Οι πιο ενδιαφέροντες χώροι είναι τις περισσότερες φορές εκείνοι που δημιουργούν αφορμές για διάλογο. Ανάμεσα σε ανθρώπους, ιδέες, γεύσεις, τέχνες και εμπειρίες. Αυτή φαίνεται να είναι η κεντρική ιδέα πίσω από τη ΣΤΟΑ, το νέο concept που ολοκληρώνει την ανάπλαση του Μεγάρου Αρσακείου από τη Legendary Food, και φιλοδοξεί να μετατρέψει ένα ιστορικό κτίριο σε έναν ζωντανό τόπο συνάντησης για την Αθήνα.
Για σχεδόν δύο αιώνες, το Μέγαρο Αρσακείου παρακολουθεί την ιστορία της Αθήνας να αλλάζει γύρω του. Σχολείο, εμπορική στοά, κινηματογράφος, θέατρο, δημόσιος θεσμός· κάθε εποχή άφησε πάνω του το δικό της αποτύπωμα. Σήμερα, με την ολοκλήρωση της ανάπλασής του, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, διεκδικώντας ξανά έναν ενεργό ρόλο στη ζωή της πόλης.
Ένα κτίριο που δεν έπαψε ποτέ να αφηγείται την ιστορία της πόλης
Το Μέγαρο Αρσακείου υπήρξε για σχεδόν δύο αιώνες κομμάτι της ιστορίας της Αθήνας. Από το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας μέχρι τη Στοά Αρσακείου, τον κινηματογράφο Ορφέα και το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, κάθε εποχή άφησε πάνω του το δικό της αποτύπωμα.
Ο πυρήνας του, το Καυτανζόγλειο Μέγαρο, ανεγέρθηκε μεταξύ 1846 και 1852 σε σχέδια του Λύσανδρου Καυταντζόγλου για να στεγάσει το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, ένα από τα σημαντικότερα εγχειρήματα για την εκπαίδευση των γυναικών στην Ελλάδα. Η προτομή της θεάς Αθηνάς στην κορυφή του κτιρίου εξακολουθεί να υπενθυμίζει αυτή τη σύνδεση με τη γνώση και την παιδεία.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι παρεμβάσεις του Ερνέστου Τσίλλερ χάρισαν στο συγκρότημα τη μορφή με την οποία το γνωρίζουμε σήμερα. Το 1907 εγκαινιάστηκε η Στοά Αρσακείου, ένας από τους πρώτους κλειστούς εμπορικούς χώρους της Αθήνας, εμπνευσμένος από τα παριζιάνικα passages, που σύντομα εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για την εμπορική και κοινωνική ζωή της πόλης.
Όταν τα σχολεία μεταφέρθηκαν εκτός κέντρου το 1930, το κτίριο δεν έχασε τον δημόσιο χαρακτήρα του. Αντίθετα, απέκτησε μια νέα πολιτιστική ζωή μέσα από τον κινηματογράφο Ορφέα και, αργότερα, το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Κάθε εποχή πρόσθετε ένα ακόμη στρώμα στην ταυτότητά του: εκπαίδευση, εμπόριο, πολιτισμός. Ίσως γι’ αυτό και η σημερινή ανάπλαση δεν μοιάζει με μια προσπάθεια να του αποδοθεί μια νέα χρήση, αλλά να συνεχιστεί μια ιστορία που δεν έπαψε ποτέ να εξελίσσεται.
Η μερική ανακαίνιση της δεκαετίας του 1990 για τη στέγαση του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν στάθηκε αρκετή για να αναστρέψει τη σταδιακή απομάκρυνση του κτιρίου -και μαζί ενός ολόκληρου τμήματος του κέντρου- από την καθημερινή ζωή της πόλης. Με το πέρασμα των χρόνων, μεγάλο μέρος του συγκροτήματος απομακρύνθηκε από τη ζωή της πόλης. Η σημερινή ανάπλαση επιδιώκει να υπερβεί την αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής του ταυτότητας, επαναφέροντάς το ως έναν ζωντανό τόπο που παράγει και φιλοξενεί την καθημερινότητα. Στόχος ήταν να διατηρηθεί η ιστορική του ταυτότητα, προσαρμόζοντάς την ταυτόχρονα στις ανάγκες ενός σύγχρονου δημόσιου χώρου.
Με απόλυτο σεβασμό στην αρχιτεκτονική κληρονομιά κάθε στοιχείο συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε υποδειγματικά: οι 4 διατηρητέες όψεις, η οροφή της Στοάς, τα ιστορικά δάπεδα μαρμάρου και τα κουφώματα που μεταξύ άλλων ορίζουν τον χαρακτήρα του χώρου. Οι μεταγενέστερες επεμβάσεις αφαιρέθηκαν, τα αρχικά υλικά και χρώματα αποκαταστάθηκαν με σεβασμό, ενώ νέα στοιχεία, όπως η μελέτη φωτισμού της Ελευθερίας Ντεκώ και οι παρεμβάσεις για την καθολική προσβασιμότητα, εντάχθηκαν διακριτικά στο ιστορικό κέλυφος.
Εξίσου ουσιαστική ήταν όμως η αναδιαμόρφωση της ίδιας της Στοάς. Τα όρια ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο περιορίζονται, τα κοινόχρηστα τραπέζια και οι πάγκοι ενθαρρύνουν την παραμονή και τη συνάντηση, ενώ η αναβαθμισμένη ταράτσα, το Αίθριο μετατρέπεται σε μια μικρή αστική όαση πρασίνου. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Συνιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Legendary Food , Πάνος Τριανταφυλλόπουλος:
«Το όραμά μας για το Μέγαρο Αρσακείου πηγαίνει πολύ πέρα από μια κατασκευαστική αποκατάσταση. Είναι μια τριπλή αναβίωση: της ιστορικής Στοάς Αρσακείου, της ευρύτερης περιοχής του κέντρου και της ελληνικής και μεσογειακής κουλτούρας ως σύγχρονου τρόπου ζωής. Αυτό το στοίχημα το κερδίζουμε μαζί με τους συνεργάτες μας, χτίζοντας πάνω στην εμπιστοσύνη, τη συνεργασία και τον σεβασμό, για να επιστρέψουμε τελικά στην Αθήνα ένα κομμάτι της ταυτότητας της».
Μια πόλη μέσα στην πόλη
Η ολοκλήρωση του έργου δεν αφορά μόνο τη ΣΤΟΑ. Για πρώτη φορά λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο ολόκληρο το Μέγαρο Αρσακείου, ένα συγκρότημα που αναπτύσσεται γύρω από τρεις διακριτές αλλά αλληλένδετες πτέρυγες. Η εμπορική πτέρυγα επί της Σταδίου επιχειρεί να επαναφέρει την παλιά «περατζάδα» στο ιστορικό κέντρο. Η πτέρυγα Πολιτισμού, με είσοδο από την Πεσμαζόγλου, συγκεντρώνει το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, το Europa Experience. Ανάμεσά τους αναπτύσσεται η πτέρυγα Γαστρονομίας και Πολιτισμού, όπου η ΣΤΟΑ λειτουργεί ως ο συνδετικός κρίκος του συνόλου, φέρνοντας κοντά τη γαστρονομία, τους Έλληνες παραγωγούς, τη δημιουργία, την εκπαίδευση και τις πολιτιστικές δράσεις από τη ΣΤΟΑ Culture.
Η εικόνα που διαμορφώνεται θυμίζει μια μικρή πόλη μέσα στην πόλη. Ένας τόπος όπου μπορεί κανείς να παρακολουθήσει μια θεατρική παράσταση, να συμμετάσχει σε ένα μάθημα, να ανακαλύψει προϊόντα από όλη την Ελλάδα, να συναντήσει δημιουργούς ή απλώς να καθίσει σε ένα κοινό τραπέζι. Η μετάβαση από τη μία εμπειρία στην άλλη γίνεται φυσικά, χωρίς αυστηρά όρια, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια ζωντανή γειτονιά.
Η αξία του διαλόγου
Αυτό που διαφοροποιεί τη ΣΤΟΑ εκτός από τις επιμέρους χρήσεις της, είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτές συνδέονται μεταξύ τους. Η πρόταση βασίζεται σε έναν διττό διάλογο. Από τη μία πλευρά, υπάρχει ο διάλογος ανάμεσα στους ίδιους τους συνεργάτες. Δεκαεπτά διαφορετικοί δημιουργοί, παραγωγοί, σεφ, designers, εκπαιδευτικοί και άνθρωποι του πολιτισμού δεν λειτουργούν ως ανεξάρτητα καταστήματα που απλώς μοιράζονται μια διεύθυνση. Συμμετέχουν σε μια κοινή αφήγηση γύρω από τη σύγχρονη ελληνική και μεσογειακή κουλτούρα, όπου κάθε πυλώνας συμπληρώνει τον άλλον.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ο διάλογος με τον επισκέπτη. Η περιήγηση δεν ακολουθεί μία προκαθορισμένη διαδρομή. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα προϊόν μικρού παραγωγού, να οδηγήσει σε ένα κοινό τραπέζι, να συνεχιστεί σε μια παρουσίαση βιβλίου, μια συναυλία ή ένα εργαστήριο γευσιγνωσίας. Η εμπειρία χτίζεται μέσα από τις διασταυρώσεις.
Χαρακτηριστική ήταν και η ίδια η παρουσίαση του εγχειρήματος, που δεν περιορίστηκε σε μια συνέντευξη Τύπου. Ανάμεσα στις ομιλίες, οι προσκεκλημένοι παρακολουθήσαμε τη μουσικό και υφάντρα Φοίβη Βλάσση σε αφήγηση της Μαριάννας Κάλμπαρη παίρνοντας μία ιδέα από την παράσταση πουπαίζεται στο Αίθριο της ΣΤΟΑ Culture «Πηνελόπες και Πηνελοπιάδες – The Loom», σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη. Στο κέντρο της σκηνής, ένας αργαλειός μετατράπηκε σε μουσικό όργανο και αφηγηματικό μηχανισμό: η Φοίβη Βλάσση ύφαινε ζωντανά, ενώ ο ήχος του αργαλειού γινόταν ρυθμός, μουσική και αφήγηση. Αυτό το βράδυ, αντί να υφαίνεται το ομηρικό έπος, «υφαίνονταν» οι ίδιες οι ιστορίες της ΣΤΟΑΣ· ιστορίες συνεργασίας, δημιουργίας και συνάντησης, που επιχειρούν να ενώσουν διαφορετικούς ανθρώπους και διαφορετικές εμπειρίες μέσα στον ίδιο χώρο. Η επιλογή της συγκεκριμένης παράστασης δεν εξυπηρετούσε μόνο την έναρξη της νέας συνεργασίας της ΣΤΟΑ Culture, με Μεγάλο Χορηγό τη ΔΕΗ, με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, ήταν και μια εύστοχη μεταφορά για την ίδια τη φιλοσοφία του εγχειρήματος. Όπως ο αργαλειός μετατρέπει πολλά διαφορετικά νήματα σε ένα ενιαίο ύφασμα, έτσι και η ΣΤΟΑ επιχειρεί να συνδέσει δημιουργούς, παραγωγούς, καλλιτέχνες, επισκέπτες και εμπειρίες σε μια κοινή αφήγηση. Μια δημιουργική συνύπαρξη διαφορετικών δραστηριοτήτων κάτω από την ίδια στέγη, που γεννά διάλογο και συνέργειες.
Οι πέντε πυλώνες μιας κοινής ιδέας
Η ΣΤΟΑ δεν σχεδιάστηκε γύρω από ένα μόνο brand ή έναν κεντρικό δημιουργό. Αντίθετα, χτίστηκε ως μια σύμπραξη δεκαεπτά διαφορετικών ανθρώπων, ομάδων και επιχειρήσεων, που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους αλλά μοιράζονται μια κοινή αφετηρία: την πίστη ότι η ελληνική δημιουργία μπορεί να συνομιλήσει με το σήμερα χωρίς να χάσει την αυθεντικότητά της.
Έτσι, δίπλα σε νέες γαστρονομικές προτάσεις που επανερμηνεύουν τη μεσογειακή κουζίνα, συνυπάρχουν μικροί παραγωγοί από κάθε γωνιά της Ελλάδας, σύγχρονοι σχεδιαστές, τεχνίτες, άνθρωποι του design, της γευσιγνωσίας, της εκπαίδευσης και του πολιτισμού. Ο καθένας διατηρεί τη δική του ταυτότητα· κανείς όμως δεν λειτουργεί απομονωμένα. Οργανώνονται γύρω από πέντε πυλώνες που, μαζί, επιχειρούν να αφηγηθούν μια σύγχρονη εκδοχή της ελληνικής και μεσογειακής κουλτούρας. Δεν πρόκειται για πέντε ξεχωριστές ζώνες, αλλά για πέντε διαφορετικές όψεις της ίδιας εμπειρίας, ο ένας τροφοδοτεί τον άλλον. Ένας επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει έναν μικρό παραγωγό μέσα από τη ΣΤΟΑ AGORA, να δοκιμάσει τα προϊόντα του σε ένα από τα γαστρονομικά concepts, να παρακολουθήσει μια συζήτηση στη ΣΤΟΑ Culture και να επιστρέψει για ένα εργαστήριο στο LIDL House Athens. Η εμπειρία εξελίσσεται μέσα από τις στάσεις και τις μεταξύ τους συνδέσεις.
Η γαστρονομία: Η γαστρονομία αποτελεί το πιο άμεσο σημείο επαφής με τον επισκέπτη. Από το ψάρι και τα θαλασσινά του CALANISA μέχρι τη σύγχρονη εκδοχή του ελληνικού ψητοπωλείου στο ΑΨΥΣ, τα χειροποίητα ζυμαρικά του MACARIOS, το κοινό τραπέζι του TABLE MOLON LAVE, τους ιστορικούς Λουκουμάδες ΑΙΓΑΙΟΝ, το ΦΥΣΙΣ, το DRUNKY GOAT, το BOARDING PASS και το 5 ALMONDS, η πρόταση δεν εξαντλείται στο φαγητό. Προσπαθεί να αφηγηθεί την Ελλάδα μέσα από τις πρώτες ύλες, τις τοπικές γεύσεις, τις μνήμες και τη σύγχρονη δημιουργία.
Η Αγορά: Στον πυρήνα του εγχειρήματος βρίσκεται η ΣΤΟΑ AGORA, ίσως η πιο χαρακτηριστική έκφραση της φιλοσοφίας του. Περισσότεροι από 300 Έλληνες παραγωγοί αποκτούν μια μόνιμη παρουσία στην καρδιά της Αθήνας. Ο επισκέπτης δεν συναντά μόνο προϊόντα, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων που τα δημιουργούν, επαναφέροντας την έννοια του μπακάλικου ως τόπου γνωριμίας.
Οι Δημιουργοί: Ο τρίτος πυλώνας στρέφει το βλέμμα στη σύγχρονη ελληνική δημιουργικότητα. Design, κεραμική, μόδα, οπτικά, φυσικά καλλυντικά και χειροποίητα αντικείμενα συνθέτουν μια επιμελημένη εικόνα της ελληνικής παραγωγής, όπου η παράδοση αντιμετωπίζεται ως πρώτη ύλη για νέες ιδέες.
Ο Πολιτισμός: Ο πολιτισμός λειτουργεί ως οργανικό στοιχείο της καθημερινότητας του χώρου. Η ΣΤΟΑ Culture, με την επιμέλεια της ομάδας του ελculture, ενεργοποιεί το Aίθριο και τους εσωτερικούς χώρους με συναυλίες, παρουσιάσεις βιβλίων, εκθέσεις, συζητήσεις και εργαστήρια, επαναφέροντας ταυτόχρονα την ιδέα της ιστορικής Στοάς του Βιβλίου.
Η Εκπαίδευση: Ο πέμπτος πυλώνας συμπληρώνει την εικόνα. Στο LIDL House Athens, η γαστρονομία γίνεται αφορμή για γνώση, βιωματικά εργαστήρια και εκπαιδευτικές δράσεις γύρω από την ελληνική διατροφή, τη βιωσιμότητα και την αξία της εγχώριας παραγωγής.
