Το ταξίδι ξεκινάει με τη Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών και εμένα στο ίδιο πούλμαν. Συνολικά επτά ώρες από την Αθήνα μέχρι τον Λαιμό Πρεσπών με δύο στάσεις, με σταφύλια και παγωτό, ήταν αρκετές για να δεθούμε με τους συνταξιδιώτες μου, τους οποίους και θα συναντούσα καθημερινά στις εκδηλώσεις του φεστιβάλ.
Η άφιξή μας στο χωριό με έφερε αντιμέτωπη με μια μικρή πρόκληση — αυτή της εύρεσης τροφής. Σύμφωνα με τον κύριο Γιάννη, εργαζόμενο στο ξενοδοχείο που έμενα, σουπερμάρκετ υπήρχε μετά τα 50 χλμ. Η Αθηναία μέσα μου περίμενε ότι θα έβρισκε τουλάχιστον ένα μίνι μάρκετ. Ευτυχώς, είχα μαζί μου φαγητό από την πρωτεύουσα, οπότε δεν ασχολήθηκα περαιτέρω. Η μέρα έκλεισε με μια δωρεάν συναυλία στον Άγιο Αχίλλειο, το μικρό νησάκι στη λίμνη της Μικρής Πρέσπας, όπου πήγα με δύο συνταξιδιώτισσες που βρίσκονταν — όπως εγώ — σε δημοσιογραφική αποστολή. Γίναμε αχώριστες καθ’ όλη τη διάρκεια του τετραήμερου.
Πέμπτη 27 Αυγούστου
Η πρώτη μέρα του φεστιβάλ. Δεν καταφέραμε με τις δημοσιογράφους να πάμε στην πρώτη εκδήλωση, μιας και χρειαζόταν 35 λεπτά οδήγησης και 25 λεπτά πεζοπορίας μέχρι την πρώτη τοποθεσία, το Μοσχοχώρι του Αγίου Δημητρίου. Αντίθετα, αποφασίσαμε να εκμεταλλευτούμε τον τόπο στον οποίον βρισκόμασταν και να κάνουμε μπάνιο στη λίμνη. Έπειτα από τούτη την κολυμβητική εμπειρία, μια σύντομη αναζήτηση τροφής που με έβγαλε στην καντίνα απέναντι από το δημαρχείο με ένα χοτ ντογκ στα χέρια και μια αποτυχημένη προσπάθεια ύπνου, ετοιμάστηκα για την πρώτη (για μένα) εκδήλωση της ημέρας.
Οδηγήσαμε μέχρι τον Άγιο Αθανάσιο, όπου θα μας παραλάμβανε πούλμαν και θα μας πήγαινε μέχρι το Παλιό Σχολείο στη Δασερή. Η Δασερή στους χάρτες δεν υπάρχει· η εύρεση της τελικής τοποθεσίας έγινε με συντεταγμένες. Εκεί, μας περίμενε μια αναπάντεχη εγκατάσταση. Στη μέση του πουθενά, σε ένα ερείπιο, στα απομεινάρια ενός παλιού σχολείου που δεν κατάφερε ποτέ να τεθεί σε λειτουργία, δύο γυναίκες τραγουδούσαν νανουρίσματα σε ελληνικά, αλβανικά, σλαβομακεδονικά, αλλά και γερμανικά. Κάθε γυναίκα στεκόταν ανάμεσα σε δύο στήλες, που ενίσχυαν την ηχώ των φωνών τους, δημιουργώντας μια μαγευτική ατμόσφαιρα. Το τοπίο συνέβαλε σημαντικά στη μαγεία της ατμόσφαιρας. Η λίμνη της Μικρής Πρέσπας, το πράσινο του τοπίου και το αναδυόμενο φεγγάρι έδωσαν μια μυστική πινελιά. Το soundscape, άλλοτε ηχογραφημένο, άλλοτε δημιουργημένο επί τόπου με πέτρες, κοχύλια, ξυλάκια και ξερόχορτα έδενε την performance ακόμα πιο άμεσα με τη φύση.
Αμέσως μετά, το πρόγραμμα συνέχιζε. Με βανάκι και αυτοκίνητο μετακινηθήκαμε στην πλατεία των Ψαράδων, 20 λεπτά μακριά, για να παρακολουθήσουμε το βλάχικο πολυφωνικό σύνολο «Φαρσερότες» από το Ντρένοβο της Αλβανίας με συνοδεία πιάνου. Ο Βραζιλιάνος πιανίστας και ερμηνευτής σύγχρονης μουσικής Paulo Álvares αυτοσχεδίαζε πάνω σε βλάχικους πολυφωνικούς σκοπούς, δημιουργώντας έναν συνεχή διάλογο με το μουσικό σύνολο. Πίσω μας, ο «Χρηστάρας», κλασική μορφή του χωριού, είχε έντονη άποψη για τούτο το νέο μουσικό άκουσμα.
Παρασκευή 28 Αυγούστου
Μπορεί να μην πήγαμε στο Μοσχοχώρι, αλλά πήγαμε στην Αλβανία. Συγκεκριμένα, στο Πουστέτς, όπου ζει μια σλαβομακεδονική μειονότητα. Εκεί, συνομιλήσαμε με τον δήμαρχο της περιοχής, που μας ενημέρωσε για τα σχέδιά τους να ενισχύσουν τον τοπικό τουρισμό μέσω μιας κοινής τουριστικής προσέγγισης με την Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία. Στο επίκεντρο του εγχειρήματος βρίσκεται η λίμνη της Μεγάλης Πρέσπας, την οποία μοιράζονται οι τρεις χώρες. Στόχος είναι, μέσω ενός ενιαίου εισιτηρίου, οι επισκέπτες να μπορέσουν να διασχίσουν και να περιηγηθούν σε τρεις χώρες.
Ωστόσο, κύριος σκοπός της εκδρομής ήταν η παρακολούθηση του performer Myrgon. Για αυτό το δρώμενο μετακινηθήκαμε μέχρι ένα απομακρυσμένο σημείο ανατολικά του Πουστέτς, πάνω στη λίμνη, ανάμεσα στη φύση. Κατά τη διάρκεια της performance, ο Myrgon, καθισμένος σε έναν βράχο, τοποθετούσε πηλό πάνω στο πρόσωπό του. Με τα χέρια του, σε συνεχή διάλογο με τον κρουστό Παναγιώτη Ζιάβρα, σμίλευε μύτη, μάτια, πηγούνι και αυτιά, μέχρι που εν τέλει δημιούργησε μια τερατοειδή μορφή. Στη συνέχεια, σύρθηκε προς το κοινό και, στο πλαίσιο της διαδραστικής πτυχής της παράστασης, αφαίρεσε ένα κομμάτι πηλού από το μάτι του, τον έπλασε σε σφαιρικό σχήμα και μου τον προσέφερε. Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα της διοργάνωσης επρόκειτο περί μιας περιπατητικής εμπειρίας που «ακολουθεί συμβολικά τις διαδρομές των ανθρώπων της Πρέσπας ανά τους αιώνες».
Ο Myrgon είναι Έλληνας καλλιτέχνης παραστατικών τεχνών και γλύπτης. Ελεύθερο πνεύμα και πραγματικός νομάς, ο Myrgon δεν εκτέλεσε απλώς μια performance, αλλά περισσότερο μια τελετουργία με στοιχεία παγανισμού. Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, τον συναντούσα συχνά με ένα σεντόνι τυλιγμένο γύρω του.
Το ίδιο βράδυ παρακολουθήσαμε τον «Φεγγαρόφωτο Πιερότο» με τον βαρύτονο Γεώργιο Ιατρού στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Αναπάντεχο θέαμα κατά τη διάρκεια της παράστασης ήταν η ανάδυση της αυγουστιάτικης πανσελήνου στο υπόβαθρο, αλλά πιο αναπάντεχο ήταν το άκουσμα ενός μουσικού κομματιού με ακορντεόν σε μια νύχτα που νόμισα πως ήταν αποκλειστικά αφιερωμένη στην όπερα. Εντύπωση μου έκανε, επίσης, η προσθήκη του τραγουδιού «Επαντρεύαν έναν γέρο», ενός παραδοσιακού αποκριάτικου τραγουδιού με σατιρικό χαρακτήρα που ταίριαξε απόλυτα στη δραματική και θεατρική αναπαράσταση του Πιερότου.
Σάββατο 29 Αυγούστου
Ένα από τα δρώμενα για το οποίο ανυπομονούσα πολύ ήταν το σεμινάριο φασολομαγειρέματος, το οποίο ξεκινούσε στις 10:00 μπροστά από το Δημαρχείο Λαιμού. Έβαλα ξυπνητήρι για να είμαι συνεπής, ωστόσο κατά τη διάρκεια του πρωινού μου «σκρολαρίσματος» ανακάλυψα πως η διοργάνωση του φεστιβάλ έχει ανακοινώσει την ακύρωσή του. Απογοητεύτηκα. Οι Πρέσπες είναι γνωστές για τα φασόλια τους και όχι μόνο. Έχουν μεγάλη τοπική παραγωγή και κατά τη διαμονή στο μέρος μπορεί κανείς να προμηθευτεί ντόπια όσπρια από οπουδήποτε — παντοπωλεία, καντίνες, μαγαζιά στο δρόμο.
Για να αξιοποιήσουμε τον ελεύθερό μας χρόνο, αποφασίσαμε να εξερευνήσουμε το νησάκι του Αγίου Αχίλλειου by day. Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ το νησάκι μεταμορφώθηκε σε πολιτιστικό αξιοθέατο, φιλοξενώντας εκθέματα σύγχρονης τέχνης. Γύψινα μάτια, σκόρπιες βαλίτσες και καθρέπτες μπορούσαν να συναντηθούν σε διάσπαρτα σημεία του νησιού.
Το απόγευμα μας περίμενε το προσωπικό μου highlight του φεστιβάλ — οι «Τέσσερις Εποχές» του Αντόνιο Βιβάλντι. Συγκεκριμένα, μια επαναπροσέγγιση των μουσικών κομματιών από τον Βρετανό συνθέτη Max Richter. Ερμηνευμένη από τους συνταξιδιώτες μου, τα έγχορδα της Συμφωνικής Ορχήστρας Δήμου Αθηναίων, και τη σόλο βιολινίστρια Κατερίνα Χατζηνικολάου, η συναυλία ήταν μια μοναδική ευκαιρία να ακούσει κανείς αυτά τα ξακουστά μουσικά έργα ζωντανά. Τη συναυλία συνόδεψε μια σωματική performance με θέμα τη σοδειά των φασολιών ανά τις εποχές και τη ζωή γύρω από τη λίμνη. Με γνήσιο πρεσπιώτικο τρόπο, το τοπίο πρόσθεσε τη δική του πινελιά. Το Νταμάρι στη Μικρολίμνη είναι ένας υπερυψωμένος φυσικός χώρος στις όχθες της Μικρής Πρέσπας, για τον οποίο χρειάζεται μια σύντομη ανάβαση. Φυσικά και δεν υπάρχει στους χάρτες. Για επισκέπτες σαν εμένα η τοποθεσία έμοιασε αποκλειστική, σχεδόν μυστική. Το αποτέλεσμα της κλασικής μουσικής σε συνδυασμό με το ιδιαίτερο τοπίο ήταν μαγευτικό. Η ίδια η συναυλία μου απέδειξε ότι η κλασική μουσική εξακολουθεί να είναι δημοφιλής και να εκτιμάται ιδιαίτερα.
Κυριακή 30 Αυγούστου
Η Κυριακή ήταν η τελευταία μέρα του φεστιβάλ. Για τις δημοσιογράφους και εμένα ήταν και η μέρα αναχώρησης. Κατά τη διάρκεια της επιστροφής, έβαζα τις σκέψεις μου σε τάξη, προσπαθώντας να συλλάβω αυτά που είχα ζήσει το τετραήμερο.
Τελευταίες σκέψεις
Πριν από το φεστιβάλ, δεν είχα βρεθεί ποτέ στις Πρέσπες. Κατά την αναζήτηση πληροφοριών για τον τόπο, η λέξη που συναντούσα πιο συχνά ήταν «μαγευτικός». Αυτή ήταν και η πιο εύστοχη περιγραφή. Οι Πρέσπες είναι πράγματι μαγευτικές. Το Τριεθνές είναι μαγευτικό. Η περικύκλωση από λίμνες, χερσονήσους με θέα το πράσινο των γειτονικών χωρών και πελεκάνους — γιατί υπήρχαν — είναι μαγευτικά. Η διεξαγωγή των δρώμενων σε διαφορετικά σημεία του τόπου σε παρακινεί να ανακαλύψεις τις Πρέσπες.
Η διαδικασία να ρωτήσεις για να ενημερωθείς, ίσως να κάνεις ωτοστόπ για να μετακινηθείς και η φιλοξενία των ντόπιων με μετέφερε σε έναν τόπο και χρόνο πολύ διαφορετικό από αυτόν της Αθήνας, από αυτό που είχα συνηθίσει. Με βύθισε σε νοσταλγία για μια πιο ανέμελη εποχή που ποτέ δεν πρόλαβα.
Το Φεστιβάλ Μουσικής TRIETHNÉS είναι αναμφίβολα δεμένο με τον τόπο της. Οι Πρέσπες αγκαλιάζουν το φεστιβάλ και το φεστιβάλ τις Πρέσπες. Εκείνο, αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για την πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου, με σεβασμό πάντα προς το μέρος και τους κατοίκους του. Ντόπιοι σαν τον κύριο Γιάννη περιμένουν ολόκληρο τον χρόνο το φεστιβάλ, επειδή «δημιουργεί κίνηση». Σύμφωνα με τον ίδιο, «μπορεί στην Αθήνα να είναι βαρετή η βαβούρα, αλλά εμείς τη θέλουμε».
