μόναχο. Τα ρούχα της φέρουν ακόμα τη μυρωδιά της επίσκεψής της στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Νταχάου. Βγάζει τη στολή και τις λασπωμένες μπότες της –με τις οποίες λερώνει σκοπίμως το πάτωμα– και μπαίνει στη ‘μπανιέρα του διαβόλου’ για να 66 βγάλει αυτή την οσμή αφανισμού από πάνω της. Ένας συνάδελφός της την αποθανατίζει σε μια από τις πιο περιβόητες φωτογραφίες του εικοστού αιώνα. Την ίδια μέρα ο Αδόλφος Χίτλερ αυτοκτονεί στο Βερολίνο.»
Ελληνικό Θέατρο
Ομολογώ ότι στέκομαι με αρκετό σκεπτικισμό απέναντι στο σύνολο των επιλογών του ελληνικού θεάτρου. Κάποιες μου φάνηκαν εξαιρετικά συμβατικές και άλλες αβαθείς. Με την ειλικρινή ελπίδα να διαψευστώ επιλέγω αυτές που μου φάνηκαν πιο ενδιαφέρουσες:
GRAUTS του Γιάννη Μαυριτσάκη
Φέτος οι Βάκχες προσφέρουν υλικό καλλιτεχνικής κατάθεσης τόσο στον Γιάβορ Γκάρντεφ, όσο και στη Λένα Κιτσοπούλου. Αισθάνομαι ότι εκτός από την εκδοχή που θα δούμε στην Επίδαυρο, με ενδιαφέρει το ιδίωμα του Γιάννη Μαυριτσάκη τόσο συγγραφικά, όσο και σκηνοθετικά.
Στο σχετικό κείμενο του Φεστιβάλ αναφέρεται:
«Ο χρόνος και ο τόπος του GRAUTS είναι το πλατό μιας τηλεοπτικής συνέντευξης την εποχή της εκτόξευσης των διαπλανητικών Βόγιατζερ. Στον απόηχο των πειραματισμών με LSD, ένα σκηνοθετημένο talk show ισορροπεί ανάμεσα στο ντοκουμέντο, την παραίσθηση και τη συναυλία. Στο νέο αυτό έργο, το θέμα των Βακχών και η διαλεκτική αντιπαράθεση Πενθέα-Διονύσου επανέρχεται με τρόπο λοξό».
“CARCOMA” της Αλεξίας Παραμύθα
Το “CARCOMA” με ενδιαφέρει κυρίως γιατί αναπτύσσεται στο πλαίσιο της καινούριας αυτόνομης καλλιτεχνικής ενότητας Gen 260. Επίσης αγαπώ τη θεατροποιημένη λογοτεχνία. Η παράσταση είναι βασισμένη στη νουβέλα Σαράκι της Λάιλα Μαρτίνεθ, της οποίας το θέμα αγαπώ.
Μια περιληπτική περιγραφή:
«δύο ανώνυμες γυναίκες –μια γιαγιά και μια εγγονή– ζουν απομονωμένες, σαν να έχουν συγχωνευτεί με τους τοίχους που τις περιβάλλουν. Όταν η εξαφάνιση ενός παιδιού στρέφει επάνω τους το βλέμμα της κοινότητας και την αδιάκριτη προσοχή των ΜΜΕ, οι εξομολογήσεις τους μετατρέπονται σε ένα οικογενειακό παλίμψηστο σιωπής, ανδρικής βίας και ταξικής φθοράς.»
«Όμικρονγιώτα» του Γιάννη Διδασκάλου
Το επιλέγω κυρίως γιατί ανήκει στη νέα αυθύπαρκτη ενότητα Gen 260. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η επαφή με τη νέα γενιά καλλιτεχνών.
Ακολουθούν λίγα λόγια από την παρουσίασή του από το Φεστιβάλ:
«Στο όμικρονγιώτα, ο Γιάννης Διδασκάλου στήνει έναν μικρό, τρυφερό ύμνο στο Εμείς –και όλα τα επίθετά μας με όμικρον γιώτα– βρίσκοντας στο θέατρο του παραλόγου το κατάλληλο έδαφος για να εκφράσει τη βαθιά ανθρώπινη αμηχανία και αγωνία που γεννά η μοναξιά. Στο επίκεντρο της παράστασης βρίσκονται δύο άνθρωποι δεμένοι σε μια στενή και αινιγματική σχέση, απομονωμένοι σε έναν δικό τους κόσμο.»
«Το φονικό της Ιζαμπέλας Μόλναρ» σε σκηνοθεσία Στεφανίας Γουλιώτη
Περιμένω με αδημονία «Το φονικό της Ιζαμπέλας Μόλναρ» από τη Στεφανία Γουλιώτη, βασισμένο στο διήγημα του Δημήτρη Χατζή, γιατί το κείμενό του με έχει στοιχειώσει. Επίσης ξεχωρίζω τις εκρηκτικές καλλιτεχνικές δυναμικές εντάσεως πυριτιδαποθήκης της Στεφανίας Γουλιώτη και τη στοχαστική δραματουργική εμπλοκή του Έκτορα Λυγίζου.
«Η αναγκαιότητα της Τέχνης για τον ‘τακτοποιημένο’ θεατή, η σύνδεσή του με τον άλογο και χαοτικό κόσμο όπου όλα τα ένστικτα βρίσκουν τη νομιμότητά τους, το θέμα της σχέσης του καλλιτέχνη με το δημιούργημά του, καθώς και το ίδιο το μυστήριο της γλυπτικής τέχνης και των υλικών της […] Τα γλυπτά –μέσα από τη δουλειά της γλύπτριας Ισμήνης Τσοφίδου– τοποθετούνται ανάμεσα στον αφηγητή και τη μορφή της Ιζαμπέλας. Αποκτούν πνοή και μεταμορφώνονται για να αποκαλύψουν τη λεπτή και συχνά οδυνηρή σχέση μεταξύ δημιουργού, δημιουργήματος και παρατηρητή».
TEMPI -57 καρδιακοί παλμοί & ηλεκτρονικά του Ορέστη Καραμανλή
Αν και ανήκει στην ενότητα C_Music NOW και αγγίζει οριακά την περφόρμανς αναφέρω το «TEMPI -57 καρδιακοί παλμοί & ηλεκτρονικά» για την ευφυή και τρυφερή σύζευξη των θεματικών που εμπεριέχουν το τρομακτικό και αδικαίωτο γεγονός των Τεμπών και για την εμπλοκή στην επιμέλεια επιτέλεσης της εξαιρετικής Αγγελικής Πούλου.
Όπως αναφέρεται από το φεστιβάλ: «Στο έργο του συνθέτη Ορέστη Καραμανλή, πενήντα επτά άτομα συνδέονται μεταξύ τους στη σκηνή (μέσω καλωδίων) και δημιουργούν ένα ηχοτοπίο που αποτελείται από τους χτύπους της καρδιάς τους. Κάθε ένας εφοδιάζεται με ένα μικρόφωνο επαφής που συλλαμβάνει τα σήματα των καρδιακών παλμών του, για να τα τροφοδοτήσει έπειτα σε έναν υπολογιστή που τα επεξεργάζεται μέσω μιας γλώσσας προγραμματισμού. Τα ηχοτοπία και οι μουσικές δομές που γεννιούνται επί τόπου μετασχηματίζονται συναρτήσει της συναισθηματικής κατάστασης των ανθρώπων επί σκηνής, δημιουργώντας μια μεταβαλλόμενη ηχητική μάζα από την επικάλυψη των καρδιακών παλμών.»
«Πρόγονοι» της Εύας Στεφανή
Θα ήθελα να παρακολουθήσω τους «Πρόγονους» της Εύας Στεφανή για το βαθύ, τρυφερό της βλέμμα πάνω στα ανθρώπινα, για τη λιτότητα και το απροσποίητο μοντάζ. Για την ποιότητα του συναισθήματος της διακεκριμένης δημιουργού.
«Η ταινία ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή συγκροτεί μια κιβωτό θραυσμάτων από ημιτελείς ιστορίες και ασύνδετες φαινομενικά στιγμές που κινηματογραφήθηκαν μέσα σε διάστημα τριάντα ετών. Ένα παλίμψηστο συναντήσεων με ανθρώπους διαφορετικών εθνοτήτων, ηλικιών και κοινωνικών τάξεων, όπου οι ζωές άσημων, μοναχικών προσώπων διασταυρώνονται με συνομιλίες δημιουργών και καλλιτεχνών. Η συνειρμική αυτή ύφανση εικόνων και ήχων –‘ρετάλια’ όπως τα λέει η ίδια– συνθέτει ένα μωσαϊκό παρόντος και μνήμης, μνήμης και παρόντος.»
Φωνές του Αραβικού κόσμου
Φωνές του Ιράν
Με συγκινεί η πρωτοβουλία αυτής της νέας ενότητας από τον Μιχαήλ Μαρμαρινό. Κυρίως για το σκεπτικό που τη γέννησε. Πράγματι, ο Δυτικός κόσμος συνηθώς εξαντλείται στην αυτοαναφορικότητα, παρά τον συνταρακτικό πολιτισμό που έχει ανά χρονικές περιόδους παράξει. Έχουμε ανάγκη την συνύφανση με τις καλλιτεχνικές φωνές εκτός Δυτικού κόσμου. Με συγκίνησε επίσης ο τρόπος που διατυπώθηκε η νέα αυτή ενότητα σε σχέση με τις χώρες που συμμετέχουν: με απόλυτο σεβασμό στις μεταξύ τους θεολογικές, πολιτισμικές, εθνολογικές διαφοροποιήσεις.
Τρεις επιλογές που φαντάζουν εξαιρετικές:
1. The Child της Ναγκμέ Σαμινί σε σκηνοθεσία Afsaneh Mahian
«ποια είναι τα σώματα που έχουν αξία και ποια εκείνα που κρίνονται ανεπιθύμητα; Σε μια ακτή της δυτικής Ευρώπης, τρεις γυναίκες συλλαμβάνονται και οδηγούνται για ανάκριση και ενδεχόμενη απέλαση από τις αρχές· έρχονται από το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη, όλες τους επιζώσες κακοποίησης. Αυτό που τις ενώνει και μοιράζονται δεν είναι μόνο το βίωμα και η διαδρομή προς την Ευρώπη, αλλά κι ένα νεογέννητο μωρό που βρίσκεται μαζί τους.»
2. “Four Walls and a Roof των Lina Majdalanie” – Rabih Mroué
«Αντλώντας υλικό από τη δική τους εμπειρία εκπατρισμού, τη μετακίνησή τους από τη Βηρυτό στο Βερολίνο πριν από περίπου μία δεκαετία, και αντιμέτωποι με την άνοδο της ακροδεξιάς διεθνώς, οι δύο καλλιτέχνες αρθρώνουν μετωπικά την εμπειρία του να ζεις και να εργάζεσαι στην εξορία. Πώς μοιάζουν οι προσδοκίες για την ελευθερία του λόγου σε μια δυτική δημοκρατία όταν έρχονται σε σύγκρουση με την πραγματικότητα, δηλαδή τη λογοκρισία, την προπαγάνδα, τη δολοφονία χαρακτήρων και όπου αλλού αναπαράγεται η εκάστοτε κυρίαρχη κυβερνητική αφήγηση; Τελικά, πόσο ελεύθερη και ανοιχτή είναι η φιλελεύθερη δημοκρατία στην οποία ζούμε […]
Μετά την καθηλωτική παράσταση Looking for a Missing Employee / Ένας υπάλληλος αγνοείται που παρουσίασε το 2024, ο καλλιτέχνης Ραμπί Μρουέ –από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του σύγχρονου πολιτικού και εννοιολογικού θεάτρου– επιστρέφει στην Πειραιώς 260, συμπράττοντας αυτήν τη φορά στη σκηνοθεσία με τη σταθερή του συνεργάτρια Λίνα Ματζνταλανί»
3. “A TRIAL” από τον Christiane Jatahy
Βασισμένο στο έργο Ένας εχθρός του λαού του Χένρικ Ίψεν
«Το A TRIAL μετατρέπει το έργο του Ίψεν σε ένα σύγχρονο, συμμετοχικό ‘λαϊκό δικαστήριο’, όπου η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται απλώς αλλά τίθεται υπό κρίση. Αφετηρία είναι το σκάνδαλο που πυροδοτεί την πλοκή στο Ένας εχθρός του λαού (1882) του Νορβηγού δραματουργού Η Βραζιλιάνα δημιουργός Κριστιάν Ζαταΐ, μία από τις πιο ισχυρές φωνές της σύγχρονης διεθνούς σκηνής και βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα για το Θέατρο στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2022, πιάνει το νήμα της ιστορίας από εκεί που το άφησε ο Ίψεν: ο γιατρός Στόκμαν επιστρέφει και ζητά μια δεύτερη κρίση. Όχι απαλλαγή, αλλά το δικαίωμα σε μια ουδέτερη διαδικασία που θα κρίνει τις πράξεις, τις επιλογές και τη δημόσια στάση του. Υπήρξε, τελικά, προσπάθεια υπονόμευσης της δημοκρατίας; Είναι ή δεν είναι ‘εχθρός του λαού»
Lectures performances: Πυγολαμπίδες
Περιμένω με μεγάλη χαρά τον κύκλο των «ανοιχτών παρουσιάσεων και συζητήσεων με επιτελεστικό χαρακτήρα» που την επιμέλεια έχει ο καθηγητής Νεοελληνικών και Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Δημήτρης Παπανικολάου.
Με ενδιαφέρει η οπτική των συζητήσεων υπό το πρίσμα του αντιστιτικού διαλόγου μεταξύ του άρθρου του Παζολίνι και της «απάντησης» του Ζωρζ Ντιντί Υμπερμάν.
Ο φετινός κύκλος διαλέξεων και συζητήσεων του Φεστιβάλ παρουσιάζεται στον χώρο της Πειραιώς 260, συστήνεται, όπως μας ενημερώνει το φεστιβάλ, με τον τίτλο «Πυγολαμπίδες». «Παίρνοντας έμπνευση από το γνωστό “Άρθρο των πυγολαμπίδων” του Πιερ Πάολο Παζολίνι, αλλά και το βιβλίο “Η επιβίωση των πυγολαμπίδων” του Ζωρζ Ντιντί Υμπερμάν, σκεφτόμαστε τις πυγολαμπίδες ως σύμβολο ανθεκτικότητας αλλά και διακινδύνευσης, περιβαλλοντικής ευθύνης και οικοκριτικού στοχασμού, σύμβολο όμως επίσης επαφής, κινητικότητας και αλλαγής οπτικής γωνίας».
Έναστρος ουρανός – Έναστρες νύχτες
Με ενθουσιάζει αυτή η νέα ενότητα. Για την ποιητικότητά της. Για τη νοσταλγικότητα της χωρίς γραφικότητα. Για τη νέα ματιά πάνω στην έννοια και τη χρήση του αρχείου.
Το φεστιβάλ την περιγράφει ως εξής:
«Μεταμεσονύκτιες προβολές του εφήμερου της σκηνικής πράξης.
Η νέα πρόταση του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, που φιλοξενείται στον Χώρο Δ της Πειραιώς 260, συστήνεται με τον τίτλο «Έναστρος ουρανός – Έναστρες νύχτες». Τα μεσάνυχτα, σε ένα βιομηχανικό τοπίο, μέσα στην ησυχία της καλοκαιρινής Αθήνας, κάτω από μια ανοιχτή οροφή, προβάλλονται ταινίες. Εκεί που πραγματώνονται εφήμερες παραστάσεις, παρουσιάζονται κινηματογραφικές καταγραφές που συναντούν τον θεατή σε μια πόλη που επιβραδύνει»
Αναμένεται η ανακοίνωση του προγράμματος.
Φθινόπωρο-Απόηχοι
Ας μου επιτραπεί να σταθώ με σκεπτικισμό στην επέκταση του Φεστιβάλ μέχρι τα μέσα του Δεκέμβρη. Η πραγματοποίησή του θα αποδείξει την ουσία αυτής της επέκτασης. Σε μία πρώτη ανάγνωση μου φαίνεται ότι διαρρηγνύει τη σαγήνη του εφήμερου. Θα δούμε…
Από τη Μικρή Επίδαυρο, στον κόσμο όλο
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το πρόγραμμα της μικρής Επιδαύρου. Μου φαίνεται συναρπαστικότερο από αυτό του μεγάλου Θεάτρου της Αρχαίας Επιδαύρου.
ΤΟΥΡΝΕ του Ευριπίδη Λασκαρίδη
Επιλέγω τον συναρπαστικό κόσμο του Ευριπίδη Λασκαρίδη που αυτή τη φορά έχει τον τίτλο «ΤΟΥΡΝΕ».
Όπως αναφέρεται από το Φεστιβάλ: «Ο Ευριπίδης Λασκαρίδης, περφόρμερ και δημιουργός που κινείται στο μεταίχμιο χορού, θεάτρου και εικαστικών τεχνών, επιστρέφει στη Μικρή Επίδαυρο με ένα έργο που φέρνει στην επιφάνεια αθέατες πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας με αφορμή τη μαγική περιπέτεια του θεάτρου»
“Mothers – A Song for Wartime” της Marta Górnicka
Θα ήθελα να το παρακολουθήσω για το σκληρό και δυστυχώς επίκαιρο θέμα και για τον τρόπο του σκηνικού χειρισμού του.
«Η γλώσσα του πολέμου παραμένει αμετάβλητη μέσα στον χρόνο. Οι θηριωδίες, οι βιασμοί γυναικών, η εξόντωση των αμάχων και η καταστροφή της ζωής επανέρχονται με οξύτητα στην τεταμένη παγκόσμια πραγματικότητα. Μέσα σε αυτήν τη σκληρή ιστορική διαπίστωση, το Mothers – A Song for Wartime αναζητά ό,τι μπορεί να απομείνει από τη φωνή, όταν η βία έχει διαρρήξει ακόμα και τη δυνατότητα του λόγου.
Στη σκηνή συναντιούνται είκοσι μία γυναίκες από την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και την Πολωνία, ηλικίας από 9 έως 71 ετών. Μια Χορωδία που αποτελείται από μητέρες και κόρες, επιζώσες και μάρτυρες του ολέθρου που γεννούν οι ένοπλες συρράξεις, λειτουργεί εδώ ως φορέας διαφορετικών βιωμάτων και πολιτικών εμπειριών. Ανάμεσά τους υπάρχουν πρόσφυγες από τη Μαριούπολη, το Κίεβο, το Ιρπίν και το Χάρκοβο».
I-ONE του Ιβάν Βιριπάγεφ
Θα με ενδιέφερε να παρακολουθήσω την καινούρια συγγραφική δημιουργία του Ιβάν Βιριπάγεφ από τον Galin Stoev. Βρίσκω συνταρακτική τη συνάντησή του με μορφές της «Μήδειας», καθώς και την τριπλή ερμηνεία από τις ηθοποιούς από την Αυστραλία, την Πολωνία και την Ελλάδα.
Από την περιγραφή του Φεστιβάλ:
«Το νέο έργο του Ιβάν Βιριπάγεφ περνά μέσα από τη σκηνοθετική ματιά του Γκαλίν Στόεφ, ενός δημιουργού με βαθιά γνώση του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου. Τρεις ηθοποιοί από διαφορετικές χώρες συναντιούνται στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου για την παγκόσμια πρεμιέρα του I-ONE. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο μοιράζονται η Αντιγόνη Ντυσέν από την Αυστραλία, η Σοφία Κόκκαλη από την Ελλάδα και η Καρολίνα Ζέπα από την Πολωνία, συνθέτοντας από την πρώτη στιγμή μια σκηνική συνάντηση διαφορετικών ερμηνευτικών διαδρομών.
Αντλώντας έμπνευση από τη φόρμα και το πνεύμα της αρχαίας τραγικής παράδοσης, η Μήδεια επανέρχεται ως μια νέα, σύγχρονη τραγωδία για τον 21ο αιώνα. Μια σκηνοθετική πρόταση που δοκιμάζει τα όρια του μύθου και αναμετριέται με το πιο εύθραυστο υλικό του είδους μας: την τεχνολογία, την έννοια του εαυτού και της ταυτότητας.»
«O χορός δεν υποκρίνεται» – Περιοδική έκθεση
Θεωρώ εξαιρετική την φετινή θεματική που αφορά τον χορό και την έννοια της χορικότητας της περιοδικής έκθεσης που πραγματοποιείται στον εκθεσιακό χώρο δίπλα στο Αρχαίο θέατρο, την οποία μπορεί κανείς να επισκεφτεί πριν ή μετά τις παραστάσεις, γεγονός που προσφέρει μια ξεχωριστή εμπειρία.
«Στιγμιότυπα από κυκλικούς χορούς, άλλοτε στην πλατεία του χωριού και άλλοτε στην ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου. Κοινωνικές ομάδες που μεταμφιέζονται για τον εορτασμό της Αποκριάς, ομάδες εργατών που κατασκευάζουν σκηνικά για τις παραστάσεις της Επιδαύρου. Βίντεο και φωτογραφίες, ηχογραφήσεις από αρχειακά υλικά με αποτυπώσεις του Χορού σε παραστάσεις, σε αντιπαραβολή με σύγχρονα καλλιτεχνικά έργα στα οποία εντοπίζεται μια άλλη, πραγματική και συλλογική εκδοχή του.
Γέροντες από τα Σούσα, από τις Φερές, από τη Θήβα ή την Αθήνα. Γυναίκες από την Τροία, μαινάδες στον Κιθαιρώνα, ακόλουθες της Κρέουσας, ναύτες από τη Σαλαμίνα και γεωργοί. Ομάδες ανθρώπων –Χοροί– που έρχονται φέτος στην ορχήστρα της Επιδαύρου, γίνονται το θέμα στο μακρύ τραπέζι της έκθεσης. Ένα σημείο ανάγνωσης, συζήτησης και αντιπαράθεσης με ομάδες πολιτών, τοπικούς συλλόγους και θεατρικές ομάδες του Δήμου Επιδαύρου. Μια έκθεση, φιλόξενη δομή / τόπος συζητήσεων και ανοιχτού διαλόγου. Μια συνθήκη / μηχάνημα ζωντανού Χορού…»
Διαμεσολαβείται η τέχνη;
Μια πρόσκληση συμμετοχής σε μιας μορφής επιτέλεση ήταν η διαδικασία παρουσίασης του καλλιτεχνικού προγράμματος του Φεστιβάλ, εμπνευσμένη και ενορχηστρωμένη από τον διεθνή δημιουργό και νυν καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, Μιχαήλ Μαρμαρινό.
Ένα τεράστιο τραπέζι σε σχήμα Π τοποθετημένο πάνω στη σκηνή. Στις απολήξεις του κάθονταν μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Φεστιβάλ και εργαζόμενοι του Φεστιβάλ, στενοί συνεργάτες του διακεκριμένου δημιουργού. Οι πολλές άδειες θέσεις του τραπεζιού προορίζονταν για τους ανθρώπους των μέσων και του τύπου. Οι οποίοι βρίσκονταν εντός σκηνής -μια θέση που δημιουργούσε μιας μορφής αμηχανία- ,απέναντι από το podium από διαφανές πλεξιγκλάς απέναντι δηλαδή από τον πυρήνα των εξαγγελιών, αλλά ωστόσο πρώτοι δέκτες του.
Οι επίσημοι, οι καλλιτέχνες και το κοινό στις θέσεις των θεατών, όπου οι άνθρωποι του τύπου δεν τους έβλεπαν, ούτε μπορούσαν να επικοινωνήσουν μαζί τους, αφού βρίσκονταν πίσω τους.
Η κατανομή των θέσεων ήταν έκδηλά σημειολογική. Επίσης καταστρατηγούσε την ασφάλεια που ένιωθαν οι άνθρωποι του τύπου όταν κάθονταν στις πρώτες θέσεις των θεατών ή διάσπαρτα ανάμεσά τους. Η τοποθέτησή τους επί σκηνής τους (μας) έθετε σε μια συνεχή εγρήγορση. Εκτός αυτού έθετε και μια σειρά ερωτημάτων, ουσιαστικών ερωτημάτων, εκφρασμένων με μια τρυφερή -ενδεχομένως και περιπαιχτική- διάθεση λεπτής ειρωνείας ενός ευρηματικού νου, όπως αυτός του Μαρμαρινού.
Ποιος ο ρόλος που καλούνται-καλούμαστε να διαδραματίσουμε εμείς οι ενδιάμεσοι μεταξύ των ανθρώπων που δημιουργούν τέχνη και αυτών που την προσλαμβάνουν; Γιατί βρισκόμαστε πάνω στη σκηνή;
Αν έχουμε γυρισμένη την πλάτη στους καλλιτέχνες -όπως μας όριζε η θέση μας στο τραπέζι- πώς μπορούμε να κατανοήσουμε την τέχνη που παράγουν; Αν έχουμε γυρισμένη πλάτη στους θεατές πως θα επικοινωνήσουμε μαζί τους;
Μέσα στην ακραία πολυπλοκότητα του μηχανισμού που περιστοιχίζει το καλλιτεχνικό παραγώμενο από τον πομπό στον αποδέκτη του, είμαστε το ενδιάμεσο εμπόδιο μεταξύ τέχνης και αποδέκτη;
Είμαστε ο απαραίτητος ενδιάμεσος κρίκος; Περιττοί; Αναγκαίοι; Διαμεσολαβητές; Τελικά, μπορεί να διαμεσολαβηθεί το καλλιτεχνικό συμβάν; Ακρωτηριασμένο; Ακέραιο;
Επίλογος:
«Υπάρχει ένα μέρος που συμβαίνουν φαινόμενα», θα τονίσει ο Μιχαήλ Μαρμαρινός. «Όπου ο οριζόντιος χρόνος συναντά τον κάθετο χρόνο».
Και θα προσθέσει: «Ένα μέρος ιερής σιωπής, αβέβαιης ακινησίας όπου η σιωπή και το σκοτάδι είναι θεραπευτικά. Που πραγματοποιείται ένα πέρασμα από τον πριν εαυτό σε κάποιον άλλον».
Με την ευχή συναντηθούμε και πάλι όλοι εκεί. Όπως κάθε χρόνο. Με ιερή συγκίνηση και χαρά. Σε μια προσπάθεια υπέρβασης του εαυτού και συνάντησης μας με το «Άλλο».
