Snootchie Bootchies, μάγκες!
Τώρα, ή νομίζετε πως κοπάνησα το κεφάλι μου στο πληκτρολόγιο και ό,τι γράφτηκε στην τύχη το άφησα μέσα, ή έχετε δει κι εσείς ταινίες από το View Askewniverse και κάποτε είχατε κάνει σοβαρές συζητήσεις για τους ανεξάρτητους εργολάβους που πέθαναν στην καταστροφή του δεύτερου Death Star. Μην ξεχνάτε πως οι πολιτικές πεποιθήσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην απόφαση ενός εργολάβου να αναλάβει μια δουλειά. Δεν βρέθηκαν τυχαία στην καρδιά της αυτοκρατορικής μηχανής έτοιμοι να συναρμολογήσουν ένα υπερόπλο που καταστρέφει πλανήτες. Ήξεραν από ποιανού το χέρι έγλειφαν το μέλι.
Ένα αντίστοιχο γεγονός τον Οκτώβριο του 2025 είναι το Riyadh Comedy Festival στη Σαουδική Αραβία, στο οποίο συμμετείχαν πάρα πολλοί διάσημοι και γνωστοί Αμερικανοί κωμικοί, οι οποίοι υπέγραψαν συμβόλαια ώστε να μην θίξουν πατρίς, θρησκεία, οικογένεια και τη μοναρχία της Σαουδικής Αραβίας. Δηλαδή, απλά να είναι οι γελωτοποιοί στην αυλή του βασιλιά, να πάρουν τα λεφτάκια τους και να πάνε στα σπιτάκια τους. Όπως και οι εργολάβοι στο Death Star που έκαναν πως δεν ήξεραν πως φτιάχνουν ένα όπλο που καταστρέφει πλανήτες, έτσι και οι Αμερικανοί κωμικοί έκαναν πως δεν ήξεραν τίποτα για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Σαουδική Αραβία και επειδή το μέλι ήταν πολύ γλυκό έγιναν προπαγανδιστικοί πράκτορες.
Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με το Clerks; Γιατί ο Κέβιν Σμιθ του 1994 έχει δίκιο και ως καλλιτέχνης εκμεταλλεύτηκε τη γνώση και αγάπη που έχει για το Star Wars για να μιλήσει με πανέξυπνο τρόπο για κοινωνικοπολιτικά ζητήματα, τα ζητήματα που το κεφάλαιο δεν θέλει να συζητάμε, γιατί προτιμά να χρησιμοποιεί τον mainstream κινηματογράφο ως ασπίδα άμυαλης διασκέδασης. Ο Κέβιν Σμιθ τράβηξε μια γραμμή που ενώνει τους εργολάβους του Death Star με όλους τους εργολάβους της κοινωνίας μας που έχουν βοηθήσει τον οποιανδήποτε φασίστα κατακτητή να φτιάξει τους δρόμους που οι νοσταλγοί της χούντας μέχρι και σήμερα πιάνουν στο στόμα τους. Εφαρμόζοντας το ίδιο σκεπτικό στο Riyadh Comedy Festival καταλαβαίνουμε πως πίσω από την αμερικάνικη αλαζονεία που προασπίζεται τη γραμμή, «είναι πρωτοποριακό αυτό που κάνω και έτσι πέφτουν τα καθεστώτα επειδή κάνω ανθρώπους να γελάνε», -παίρνοντας λεφτά από τη μοναρχία- στην πραγματικότητα από πίσω κρύβεται η ίδια βαρετή και αυτοεξευτελιστική αλήθεια: Τα κάνουν όλα για τα λεφτά και σκασίλα τους οι άνθρωποι.
Αυτός ο Κέβιν Σμιθ δεν υπάρχει πια και εδώ που τα λέμε δεν υπήρξε ποτέ για πολύ. Για να χρησιμοποιήσω μια παρομοίωση που θα έκανε και τον ίδιο να δακρύσει από χαρά, το μονοπάτι που διάλεξε ο Κέβιν Σμιθ είναι το ίδιο μονοπάτι που περπάτησε και ο Anakin Skywalker. Ο «εκλεκτός» που έπρεπε να καταστρέψει τη Σκοτεινή Πλευρά, δηλαδή το συστημικό Χόλιγουντ, και ενώ όλοι ήταν με το μέρος του εκείνος επέλεξε να γίνει μια καρικατούρα του εαυτού του και να μεταλλαχτεί σε μια περσόνα για το κέρδος. Κάποτε, τα μίντια των ’90s αποκαλούσαν τον Σμιθ τον «νέο Σκορσέζε» κι εκείνος προσπάθησε σκληρά να αποτινάξει από πάνω του αυτή την ταμπέλα και να κρατήσει περιορισμένο τον εαυτό του σε έναν stoner κωμικό και αργότερα σε έναν σούπερ-νέρντουλα ο οποίος εμφανίζεται όπου τον καλέσουν οι εταιρείες για να μιλήσει και να προμοτάρει το οτιδήποτε έχει σχέση με τη νερντ κουλτούρα.
Το View Askewniverse είναι γνωστό για τους μόνιμα ανώριμους, τοξικούς και τοξικά ανώριμους πρωταγωνιστές του. Αποτελεί μια μικρή πρωτοπορία καθώς ο Κέβιν Σμιθ έβλεπε μακριά και πριν το Marvel Cinematic Universe κάνει μόδα ταινίες να διακλαδώνονται σε αμέτρητα σίκουελς, ο Κέβιν Σμιθ έφτιαξε ένα μικρό σύμπαν όπου όλοι οι χαρακτήρες κάνουν περάσματα από τη μία ταινία στην άλλη και όλα κορυφώνονται στο αντίστοιχο Avengers: Endgame, που είναι το Jay and Silent Bob Strike Back (2001). Οι περισσότεροι πρωταγωνιστές έχουν την ίδια πώρωση με τα κόμιξ που έχει και ο ίδιος, όλοι μένουν στο Νιου Τζέρσεϋ από το οποίο κατάγεται, όλοι έχουν παρόμοιο μουσάκι και συμπεριφέρονται σαν παιδάκια με ξαφνικές εκλάμψεις σοφίας και ωριμότητας όπως (μαντέψτε) και ο ίδιος.
Πριν απ’ όλα αυτά όμως, πριν ο ίδιος ο Σμιθ γίνει καρικατούρα του εαυτού του και εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια να μάθει έστω και λίγη βασική κινηματογραφική γλώσσα, πριν τις ακατάπαυστες αναφορές σε άλλα καλύτερα έργα τέχνης που ο ίδιος δεν μπορεί να δημιουργήσει, και πριν ο ίδιος και το σύμπαν του αναδιπλωθούν και καταλήξουν να είναι μια ανώριμη, αυτοαναφορική, βαρετή καταστροφή με το Jay and Silent Bob Reboot (2019) και το Clerks ΙΙΙ (2022), υπήρξε το Clerks (το πρώτο).
«Δεν θα έπρεπε να ήμουν εδώ σήμερα!», φωνάζει ξανά και ξανά ο Ντάντε Χικς, ένας εικοσάχρονος υπάλληλος ψιλικατζίδικου. Δίχως σπουδές, επαγγελματική εξέλιξη και παρακμιακή ερωτική ζωή, το μόνο που του έχει απομείνει είναι το ρεπό του, το οποίο και δεν μπορεί να απολαύσει γιατί πρέπει να τρέξει απρόοπτα στη δουλειά του. Αφού ανοίξει το μαγαζί και πάρει τη θέση του πίσω από τον πάγκο, αυτό που ακολουθεί είναι να κρύψει το πρόσωπό του ανάμεσα στα χέρια του, η κίνηση ενός ηττημένου ανθρώπου που σηματοδοτεί την έναρξη της βάρδιάς του. Γρήγορα καταλαβαίνουμε πως ο Ντάντε είναι έτσι κάθε μέρα, όχι μόνο σήμερα που του χάλασαν το ρεπό.
Αυτά που ακολουθούν είναι οι νευρικοί πελάτες που παρελαύνουν μέσα και έξω από το ψιλικατζίδικο, τα ερωτικά του Ντάντε, επίσκεψη σε μια κηδεία κινουμένων σχεδίων, ένας αγώνας χόκεϊ στην ταράτσα του ψιλικατζίδικου και οι συχνές επισκέψεις του συμπρωταγωνιστή και κολλητού του Ντάντε, του Ράνταλ Γκρέιβς, που δουλεύει στο διπλανό βίντεο κλαμπ και του σπάει τη μονοτονία. Έξω από το ψιλικατζίδικο, ο Jay και ο Silent Bob κάνουν τα δικά τους.
Οι γοητευτικές τεχνικές ενός ερασιτέχνη σκηνοθέτη που χρησιμοποιεί ο Κέβιν Σμιθ εδώ είναι οι αναμενόμενες μιας low budget ταινίας. Το γύρισε σε ασπρόμαυρο για να μην ασχοληθεί με τις χρωματικές παλέτες μέσα στο ψιλικατζίδικο που δεν έδεναν με τον φωτισμό· όλα τα πλάνα είναι συνήθως δύο άνθρωποι μέσα στο ίδιο κάδρο να μιλάνε για να γλυτώσει χρόνο από το γύρισμα· είναι ξεκάθαρο πως ο χώρος του γυρίσματος δεν του ανήκει και δεν έχει φτιαχτεί για την παραγωγή, οπότε κλέβει τα πλάνα στο μοντάζ, όταν ξεσπάσει μια μικρή σκηνή πάλης ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και αργότερα πετάει μερικά αντικείμενα στο πάτωμα για να δείξει ότι εδώ κάποιοι μάλωσαν και φυσικά -εκτός από μερικά σπρωξίματα- όλα γίνονται off-screen.
Τα λεφτά για την ταινία τα βρήκε πουλώντας τα συλλεκτικά του κόμιξ και μαξάροντας κάτι πιστωτικές κάρτες. Όλη φαίνεται να είναι κολλημένη με σάλιο και προσευχές και όμως το πάθος και το μεράκι είναι ευδιάκριτα σε κάθε σκηνή. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με κοφτερούς διαλόγους, ήταν αναμενόμενο να τραβήξουν τα βλέμματα των κριτικών της εποχής και να τον στέψουν τον «επόμενο Σκορσέζε». Το θέμα του Κέβιν Σμιθ όμως είναι πως δεν ωρίμασε ποτέ ως καλλιτέχνης γιατί μετά το Clerks έπαψε να είναι ένας και όχι απλά σταμάτησε να παίρνει τον εαυτό του σοβαρά, αλλά τεμπέλιασε κιόλας. Τις ίδιες τεχνικές που χρησιμοποιεί στο Clerks με budget 27 χιλιάρικα, τις χρησιμοποιεί και στο Dogma (1999) με budget 10 εκατομμυρίων. Ό,τι ήταν γοητευτικό για έναν νέο δημιουργό κατάντησε η βολική πατερίτσα ενός ανθρώπου που τον μάγεψε η ίδια του η φήμη.
Όσο για τα σενάριά του, κανένα δεν έχει το βάθος του Clerks. Ναι, είναι όλα κάφρικα stoner comedies, αλλά το Clerks αναδεικνύει μια πραγματικότητα μέσα από το χιούμορ τουαλέτας του. Το τέλμα που βιώνουν καθημερινά οι νέοι άνθρωποι σε δουλειές που δεν τους προσφέρουν εξέλιξη, τις μικροαστικές προκαταλήψεις, τον τρόπο με τον οποίο ο Ντάντε κλαίγεται δίχως να μπαίνει στη διαδικασία να προσπαθήσει να κάνει κάτι για να αλλάξει τη ζωή του και τον τρόπο με τον οποίο ο Ράνταλ κρύβεται μέσα από εξυπνακισμούς για να καλύψει τα δικά του κενά στη ζωή, είναι όλα αναγνωρίσιμα στοιχεία της καθημερινότητας ενός ανθρώπου που ψάχνει να βρει τον εαυτό του.
Το στενάχωρο είναι πως όλοι αυτοί οι χαρακτήρες, όπως και ο ίδιος ο Σμιθ, θα μείνουν έτσι, ίδιοι και απαράλαχτοι, καθώς και μέσα στο View Askewniverse, αλλά και στην πραγματικότητα, θα βρουν τρόπο να βγάλουν χρήματα απ’ αυτό. Όπως οι εργολάβοι στο Death Star και οι κωμικοί στο Riyadh Comedy Festival, ο Σμιθ διάλεξε το αφεντικό του προδίδοντας κάθε κύτταρο καλλιτεχνικής ακεραιότητας που είχε στο κορμί του. Ένας καταπληκτικός παραμυθάς που έχει όλα τα εφόδια να χαράξει τον δικό του δρόμο και επέλεξε να γίνει υπάλληλος. Και όπως οι χαρακτήρες του View Askewniverse ρωτάνε συνεχώς τον Ντάντε, έτσι κι εμείς ρωτάμε τον Σμιθ, «γιατί είσαι ακόμα εδώ;».
Snoogans!
