«Ένας που γίνεται άλλος. Άλλος-Ένας. Μία που γίνεται τέρας. Άλλη-Μία. Δυο που παίζουν το παιχνίδι. Δυο που ανταλλάσσουν τους ρόλους».
«Τίποτα δεν είναι ιερό, όλα μπορούν να ειπωθούν.» – Raoul Vaneigem
Με αυτές τις φράσεις οι arisandmartha προϊδεάζουν τον θεατή για το σκηνικό σύμπαν του νέου τους έργου “Outliers”, όπου οι ταυτότητες μετατοπίζονται διαρκώς και οι βεβαιότητες καταρρέουν. Ποιος ασκεί την εξουσία και ποιος την αποδέχεται; Πότε το παιχνίδι μετατρέπεται σε απειλή; Και πώς γεννιέται ένα «τέρας» κάθε φορά που κάποιος του το επιτρέπει; Το παιχνίδι και η απειλή, η κυριαρχία και η υποταγή, το οικείο και το τερατώδες συνυπάρχουν σε μια σκηνική εμπειρία που εξερευνά τα αόρατα νήματα της βίας και του ελέγχου στις ανθρώπινες σχέσεις.
Με αφετηρία τη διαπίστωση ότι η σχέση εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου είναι πάντοτε αμφίδρομη, η Μάρθα Πασακοπούλου και ο Άρης Παπαδόπουλος επιχειρούν να φωτίσουν τη ρευστή ζώνη ανάμεσα στο αποδεκτό και το ανεπιθύμητο, εκεί όπου τα «τέρατα» εμφανίζονται ως κοινωνικές κατασκευές που τρέφονται από τους φόβους και τις ανασφάλειές μας. Λίγο πριν από τις παραστάσεις του έργου στο OPBO Studio στον Πειραιά, μιλούν στο ελc για τη δημιουργική τους συνύπαρξη, τη βία που κυκλοφορεί σιωπηλά ανάμεσά μας και τη δύναμη της περφόρμανς να μετατρέπει το σώμα σε πεδίο διαπραγμάτευσης της εξουσίας.
Το “Outliers” φαίνεται να κινείται διαρκώς ανάμεσα στο παιχνίδι και την απειλή. Πώς γεννήθηκε αρχικά η ανάγκη να ερευνήσετε τη σχέση κυριαρχίας και υποταγής μέσα από μια σκηνική εμπειρία;
Η ιδέα του έργου γεννήθηκε μέσα από τη διαπίστωση πως η σχέση κυριαρχίας και υποταγής είναι αμφίδρομη. Για να υπάρξει ο ένας πόλος, υπάρχει και ο άλλος. Η ανάγκη να διερευνήσουμε αυτή τη δυναμική προκύπτει τόσο από τη δυαδική μας σχέση ως συνεργάτες και συν-δημιουργοί, όσο και από τη σφοδρότητα με την οποία αυτή εμφανίζεται στην τοπική και διεθνή μας πραγματικότητα.
Στην περιγραφή μιλάτε για «σκηνικά τέρατα». Τι είναι τελικά το τέρας για εσάς; Κάτι κοινωνικά κατασκευασμένο, κάτι ανθρώπινο ή κάτι που γεννιέται μέσα από τη ματιά του άλλου;
Αποφασίσαμε να δούμε το τέρας ως κοινωνική κατασκευή που δίνει εξωτερική μορφή και χαρακτηριστικά στους ενδότερους φόβους, αγωνίες και ανασφάλειες των ανθρώπων. Έτσι για εμάς το τέρας αποτέλεσε μια δυνητική σκηνική κατάσταση με την αναπάντεχη δυνατότητα να ξεπροβάλει όταν οι κατάλληλες συνθήκες το επιτρέψουν. Η πρόκληση επομένως ήταν να διερευνήσουμε ή να εφεύρουμε τις συνθήκες και στη συνέχεια να υποβάλλουμε τους εαυτούς μας σε αυτές, ως μια διαδικασία συνεχιζόμενης σκηνικής δοκιμής στην υποταγή.
Το έργο φαίνεται να εξετάζει πώς η εξουσία μετατοπίζεται συνεχώς από σώμα σε σώμα. Πιστεύετε ότι όλοι οι άνθρωποι μπορούν δυνητικά να γίνουν θύτες ή θύματα ανάλογα με τη συνθήκη;
Ακριβώς. Η μετατόπιση της εξουσίας από σώμα σε σώμα και από τη σκηνή προς το κοινό, ήταν από τις αρχικές μας σκέψεις κατά τη σύλληψη του έργου. Οι ρόλοι εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου εναλλάσσονται μεταξύ των τριών ερμηνευτών επί σκηνής, αλλά καταφέρνουν να περάσουν ομαλά και στην/τον θεάτρια/τή.
Υπάρχει κάτι προσωπικό ή βιωματικό πίσω από αυτή την έρευνα γύρω από την εξουσία και την αποδοχή της επιβολής;
Υπήρξαν αρκετά προσωπικά και βιωματικά εναύσματα που προτάθηκαν προς σκηνικές δοκιμές και πειραματισμούς για το “Outliers”. Προσωπικές και καθημερινές εμπειρίες, συλλογικές μνήμες ή αναφορές. Κατά τη δημιουργική διαδικασία όμως, αυτά πέρασαν ως κινητικό και παραστατικό υλικό από σώμα σε σώμα, μεταβολίστηκαν ή διογκώθηκαν και κατέληξαν να βρουν τη θέση τους στο έργο ανεξάρτητα από ποιο άτομο πηγάζουν. Σκοπός μας ήταν να γίνουμε ατομικά και συλλογικά το όχημα που φέρει όλες αυτές τις αναφορές και που ανασύρει στο πέρασμά του εκείνες του θεατή/θεάτριας.
Ως δημιουργικό δίδυμο, πώς λειτουργεί η μεταξύ σας δυναμική; Υπήρξαν στιγμές όπου διαφωνήσατε ουσιαστικά πάνω στα όρια του έργου ή στο πόσο «μακριά» μπορεί να φτάσει;
Η δυναμική μας είναι συμπληρωματική όσο και συγκρουσιακή. Δεν συμφωνούμε ως προς τα όρια και τα άκρα στα οποία επιθυμούμε να φτάσουμε, ειδικά όταν η θεματική επιτρέπει την παρεκτροπή. Συνυπάρχουν τόσο η ανάγκη για γείωση όσο και για απογείωση. Όμως σε αυτό που σίγουρα συμφωνούμε είναι η προσωπική ανάγκη και διαθεσιμότητα για να υπάρξει αυτός ο χώρος της γόνιμης σύγκρουσης των δυο, που τελικά διαμορφώνει και τα έργα μας. Το “Outliers” κατά μια έννοια είναι το σκοτεινό, αντίστροφο αρνητικό του “Αll that matter”, ενός προηγούμενου έργου μας που αφορούσε στη σκηνική εξερεύνηση της φιλίας και της καλλιτεχνικής συνεργασίας.
Το έργο συνομιλεί με κοινωνικούς φόβους της εποχής μας: τον αποκλεισμό, τη βία, την ανάγκη για έλεγχο. Ποιες σύγχρονες εικόνες ή καταστάσεις σας επηρέασαν περισσότερο κατά τη δημιουργία του;
Το γεγονός πως η βία κυκλοφορεί σιωπηλά ανάμεσά μας. Η καθημερινή, αόρατη και ανείπωτη βία στις μεταξύ μας σχέσεις. Η ακραία αστυνόμευση. Η ακροδεξιά ρητορική που οικειοποιείται και παραφράσει δημοκρατικό λεξιλόγιο. Η σωματοποιημένη βία σε εκείνο τον βαθμό που δεν την αναγνωρίζουμε πλέον.
Η δουλειά σας συχνά κινείται ανάμεσα στο staged και το site–specific. Τι αλλάζει για εσάς όταν το σώμα τοποθετείται μέσα σε έναν μη θεατρικό χώρο;
Η τοποθέτηση των έργων μας σε μη σκηνικούς χώρους πηγάζει από την σταθερή επιθυμία μας για εγγύτητα, τόσο με το χωρικό πεδίο της έρευνάς μας όσο και με το κοινό. Ολοένα και περισσότερο αναζητούμε την αμεσότερη επαφή και τη μηδενική σχεδόν απόσταση με τις/τους θεάτριες/τες. Ταυτόχρονα υπάρχει συχνά ένας ‘εργαστηριακός χαρακτήρας’ στα έργα μας που κινείται ανάμεσα στην πρόβα επί σκηνής και στη ζωντανή επεξεργασία ή ανα-ταραχή του κινητικού αρχείου με το οποίο εμπλεκόμαστε. Αυτό που προτείνεται τελικά και που εξυπηρετεί ο μη θεατρικός χώρος είναι να υπογραμμιστεί η σκηνική μας πρόταση ως ένα μοντέλο εν εξελίξει, διαθέσιμο και ανοιχτό σε προεκτάσεις και παραλλαγές της στιγμής, σε αντίθεση με ένα κλειστό, τετελεσμένο έργο.
Άρης Παπαδόπουλος
Η αρχιτεκτονική και το αστικό τοπίο φαίνεται να επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι το σώμα και την κίνηση. Πώς μεταφράζεται αυτή η σχέση μέσα στη σκηνική πράξη;
Η πορεία μου από το πεδίο της αρχιτεκτονικής προς τις παραστατικές τέχνες υπήρξε μια σταδιακή μετεξέλιξη. Ως αρχιτέκτονας, με ενδιέφερε ο σχεδιασμός της κίνησης ως δομημένου γεγονότος – ένα είδος ‘κτιστού συμβάντος’. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον μου μετατοπίστηκε προς την έρευνα του τοπίου και τον σχεδιασμό εφήμερων κατασκευών με τη μικρότερη δυνατή δομική παρέμβαση στον χώρο. Η επαφή μου με τη μελέτη της κίνησης, τον χορό και τις παραστατικές τέχνες με ώθησε προς την εξερεύνηση της διευρυμένης χορογραφικής πρακτικής και των ενσώματων διαδικασιών παραγωγής χώρου, εστιάζοντας πλέον στο ίδιο το σώμα και τη σωματικότητα του χορευτή/περφόρμερ ως ‘κινούμενου γεγονότος’ μέσα στον χώρο. Σήμερα, μέσα από τη χορογραφική έρευνα και την κίνηση, εξερευνώ τον χώρο, τη μνήμη, τις σχέσεις και τις επιθυμίες μου ως σκηνικές, οπτικές και κινητικές εμπειρίες.
Μάρθα Πασακοπούλου
Έχει ενδιαφέρον ότι προέρχεσαι τόσο από τον χώρο της χημείας όσο και από τον χορό. Υπάρχει κάτι από τη λογική της παρατήρησης, της σύνθεσης ή ακόμη και του «πειράματος» που μεταφέρεις στη δημιουργική διαδικασία;
Δυστυχώς δεν έχω εργαστεί ποτέ ως χημικός, από μικρή το όνειρό μου ήταν ο χορός, οπότε και κατευθύνθηκα επαγγελματικά προς τα εκεί χωρίς δεύτερη σκέψη. Παρόλα αυτά, για μένα είναι πολύ σημαντικό το ότι κατάφερα να ολοκληρώσω τις σπουδές μου στο τμήμα Χημείας, καθώς σαφώς η ίδια η σπουδή σε τροφοδοτεί με άλλα εργαλεία, άλλο τρόπο σκέψης, άλλου είδους παρατήρηση και συναναστροφή. Για μένα δεν είναι τόσο διακριτό το πώς φέρνω τέτοια στοιχεία στην πρόβα, όμως είναι σαφές ότι συχνά στο μυαλό μου κυκλοφορούν εικόνες και σχήματα από το πεδίο (μόρια, στιβάδες, οργανικές αλυσίδες κτλ). Νομίζω πως η αντιληπτική μου ικανότητα στο πεδίο του χορού κουβαλάει σίγουρα μια οπτική στη μικροκλίμακα, καθώς με ενδιαφέρει αυτή η κατεύθυνση του από μέσα προς τα έξω σε επίπεδο φαντασίας και δημιουργίας.
