«Γκουμπλ, γκαμπλ, γκουμπλ, γκαμπλ, μια από εμάς, μια από εμάς!»
Το Freaks (1932) έχει επανακυκλοφορήσει κάτω από διαφορετικούς τίτλους: The Monster Story, Forbidden Love, Nature’s Mistakes. Επίσης, όλα τα πόστερ της ταινίας επιδεικνύουν μια σκληρότητα που σε καμία περίπτωση δεν ταιριάζει στο περιεχόμενό της. Πάνω τους γράφουν, «κάνουν έρωτα οι σιαμαίες δίδυμες;», «τι φύλο έχει αυτό που είναι μισός άντρας και μισή γυναίκα;», «μπορούν να σκεφτούν οι καρφιτσοκέφαλοι;», «Μπορεί μια σωστά αναπτυγμένη γυναίκα να αγαπήσει έναν νάνο;», και θυμίζουν επικεφαλίδες κίτρινου τύπου που κάνουν τα πάντα για να μαγνητίσουν τα βλέμματα, για να βγάλουν γρήγορα λεφτά από το σούσουρο.
Όπως και οι καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι χαρακτήρες, η στρατηγική της διαφημιστικής καμπάνιας για την ταινία, δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από έναν κράχτη με ένα καμπανάκι στο χέρι που φωνάζει, «ελάτε να δείτε τα φρικιά!», στη μέση του δρόμου. «Δεν έχουν ξαναδεί τα μάτια σας κάτι τέτοιο. Ένας μισός άντρας που περπατάει στα χέρια του, ένα πλάσμα που είναι μισός άντρας και μισή γυναίκα, μια γυναίκα με μούσια, ο ανθρώπινος σκελετός, η γυναίκα δίχως άκρα, η ανθρώπινη κάμπια, η γυναίκα πτηνό, οι σιαμαίες δίδυμες…» και συνεχίζει όλο και πιο δυνατά μέχρι να σιγουρευτεί ότι έχει αγοράσει την προσοχή των περαστικών εκμεταλλευόμενος τη μικροαστική περιέργεια, την κουτοπονηριά και το αίσθημα υπεροχής που μπορεί να αισθανθεί κάποιος που δεν βρίσκεται στη θέση του άλλου.
Ομολογώ ότι αν βρισκόμουν στη θέση των ηθοποιών της ταινίας, οι οποίοι πράγματι είναι όλοι άτομα με αναπηρία, θα αισθανόμουν μια τρομερή προδοσία. Είναι ένα πράγμα να πηγαίνεις κάπου που γνωρίζεις από την αρχή ότι θα σε εκμεταλλευτούν και θα σε μετατρέψουν σε περίγελο πατώντας πάνω στην οικονομική σου ανάγκη, αλλά άλλο όταν γνωρίζεις μέσω του σεναρίου που ερμηνεύεις πως η ταινία στην οποία πρωταγωνιστείς δεν έχει ουδεμία σχέση με κάτι τέτοιο. Όλο το μάρκετινγκ έγινε στις πλάτες τους, όχι των «κανονικών» ηθοποιών, και πολλοί από εκείνους, σύμφωνα με το IMDb, δεν έχουν παίξει σε πολλούς ρόλους στον κινηματογράφο, ούτε πριν ούτε μετά.
Ο Prince Randian, γνωστός ως The Living Torso, το Josephine Joseph, που το φωνάζουν Half Woman-Half Man, ή ο Johnny Eck που ερμηνεύει με το όνομα Half Boy, δεν έχουν παίξει σε άλλες ταινίες, ενώ ακόμα και ο πρωταγωνιστής του Freaks, ο Harry Earles που ερμηνεύει τον ρόλο του Hans, έχει παίξει συνολικά μόνο σε δεκατρείς ταινίες. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχουν περάσει τη ζωή τους στο τσίρκο, δακτυλοδεικτούμενοι για τις ιδιαιτερότητές τους, απροστάτευτοι από χλευασμούς, και τώρα οι παραγωγοί της ταινίας τούς σηκώνουν τα ίδια δάχτυλα για να την πουλήσουν στο ευρύ κοινό, στην κατηγορία ταινιών τρόμου κιόλας.
Εκτός από μερικές αισθητικές πινελιές στο τελευταίο δεκάλεπτο της ταινίας, το Freaks δεν έχει τίποτα που να πλησιάζει έστω και ελάχιστα τον τρόμο. Αυτές οι αισθητικές πινελιές γίνονται με τον ίδιο τρόπο που πετάγεται ο Batman από τις σκιές για να τρομοκρατήσει τους αντιπάλους του. Τοποθετούμε τον Batman στην κατηγορία των ταινιών τρόμου; Όχι. Ο μόνος λόγος που τοποθετήθηκε εκεί το Freaks είναι η δειλία και η αναισθησία των ανθρώπων της εποχής να το αποκαλέσουν αυτό που πραγματικά είναι, ένα δράμα για τη ζωή στο τσίρκο.
«Με κοροϊδεύεις;»
«Όχι, μεσιέ».
«Χαίρομαι. Ευχαριστώ».
«Γιατί σε κοροϊδεύουν;»
«Οι περισσότεροι μεγάλοι άνθρωποι το κάνουν. Δεν συνειδητοποιούν ότι είμαι άντρας με τις ίδιες ανάγκες που έχουν και οι αυτοί».
Ο Χανς είναι αρραβωνιασμένος με τη Φρίντα που τον αγαπάει πολύ, αλλά δεν μπορεί να κοιτάξει αλλού όταν στο δωμάτιο μπαίνει η πανέμορφη ακροβάτρια Κλεοπάτρα, η οποία του επιτρέπει να φλερτάρει μαζί της σε κάθε ευκαιρία. Είναι ερωτευμένη μαζί του; Όχι, αλλά λατρεύει τα δώρα που της κάνει συνέχεια. Αργότερα, θα ανακαλύψει ότι ο Χάνς έχει κληρονομήσει μια μικρή περιουσία και θα καταστρώσει ένα σχέδιο με τον Ηρακλή, τον δυνατό άντρα του τσίρκου, ώστε να παντρευτεί τον Χανς και αφού τον σκοτώσει να κληρονομήσει την περιουσία του.
Για εμένα, το πιο ζοφερό κομμάτι του έργου δεν είναι το διεστραμμένο και σατανικό σχέδιο της Κλεοπάτρας, αλλά ο τρόπος που το προσεγγίζει. Ο μόνος που νομίζει πως οι προθέσεις της είναι αγνές είναι ο Χανς, που τυφλωμένος από την ομορφιά της και μια ακόρεστη δίψα να έχει αυτό που έχουν οι «κανονικοί» άνθρωποι, είναι διατεθειμένος να αντέξει τις προσβολές και τον χλευασμό προκειμένου να αποκτήσει αυτό που ποθεί. Η Κλεοπάτρα όμως δεν δέχεται ούτε να προσποιηθεί την ερωτευμένη μαζί του. Ναι, του λέει αυτά που θέλει να ακούσει, αλλά η φωνή της πάντα κρύβει μια κοροϊδία που στα αυτιά μου προδίδει την ταξική ανισότητα που ο χαρακτήρας της εκπροσωπεί ακόμα και σε έναν χώρο όπως το τσίρκο. Δεν του μιλάει ποτέ σαν να έχει έναν ενήλικα άντρα μπροστά της, αλλά όπως θα μιλούσε κάποιος σε ένα μωρό. Όλο νάζι και υπονοούμενα, και στην πιο ντροπιαστική σκηνή της ταινίας για τον Χανς, τον ανεβάζει στους ώμους της παρά τη θέλησή του και παίζουν το αλογάκι, όσο ο Χανς κρύβει το πρόσωπό του στις παλάμες του.
«Μα είμαι ευτυχισμένος, Φρίντα. Ποτέ στη ζωή μου δεν ήμουν τόσο ευτυχισμένος».
«Όχι, Χανς. Αυτό νομίζεις. Σε εσένα εκείνη δεν μπορεί να δώσει ευτυχία… Για εμένα είσαι ένας άντρας, μα για εκείνη είσαι κάτι για να γελά».
Το cut του Freaks που έχουμε αυτή τη στιγμή είναι μόνο 64’. Όταν κυκλοφόρησε αρχικά, η διάρκεια της ταινίας ήταν μεγαλύτερη, αλλά η λογοκρισία της εποχής την πετσόκοψε και το έξτρα υλικό χάθηκε για πάντα στον χρόνο. Όμως, σε αυτή τη μία ώρα που έχουμε στη διάθεσή μας, το δράμα του Χανς και της Φρίντα σηματοδοτεί τον πρόλογο και τον επίλογο της ταινίας, αλλά ενδιάμεσα το Freaks ξεναγεί τον θεατή σε μια τυπική καθημερινότητα στο τσίρκο. Όχι την καθημερινότητα ενός τσίρκου, μια καθημερινότητα που έχουν όλοι οι άνθρωποι, απλώς στη συγκεκριμένη περίπτωση τυγχάνει η τοποθεσία μας να είναι το τσίρκο.
Τα «Φρικιά» ποτέ δεν αντιμετωπίζονται σαν φρικιά από το σενάριο της ταινίας. Ποτέ δεν τους βλέπουμε να κάνουν πρόβες ή να κάνουν κόλπα για φτηνό εντυπωσιασμό. Τα μοναδικά νούμερα που βλέπουμε στο έργο είναι του Ηρακλή και της Κλεοπάτρας στην αρχή του έργου. Ύστερα, βλέπουμε τη Φρίντα να απλώνει τη μπουγάδα της, τη γυναίκα δίχως χέρια να προσπαθεί να φάει το φαγητό της και να πιεί το ποτό της χρησιμοποιώντας τα πόδια της, ή το Living Torso να προσπαθεί να ανάψει ένα τσιγάρο μόνο με το στόμα του. Όλα αυτά δεν είναι για να σε κάνουν να πεις, «ΚΟΙΤΑ τι μπορεί να κάνει!», αλλά για να υπενθυμίσουν ότι πίσω από τη σκληρή εμπορευματοποίηση των ανθρώπων με αναπηρία, πίσω κρύβονται άνθρωποι με βασικές ανάγκες. Σε αυτόν τον τομέα, το Freaks δεν είναι μόνο μια ταινία μπροστά από την εποχή της, αλλά μια ταινία μπροστά και από τη δική μας, καθώς ακόμα, και στην ελληνική «κωμωδία» (σε πολλά εισαγωγικά), τα μόνα αστεία που γίνονται είναι εις βάρος ανθρώπων με αναπηρία, εξαιτίας της ανικανότητας των σεναριογράφων να γράψουν πραγματικά αστεία, με χαρακτήρες, δομή και πλοκή.
Μόλις πέσουν οι τίτλοι τέλους, ένα πράγμα μπορούσα μονάχα να σκεφτώ. Γιατί αυτοί οι άνθρωποι είναι στο τσίρκο; Η απάντηση είναι η ταξική πάλη, στην οποία κάποιος πάντα έχει καλύτερη μοίρα από κάποιον άλλον και ο πλούσιος ζει πάντα καλύτερα απ’ όλους. Τα «Φρικιά» είναι άνθρωποι που προσπαθούν να βγάλουν ένα μεροκάματο και να φτιάξουν ένα μέρος που να αισθάνονται άνετα και να αποκαλούν σπίτι τους. Όλοι το ίδιο ζητάμε.
