Στην Αμερική οι σημαίες θα είναι μεσίστιες επί μια εβδομάδα γιατί στις 25 τ’ Αυγούστου η βασίλισσα της country μουσικής μάς αποχαιρέτησε στα 80 της χρόνια μετά από 60 γεμάτα χρόνια καριέρας. Δεν ήτανε όμως μόνο η βασίλισσα της country μουσικής μήτε η καριέρα της περιορίστηκε στο είδος της μουσικής που υπηρέτησε κι ας πούλησε εκατομμύρια δίσκους κι ας έλαβε βραβεία. Το ενδιαφέρον με την Dolly Parton είναι το ότι ήτανε ο ορισμός του φιλάνθρωπου κι ότι η ζωή της ήταν σαν ένα παραμύθι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως κλισέ. Το φτωχό παιδί που τα κατάφερε, το κορίτσι που γιάτρεψε τις πληγές της, η γυναίκα που έκανε τον πόνο της τραγούδι, ο άνθρωπος που προσέφερε πίσω στην κοινωνία.
Στις 19 Ιανουαρίου του 1946, την πιο κρύα ημέρα του χρόνου, στο Πίτμαν Σέντερ, μια μικρή κοινότητα στους πρόποδες των Απαλάχιων Όρεων του Τενεσί, γεννιέται σε μια ξύλινη καμπίνα το 4ο από τα 12 παιδιά του Ρόμπερτ Λι Πάρτον και της Εϊβι Λί Όουενς. Ο πατέρας κολίγος, αγρότης που ούτε λεφτά είχε να πληρώσει για τη γέννα κι έδωσε στον γιατρό ένα σακί καλαμποκάλευρο. Η μητέρα, κόρη Πεντηκοστιανικού πάστορα, δίδαξε τα παιδιά της τον λόγο της Αγίας Γραφής και τα ενθάρρυνε να τραγουδούν, να λένε ιστορίες ως έναν τρόπο να ξεφύγουν από τις δύσκολες συνθήκες που βίωναν. Σ’ αυτό το περιβάλλον μεγάλωσε η Ντόλι Ρεμπέκα Πάρτον. Μέσα στη φτώχεια, μέσα σ’ ένα ξύλινο δωμάτιο, μέσα στη λάσπη και το κρύο. Εμείς όλοι όταν ακούμε το όνομα Dolly Parton έχουμε την εικόνα της ξανθιάς γυναικάρας με τα ρούχα της γεμάτα στρας, τα μακριά της νύχια και τον γεμάτο αυτοσαρκασμό λόγο της για τις πλαστικές επεμβάσεις που είχε κάνει στη ζωή της. Μας έρχονται στο μυαλό τα τραγούδια που έγραψε αλλά τελικά αλλού είναι καλό να σταθούμε, στις ποιότητες που έκρυβε η ζωή της.
Μεγάλωσε μέσα στην απόλυτη στέρηση, αγαπούσε ό,τι άστραφτε κι ήθελε να βάφεται έντονα από μικρή. Έπαιρνε ένα αντισηπτικό κι έβαφε τα χείλια της κόκκινα, έφτιαχνε μόνη της, από μούρα, ρουζ για να βάζει στα μάγουλά της. Είχε όμως κι ένα θείο ταλέντο στη μουσική και τη σύνθεση. Το πρώτο της τραγούδι το δημιούργησε στα έξι της χρόνια κι ας απέκτησε την πρώτη της κιθάρα στα επτά της. Τραγουδούσε στην εκκλησία και στην εφηβεία της εμφανιζόταν στην τοπική τηλεόραση.
Στα 13 της χρόνια ηχογραφεί το πρώτο της single Puppy Love και ανεβαίνει στη σκηνή, ο Τζόνι Κας της είπε ότι είναι μεγάλο ταλέντο, το δε κοινό την αποθέωσε. Είχε προηγηθεί η βάπτισή της στα 12 της χρόνια, μια στιγμή που της άλλαξε την κοσμοθεωρία της. Φορούσε ένα λευκό βαμβακερό φόρεμα βάπτισης και μπήκε μέσα στον ποταμό. Βγαίνοντας παρατήρησε όλα τ’ αγόρια που την κοιτούσαν κάπως, είδε το σώμα της κάτω από το διάφανο πια λευκό φόρεμα και κατανόησε πολλά. Με το που τελειώνει το σχολείο το 1964, στα 18 της, πάει στο Νάσβιλ να κυνηγήσει την καριέρα, γνωρίζει τον μελλοντικό σύζυγό της Κάρλ Ντιν και δυο χρόνια μετά παντρεύονται. Δεν κάνουν παιδιά και μένουν μαζί ίσαμε ο θάνατός του να τους χωρίσει το 2025. Κατάφερε να διαφυλάξει την προσωπική της ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, μάλιστα ο σύζυγός της μια φορά τη συνόδευσε σε μια δημόσια εμφάνιση και μετά της είπε «σ’ αγαπώ, σε στηρίζω, αλλά δεν μπορώ την έκθεση» κι εκείνη δεν την πείραζε καθόλου που ο Καρλ ούτε καν στις συναυλίες της πήγαινε.
Το τραγούδι “I Will Always Love You” που το λατρέψαμε με την ερμηνεία της Whitney Houston το έγραψε η Dolly Parton και το τραγούδησε το 1974. Είναι ένα τραγούδι αποχωρισμού, για την ακρίβεια αποχαιρετισμού από τον μέντορά της Πόρτερ Γουάγκνερ. Εκείνος, διάσημος τραγουδιστής της country μουσικής με δικό του τηλεοπτικό σόου, που επί επτά χρόνια αποτελούσαν το πιο δημοφιλές ντουέτο της εποχής. Όμως η Dolly Parton ήθελε να κάνει σόλο καριέρα και πήγε στο γραφείο του κι αντί να τον αποχαιρετήσει με λόγια τον αποχαιρέτησε μ’ αυτό το τραγούδι. Ένα τραγούδι που όταν το τραγούδησε η Whitney Houston το 1992 για την ταινία The Bodyguard το μετέτρεψε στην απόλυτα αναγνωρίσιμη μπαλάντα όλων των εποχών.
Το 1994 η Dolly Parton από τα δικαιώματα μόνο αυτού του τραγουδιού είχε γίνει ζάμπλουτη, όχι απλά πάμπλουτη, κι εκεί για μένα έρχεται η ουσία αυτής της προσωπικότητας. Αντί να επιλέξει να ζήσει τη στρας ζωή που στερήθηκε με αληθινά διαμάντια αυτή τη φορά, επέλεξε να προσφέρει πίσω στην κοινωνία. Πρώτη της κίνηση ήδη από το 1986 ήταν να στήσει ένα θεματικό πάρκο, το Dollywood, στον τόπο που μεγάλωσε, δίνοντας έτσι έναν τουριστικό χαρακτήρα σε μια φτωχή περιοχή και προσφέροντας θέσεις εργασίας στον ντόπιο πληθυσμό. Παρέμεινε συνδεδεμένη με την κοινότητα που μεγάλωσε κι ας της είχαν κάνει αδίστακτο μπούλινγκ στο σχολείο, όταν εμφανίστηκε μ’ ένα παλτό ραμμένο από υφάσματα που είχε δώσει η ενορία στη φτωχιά μητέρα της. Την κορόιδευαν τα παιδιά για τη φτώχεια της, μα εκείνη το παλτό αυτό δεν το έβγαζε, το φορούσε περήφανη κι ως σωστή καλλιτέχνις, μεταποιώντας το τραύμα της σε τραγούδι, συνθέτει το 1971 το “Coat of Many Colors“.
Ήταν μεγάλη επιχειρηματίας, από σειρά ρούχων ίσαμε οικιακά σκεύη με την επωνυμία της πουλούσε, μα γι’ αυτό που θα μείνει στην ιστορία πέρα από τα τραγούδια της για τους Αμερικανούς είναι η Imagination Library, την οποία δημιούργησε το 1999. Ένα πρόγραμμα που προσφέρει δωρεάν βιβλία σε παιδιά για να μπορούν οι γονείς να τους τα διαβάζουν, για να μην υπάρξει αμόρφωτο παιδί, κανένα, όπως ο πατέρας της που ήταν εργατικός, έξυπνος αλλά δεν ήξερε γραφή και ανάγνωση. Αυτό το πρόγραμμα ξεκίνησε από το Τενεσί και επεκτάθηκε, προσφέροντας εκατομμύρια βιβλία κάθε χρόνο σε παιδιά φτωχά. Μακάρι όλοι οι εκατομμυριούχοι να σκέφτονταν όπως η Dolly Parton, ίσως ο κόσμος μας να ήταν καλύτερος.
Πριν γίνει παγκόσμια ποπ φιγούρα η Dolly Parton ήταν σπουδαία τραγουδοποιός. Έγραψε περισσότερα από 3.000 τραγούδια και το ταλέντο της ήταν το να γράφει για πολύ μεγάλα συναισθήματα με απλές λέξεις. Πάρτε το Jolene, ας πούμε, ένα τραγούδι από τα πιο αναγνωρίσιμά της που μιλά για την αντιζηλία, μα εκείνη δεν γίνεται τοξική με απειλές, απλά παρακαλεί την Jolene να αφήσει τον άντρα που αγαπά. Το τραγούδι γίνεται μεγάλο όταν μια προσωπική ιστορία καταφέρνει να μας κάνει να ταυτιστούμε. Την Dolly Parton εγώ δεν την άκουσα πρώτα αλλά την είδα στον κινηματογράφο σε μια ταινία που θα πρότεινα να δείτε, το 9 to 5. Σ’ αυτή την ταινία κάνει το κινηματογραφικό της ντεμπούτο πλάι στις Jane Fonda και Lily Tomlin και τις παίζει στα ίσα ως μεγάλη κωμικός. Είναι μια ταινία ύμνος για τη γυναικεία εργατική ζωή, το δε τραγούδι 9 to 5 έχει έναν ρυθμό ξέφρενο που κρύβει αυτή την οξεία της κοινωνική παρατήρηση για την καθημερινότητα των εργαζόμενων γυναικών στον ανδροκρατούμενο επαγγελματικό κόσμο. Μάλιστα το συνέθεσε στο λεπτό σε μια συζήτησή της με την Fonda και της το τραγούδησε κρατώντας τον ρυθμό δίχως κάποιο μουσικό όργανο, παρά τρίβοντας τα μεγάλα βαμμένα της νύχια μεταξύ τους. Το τραγούδι της αυτό έγινε μεγάλη επιτυχία, καταφέρνοντας να της χαρίσει και μια υποψηφιότητα Όσκαρ τραγουδιού που δεν κέρδισε, μα κέρδισε την αγάπη όλων των εργαζόμενων γυναικών του πλανήτη.
Άλλη ταινιάρα που έχει παίξει και λατρεύω είναι το Ανθισμένες Μανόλιες, πλάι στην Τζούλια Ρόμπερτς, κι εκεί δίνει τα ρέστα της ως κωμικός. Η κωμωδία γενικά ήταν ένα από τα μεγαλύτερα όπλα της, ειδικά όταν αυτοσαρκαζόταν για τις πλαστικές της επεμβάσεις.
Έφτιαξε μόνη της τον μύθο της. Τα έντονα ξανθά μαλλιά της, το βαρύ μακιγιάζ, τα λαμπερά κοστούμια, το υπερτονισμένο σώμα της, τα μακριά της νύχια δεν τα έκανε τυχαία, μήτε έπεσε θύμα ποτέ της εικόνας της. Ήταν η δημιουργός της. Πήρε όλα τα στοιχεία που -κατά την κυρίαρχη κουλτούρα της «Μπάρμπι»- επικρατούσαν και τα μετέτρεψε σε πανοπλία. Η θηλυκότητά της ήταν ένα ειρωνικό σχόλιο πάνω στα στερεότυπα.
Κάτι άλλο που θυμάμαι έντονα από τις συνεντεύξεις της ήταν η δήλωσή της ότι τρία πράγματα είναι η ουσία της ζωής, ο Θεός, η μουσική και το σεξ. Ήταν βαθιά θρησκευόμενη, ήταν σύμβολο της country μουσικής, ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τον συντηρητικό Νότο της Αμερικής, μα ήταν μεγάλη φεμινίστρια και η LGBTQ+ κοινότητα την είχε ως queer icon. Οι ιστορίες των τραγουδιών της άγγιζαν τις ψυχές των ανθρώπων της εργατικής τάξης. Αναγνώριζαν τη ζωή τους μέσα από τα τραγούδια της, οι δε καλλιτέχνες την θαύμαζαν ως μεγάλη τραγουδοποιό και το κοινό το παγκόσμιο την αγάπησε. Κατάφερε να είναι λαϊκή και εκκεντρική, εμπορική και αυθεντική, παραδοσιακή και ανατρεπτική. Κέρδισε Grammys, έγραψε τραγούδια που πέρασαν στην ιστορία της παγκόσμιας μουσικής, πρωταγωνίστησε σε ταινίες, δημιούργησε επιχειρήσεις κι άφησε πίσω της μια τεράστια φιλανθρωπική κληρονομιά.
Δεν περιορίστηκε στα όρια της country μουσικής κι έγινε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της σύγχρονης αμερικάνικης κουλτούρας. Πώς να μην είναι μεσίστιες οι σημαίες της Αμερικής με τον θάνατό της όταν η συλλογική μνήμη του Αμερικανού την έχει μέσα της;
Δίδαξε με τη ζωή της στους ανθρώπους ότι μπορεί να έχεις μεγαλώσει φτωχός και να γίνεις εκατομμυριούχος. Μπορείς να γελάς και να πενθείς την ίδια στιγμή. Μπορείς να φοράς στρας και να νιώθεις ότι φοράς διαμάντια. Μπορείς να είσαι υπερβολικός και να είσαι αληθινός. Μπορείς να είσαι άνθρωπος και να σκέφτεσαι τον συνάνθρωπο και έμπρακτα να τον βοηθάς να εξελιχθεί. Με τον πιο απλό τρόπο, προσφέροντας βιβλία σε παιδιά, κάνοντας τους γονείς να διαβάζουν παραμύθια στους μικρούς μελλοντικούς ήρωες που έχουν να παλέψουν μια ζωή γεμάτη αντιφάσεις. Φτώχεια και πλούτος, το μέγα δίπολο. Θα ήταν ύβρις να μείνει στην ιστορία η Dolly Parton μόνο ως η βασίλισσα της country μουσικής. Ευτυχώς θα μείνει στην ιστορία ως μία από τις μεγάλες λαϊκές αφηγήτριες της Αμερικής. Ως μια γυναίκα που έκανε τη φτώχεια της τραγούδια, την «υπερβολή» τέχνη, το χιούμορ σοφία και τη διασημότητα μορφή κοινωνικής ευθύνης.
