Καλημέρα Ελλάδα, πρέπει να μιλήσουμε. Όπως καταλαβαίνεις έχουμε ένα τρομακτικά τεράστιο πρόβλημα σε εθνικό επίπεδο και πολύ φοβάμαι ότι όλοι πρέπει να αρματωθούμε για να αντιμετωπίσουμε την απειλή. Όχι, δεν αναφέρομαι στην απαγωγή των δεκαεννέα μελών της ελληνικής αποστολής του Global Sumud Flotilla που βασανίστηκαν από τις ισραηλινές αρχές. Αυτοί πήγαν εκεί για να κάνουν μπάνια και να πιουν κοκτέιλ. Τι; Όχι, δεν αναφέρομαι στο Μπαράντ-ντουρ που χτίζεται στο Eλληνικό και θα μολύνει τον γαλανό ορίζοντα. Αυτά είναι επενδύσεις, ελεύθερη αγορά, καινοτομίες, μιλάμε για το μέλλον, τι ξέρεις εσύ τώρα που μου ήρθες από το χωριό; Μιλάμε ότι διακυβεύεται η ψυχή του ελληνισμού όπως την ξέρουμε! Τσιμέντα στην Ακρόπολη; Πάει αυτό τώρα το έχουν κάνει, είναι παλιό, ποιος το θυμάται; Η απειλή έρχεται τον Ιούλιο!
Ποιες πυρκαγιές μου λες κι εσύ τώρα; Δεν ξέρεις πότε θα αρπάξει φωτιά και πού. Υπάρχουν άνεμοι, είναι η κλιματική αλλαγή, πουλιά πέφτουν στα καλώδια, αλλά ευτυχώς μόνο σπίτια και περιουσίες καίγονται. Φαντάσου αν καιγόντουσαν όντως άνθρωποι… Μα πώς μπορείς να το φανταστείς, πλάκα μου κάνεις; Κάτι πιο σοβαρό απειλεί τη χώρα… Η Ωραία Ελένη είναι μαύρη… Η Αθηνά είναι μαύρη… Ο Αχιλλέας μας είναι τρανς… Α, γνωρίζεις; Έλα κλάψε στον ώμο μου. Γιατί δεν σε νοιάζει; Τι με είπες; Grifter; Τι ξενόφερτα είναι αυτά πάλι;
Φιδέμπορας
Grifter σημαίνει απατεώνας στα αγγλικά. Είναι μια λέξη που κάποιοι ίσως τη συναντάνε πιο συχνά στην καθημερινότητά τους πλέον. Πιο συγκεκριμένα “grift” είναι μια μικροαπατεωνιά, δηλαδή να πουλάς ματάκια και σταυρουδάκια διαφημίζοντας πως σου δίνουν 60% Curse Resistance, να λες πως μπορείς να επικοινωνήσεις με πνεύματα, να βλέπεις το μέλλον, να πουλάς επιστολές του Ιησού, ή αν η περίσταση σηκώνει λίγο sci-fi, τότε να πουλάς νανογιλέκα. Στα αγγλικά καμιά φορά τους λένε και υποτιμητικά “snake oil salesmen”, αλλά επειδή εδώ είναι Ελλάδα θα τους λέμε φιδέμπορες. Πώς λοιπόν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τους σύγχρονους φιδέμπορες του διαδικτύου; Τι πουλάνε; Ό,τι θες, αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση πουλάνε content.
Με πρόφαση ότι πολεμάνε τη woke agenda οι φιδέμπορες του διαδικτύου στις μέρες μας κυρίως ειδικεύονται στο να εντοπίζουν ασήμαντα πράγματα σε ό,τι έχει σχέση με την ποπ κουλτούρα και να κάνουν ολόκληρες σειρές με podcast αφιερωμένες σε πράγματα που δεν τους αρέσουν, αλλά τους προσφέρουν πολλά λεφτά γκρινιάζοντας γι’ αυτά. Προσοχή: ο grifter δεν πρόκειται να σου μιλήσει για κάτι άλλο πέραν της ποπ κουλτούρας· ο εγκέφαλός του δεν είναι εκπαιδευμένος για να ακολουθήσει την πλοκή του Andor, σιγά μην κάτσει να δει Ταρκόφσκι. Και όταν λέω μιλήσει, εννοώ κυριολεκτικά αυτό, γιατί δεν καταλαβαίνει πώς μπορεί να αναλύσει και να εμβαθύνει σε ένα κείμενο ή μια ιδέα –και μεταξύ μας δεν ενδιαφέρεται κιόλας. Λατρεύουν να μιλάνε για εισπράξεις και να παριστάνουν ότι αυτό σημαίνει κάτι για την ποιότητα ενός έργου, να μετράνε πόσοι έγχρωμοι ηθοποιοί υπάρχουν σε ένα κάδρο μιας δημοφιλούς ταινίας σε σχέση με τους λευκούς ηθοποιούς, και να μην ξεχάσω, να παραπονιούνται για ομοφυλόφιλους, γυναίκες, τρανς και οτιδήποτε δεν είναι ακριβώς όπως το θέλουν τη στιγμή που το θέλουν. Πλέον, τους συναντάς να ποστάρουν ασταμάτητα για το πώς το AI θα ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΕΙ το Χόλυγουντ. Προσέξατε τα κεφαλαία; Αν ο φιδέμπορας είναι Youtuber τότε ο τίτλος του βίντεο πάει κάπως έτσι, “WOKE Hollywood is DEAD! WTF?” και συνοδεύεται από ένα τραγικά αηδιαστικό thumbnail που συνήθως αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά των ηθοποιών που συνήθως στόχοι είναι έγχρωμοι και πάντα, μα πάντα, γυναίκες.
Τα πράγματα όμως είναι πολύ πιο αστεία όταν οι φιδέμπορες είναι αρθρογράφοι, γιατί πάντα ξεχωρίζουν γρηγορότερα από τους Youtuber. Ενώ έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους είναι πιο εύκολο να μιλάς και να φωνάζεις και να επαναλαμβάνεσαι για μισή ώρα, ειδικά αν έχεις και παρέα στο πλάνο, αλλά η συγγραφή είναι μοναχικό άθλημα και απαιτεί πολλά περισσότερα, και ο φιδέμπορας, που συνήθως κυνηγά σε αγέλη, δεν μπορεί να ανταπεξέλθει γι’ αυτό τον βρίσκεις να ποστάρει σε ομάδες του Facebook μήπως και μαζέψει κοινό. Οπότε, τα άρθρα τους καταλήγουν να είναι 200 λέξεις και οι μισές εξηγούν την πλοκή. Ευτυχώς πλέον το AI τους γράφει τα άρθρα κιόλας για να μην κουράζονται.
Ναι, αλλά ο Τζεράρντ Μπάτλερ δεν είπε «Μολών λαβέ»
Ακόμα θυμάμαι τις κάμερες στημένες έξω από τους κινηματογράφους το 2006 να ρωτάνε τους θεατές πώς τους φάνηκαν το «300» του Ζακ Σνάιντερ, όταν έβγαιναν από τις αίθουσες. Απ’ ό,τι φαίνεται είκοσι χρόνια αργότερα θα γίνει ακριβώς το ίδιο πράγμα και με την Οδύσσεια του Νόλαν. Ποιο ήταν ένα μεγάλο παράπονο της εποχής που το θυμάμαι ακόμα και σήμερα; Ο Λεωνίδας δεν είπε «μολών λαβέ». Προφανώς υπήρχαν και τα κλασσικά παράπονα για τους τερατόμορφους και ότι οι Σπαρτιάτες δεν είχαν πανοπλίες, αλλά κυρίως το «μολών λαβέ» μας είχε διχάσει τότε. Τώρα, την απαίτηση ο Σκωτσέζος Τζεράρντ Μπάτλερ να μιλήσει αρχαία ελληνικά σε μια αμερικάνικη παραγωγή όπου όλοι μιλάνε αγγλικά τη λες και παράλογη. Είπε “come and get them” στους Πέρσες που κυριολεκτικά σημαίνει «ελάτε να τα πάρετε», αλλά τον Έλληνα δεν τον ενδιέφερε ιδιαίτερα τότε αυτό, ήθελε να ακούσει «μολών λαβέ».
Το αστείο της υπόθεσης είναι ότι το «300» είναι μια ελληνική προπαγάνδα γυρισμένη από Αμερικανούς και τον Έλληνα που ενοχλήθηκε που δεν άκουσε το «μολών λαβέ» όχι μόνο δεν τον ενόχλησαν οι κουνγκ φου πολεμικές τέχνες των Σπαρτιατών, αλλά δεν τον ενόχλησε το μεγαλύτερο ψέμα απ’ όλα που βρίσκεται στον τίτλο της ταινίας. Δεν-ήταν-μόνο-τριακόσιοι. Ήταν τριακόσιοι Σπαρτιάτες ανάμεσα σε πόσους άλλους Έλληνες στρατιώτες και ακόμα και στο τέλος δεν ήταν μόνο αυτοί, αλλά επειδή το παραμύθι πουλάει καλύτερα, επιμένουμε σαν έθνος να λέμε «οι τριακόσιοι και οι τριακόσιοι».
Όταν ταΐζεις έναν λαό με προπαγάνδα, εθνικισμό και περασμένα μεγαλεία που τα παραφουσκώνεις σε βαθμό να νομίζει ότι είναι μακρινός απόγονος του Περικλή τότε δεν θα πεινάσει ποτέ. Είμαστε χτυπημένοι, ματωμένοι και ταλαιπωρημένοι· όλοι έχουν ψυχολογικά και πονάνε, δεν μπορούν να περπατήσουν δύο μέτρα πριν τσακωθούν με κάποιον, αλλά όλοι μαζί μπορούμε να ενωθούμε για να πολεμήσουμε την παραχάραξη της ιστορίας. Γιατί μόνο εμείς μπορούμε να παραχαράξουμε τη δική μας ιστορία, κανένας άλλος!
Έχουν περάσει είκοσι χρόνια από το «300» και ακόμα αναρωτιέμαι αν η χώρα έχει συνειδητοποιήσει πως ο Ζακ Σνάιντερ έκανε μεταφορά του κόμικ του Φρανκ Μίλερ στη μεγάλη οθόνη. Και εδώ που τα λέμε, η μεταφορά ήταν τρομερά πιστή. Ο Μίλερ γοητεύτηκε από την προπαγάνδα των τριακοσίων Σπαρτιατών μέσω της ταινίας «The 300 Spartans» και έφτιαξε μια ούμπερ-μάτσο εκδοχή της ιστορίας και ο Σνάιντερ πιθανότατα γοητεύτηκε από τον κόσμο του κόμικ και πήρε κάθε σκίτσο και το δημιούργησε ακριβώς όπως το έβλεπε. Αυτή είναι απλά μια δημιουργική διαδικασία. Κάποιος είδε κάτι, μετά είδε κάτι άλλο, μετά κάποιος πήρε έμπνευση και ορίστε το 300. Όταν όμως η προπαγάνδα σε έχει τυφλώσει πώς να σε ενοχλεί η εικόνα των ιδρωμένων, ημίγυμνων αντρών, να σφάζουν εχθρούς δίχως έλεος; Αφού αυτή την εικόνα έχεις δημιουργήσει για τον εαυτό σου.
Ο νέος εθνικός πανικός
Απ’ όταν είχε ανακοινωθεί πως ο Νόλαν θα κάνει την Οδύσσεια ήμουν πολύ σκεπτικός, κυρίως γιατί σε προσωπικό επίπεδο πιστεύω πως λειτουργεί καλύτερα όταν ασχολείται με σενάρια τύπου Tenet που ίσως είναι η πιο παρεξηγημένη ταινία του και είμαι της γνώμης πως σε μερικά χρόνια θα το επανεξετάζουμε ως κάτι που είναι «μπροστά από την εποχή του», γιατί όταν κυκλοφόρησε δεν ήμασταν σε θέση να το καταλάβουμε. Ο φόβος μου με την Οδύσσεια του Νόλαν ήταν ότι θα προσπαθήσει να κάνει κάτι ρεαλιστικό, δηλαδή θα αφαιρέσει τα τέρατα και τους θεούς και θα αποπειραθεί να κάνει μια ανατροπή σε στυλ «η αλήθεια πίσω από τον μύθο». Το παράδειγμα που είχε κολλήσει το μυαλό μου τότε ήταν ένας Πολύφημος που αντί για Κύκλωπας θα ήταν ένας δίμετρος μονόφθαλμος πολεμιστής. Αλλά από το τρέιλερ, στο οποίο ο Πολύφημος εμφανίζεται, φαίνεται ότι ο Νόλαν κράτησε όλα τα φανταστικά κομμάτια της μυθολογίας.
Ένα άλλο που κάπως με προβλημάτισε από το τρέιλερ είναι η χρήση της γλώσσας και όχι δεν εννοώ το ότι δεν μιλάνε αρχαία ή μοντέρνα ελληνικά, αλλά ότι φαίνεται πως μιλάνε αγγλικά του 21ου αιώνα. Δεν χρησιμοποιούν “thy” ή “thee”, όπως ίσως θα ταίριαζε καλύτερα σε κάτι που παραπέμπει σε μια πιο παλιά εποχή. Συγκεκριμένα, ένας από τους μνηστήρες της Πηνελόπης που τον υποδύεται ο Ρόμπερτ Πάτινσον λέει τη λέξη “daddy”. Άλλοι, για μια ακόμη φορά, παραπονιούνται για τις πανοπλίες λες και δεν είναι αυτονόητο ότι το Χόλυγουντ, εννέα στις δέκα φορές, θα χρησιμοποιήσει αυτό που φαίνεται καλύτερα στην κάμερα ή είναι πιο βολικό για το γύρισμα.
Όλοι αυτοί οι προβληματισμοί είναι καλό να υπάρχουν, σημαίνει ότι ο κόσμος αγαπάει τα Ομηρικά έπη και θέλει να δει μια μεταφορά που τα σέβεται. Όμως η συζήτηση πρέπει να σταματάει εκεί για έναν απλό λόγο… δεν-έχουμε-δει-την-ταινία-ακόμα! Είναι τρελό το πώς όλοι συμπεριφέρονται σαν να ξέρουν ήδη τι θα δουν ξεχνώντας ότι μιλάμε για την καινούργια ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, ίσως τον πιο δημοφιλή σκηνοθέτη του 21ου αιώνα που μπορεί να συνδυάζει ποιότητα και διασκέδαση στα έργα του. Είναι γεγονός πως στα μοντέρνα τρέιλερ τα στούντιο σου δείχνουν αναλυτικά κάθε πράξη της ταινίας προκειμένου να σε δελεάσουν και πράγματι αν ασχολείσαι με το σινεμά βλέποντας ένα τρέιλερ μπορείς να καταλάβεις ποιο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα, αλλά σε κανένα τρέιλερ ταινίας του Νόλαν αυτό δεν είναι ξεκάθαρο. Αυτό που είδαμε και θα είναι σίγουρο είναι πως θα έχει πλανάρες! Η Οδύσσεια είναι όλη γυρισμένη με IMAX κάμερες και οι φιδέμποροι που προσπαθούν να τρολάρουν, τη συγκρίνουν με τις μίνι σειρές Οδύσσεια (1997) και το Helen of Troy (2003), επειδή δεν έχει μαύρους ηθοποιούς… που ακόμα και αυτό είναι ψέμα γιατί την Καλυψώ στην Οδύσσεια του ’97 την υποδύεται η Βανέσα Γουίλιαμς!
Δεν υπάρχει λογική γιατί ο ρατσισμός δεν χρειάζεται λογική για να λειτουργήσει, το μόνο που χρειάζεται είναι μια στοχευμένη και συναισθηματικά φορτισμένη επίθεση, ενισχυμένη από το συνωμοσιολογικό παραμύθι πως «κάποιοι» προσπαθούν να μας αντικαταστήσουν. Ποιοι; Ο Νόλαν δεν μας χρωστάει κάτι και τα Ομηρικά έπη δεν μας ανήκουν. Ανήκουν σε όλο τον πλανήτη. Δεν είναι πραγματικότητα, είναι φαντασία, κάτι που όσοι μιλούν για «παραχάραξη της ιστορίας» είτε αγνοούν είτε απλά δεν ξέρουν γιατί δεν μπορούν να διαχωρίσουν τη φαντασία από τη ζωή. Η ίδια η παραγωγή της Οδύσσειας δεν είναι ελληνική, οπότε τι συζητάμε ακόμα για μια ταινία που κανείς μας δεν έχει δει, ανάμεσα σε τόσες άλλες παραγωγές της Οδύσσειας που έχουν ήδη υπάρξει και θα υπάρξουν γιατί αυτές οι ιστορίες θα μείνουν μέχρι να αφανιστεί ο πλανήτης; Τη δεκαετία του ’80 είχε κυκλοφορήσει ένα άνιμε με τον τίτλο Ulysses 31, το οποίο είναι μια μεταφορά της Οδύσσειας παντρεμένη με την επιστημονική φαντασία. Κατηγορούσαμε τότε κανέναν για «παραχάραξη» ή επειδή δεν υπήρχε το ίντερνετ δεν ήταν στη μόδα; Ή έχουμε την κλασική περίπτωση όπου ο μέσος ακροδεξιός, που δεν καταλαβαίνει τι είναι τέχνη, ασχολείται μόνο με τεράστιες παραγωγές του Χόλυγουντ γιατί μέχρι εκεί πιάνουν σήμα οι κεραίες του; Ο ίδιος βέβαια το 2014 δεν είχε θέμα με τον Ντουέιν Τζόνσον που υποδύθηκε τον Ηρακλή γιατί στα μάτια του όποιος δεν είναι τρανς ή έχει καταγωγή από την Αφρική, μπορεί να περάσει για Αρχαίος Έλληνας.
Είναι αστείο γιατί όσο και να κρύβονται είναι απλά ρατσισμός. Θα του αλλάξουν όνομα, θα προσπαθήσουν να κρυφτούν πίσω από περισσότερες ανοησίες, αλλά είναι απλά ρατσισμός και αν τους το πεις θα θιχτούν και θα αρχίσουν τα «ναι μεν, αλλά…». Το κερασάκι στην τούρτα ήταν όταν ανακατεύτηκε ο μεγαλύτερος φιδέμπορας του πλανήτη στην κουβέντα, ο Ίλον Μασκ, γιατί έχασε την πιπίλα του και έψαχνε με κάτι να ασχοληθεί. Ο Μασκ –που αν το πιστεύετε η πιο εξευτελιστική στιγμή της ζωής του δεν ήταν ο ναζιστικός χαιρετισμός που είχε κάνει αλλά το ότι πλήρωνε ανθρώπους για να παίζουν με τον χαρακτήρα του στο Path of Exile 2 για να καυχιέται αυτός ότι είναι gamer– χρησιμοποίησε την ίδια καραμέλα όπου μπερδεύει τη φαντασία με την πραγματικότητα και είπε πως «αν βάλεις μια μαύρη γυναίκα να κάνει την Ωραία Ελένη είναι σαν να βάζεις έναν λευκό άντρα να κάνει τον Σάκα Ζουλού».
Θα ήταν ωραίο να υπήρχαν περισσότεροι Έλληνες μπροστά και πίσω από τις κάμερες της Οδύσσειας; Ναι. Υπάρχει μεγάλο ιστορικό με αμερικάνικες παραγωγές να χρησιμοποιούν και πολλές φορές να κλέβουν μύθους και ιστορίες από άλλους πολιτισμούς για να βγάλουν τα δισεκατομμύρια τους; Πάλι ναι, αλλά για ακόμα μια φορά κανείς δεν μας χρωστάει τίποτα. Η καλλιτεχνική προσέγγιση είναι κάτι που υπάρχει στην τέχνη και ο Νόλαν είναι καλλιτέχνης. Αν η Οδύσσεια δεν είναι καλή ταινία δεν θα φταίει η Λουπίτα Νιόνγκο και ο Έλιοτ Πέιτζ που υποδύονται χαρακτήρες που δεν παίζουν μεγάλο ρόλο και δεν έχουν μεγάλη βαρύτητα στην πλοκή. Μπορεί οι πανοπλίες να μην είναι ιστορικά σωστές, αλλά εκείνο το πλάνο όπου ανοίγουν οι πύλες της Τροίας και μπαίνει μέσα ο Αγαμέμνονας τον κάνει να φαίνεται τρομακτικά επιβλητικός. Θυμίζει στολή υπερήρωα; Πιθανότατα αυτός είναι ο σκοπός του Νόλαν. Δεν θα ξέρουμε αν δεν το δούμε! Αντί να γκρινιάζουμε σε ξένες χώρες να μας κάνουν τα χατίρια, καλό θα ήταν να είμαστε απαιτητικοί θεατές στον ελληνικό κινηματογράφο. Να τον στηρίζουμε και να τον συζητάμε και ίσως κάποια στιγμή καταφέρουμε να κάνουμε τη δική μας Οδύσσεια.
Έλληνα, μην μασάς, είσαι σκληρό καρύδι. Αν για αιώνες οι άνθρωποι μπορούσαν να βλέπουν λευκούς να υποδύονται τον Οθέλλο, τότε κι εσύ μπορείς να επιβιώσεις με μια μαύρη Ωραία Ελένη. Θα τα καταφέρεις.
