Ο Mario Banushi με το Mami επανέρχεται σκηνοθετικά δημιουργώντας ένα μυστικιστικό δρώμενο αξιώσεων. Υπό το πλέγμα των πολλαπλών εκδοχών της μητρότητας διερευνά τις οντολογικές, πολιτισμικές και ψυχαναλυτικές εκφάνσεις του ανθρώπινου βίου που σχετίζονται με την πολύπλοκη και καθοριστική σχέση μητέρας -παιδιού. Δημιουργεί ένα σκηνικό τοπίο θραυσματικών, αποκρυφιστικών εικόνων του οποίου ο μυστικιστικός χαρακτήρας επισφραγίζεται με την πλήρη απουσία λεκτικού κώδικα -δομικό ιδίωμα των μέχρι τώρα δημιουργιών του -όπου οι ήχοι συμπορεύονται με την ανθρώπινη σιωπή. Ένα μυστικιστικό δρώμενο κατάδυσης στο Ασυνείδητο που διαποτίζεται από μια έντονη τελετουργική διάσταση.
Η παραστασιακή του δομή παραπέμπει στον ελεύθερο συνειρμό και την αυτόματη γραφή διευκολύνοντας έτσι την ανάδυση ενός κρυφίου και αδιαπέραστου εαυτού με αντηχήσεις απωθημένων σκέψεων, κατακερματισμένων εικόνων, ανεπίδοτων συμβόλων και ενταφιασμένων επιθυμιών εγκλωβισμένων στον κόσμο του ασυνείδητου. Θα δημιουργήσει ρωγμές χωροχρονικότητας αφού ο αέναος χρόνος θα συνδιαλαγεί με τη διεσταλμένη, ελάχιστη, ανθρώπινη στιγμή. Η επιβράδυνση του χρόνου ως εμπειρία θέασης θα λειτουργήσει σαν μυητική διαδικασία και η σκηνή θα αποδειχθεί για τους θεατές μια μυστική πύλη εισόδου στα απόκρυφα του υποσυνείδητου.
Μια υψηλή σπουδή στην «Ποιητική της ύλης»
Ένα νυχτερινό ερημικό τοπίο. Ακούγεται ένας γρύλος. Ένας σκύλος αλυχτά. Ένα ολόγιομο φεγγάρι και ένας παλιός αναμμένος φανοστάτης όπου πάνω του ξαποσταίνει ένα ποδήλατο σκορπούν ένα αχνό φως. Δίπλα ένα μικρό σπίτι φωτισμένο.
H φασματική εικόνα της ίδιας γυναίκας σε νεαρή και σε προχωρημένη ηλικία. Κάνει την ίδια διαδρομή από και προς το σπίτι θραύοντας τη χωροχρονική αλληλουχία. Θα τη δούμε σε προχωρημένο γήρας και σχεδόν ταυτόχρονα νέα και ετοιμόγεννη με το ίδιο-αλλά για διαφορετικούς λόγους- αργόσυρτο βήμα να βγαίνει από το ίδιο σπίτι και να περπατά προς τον κοντινό αόρατο κάδο κρατώντας μια σακούλα σκουπιδιών.
Οδύνες τοκετού. Γέννηση ενός γιου. Τον φροντίζει. Σε μια χωροχρονική αντιστοιχία, ανήμπορη πια, την φροντίζει εκείνος. Ο γιος που τον είδαμε να γεννιέται από εκείνη. Στο ίδιο σπίτι, στο ίδιο στρώμα.
Σε μια υψηλή σπουδή της ποιητικής της ύλης οι Σωτήρης Μελανός (Σκηνογραφία & Ενδυματολογία), Στέφανος Δρουσιώτης (Σχεδιασμός Φωτισμών αλλά και συνεργάτης στη Δραματουργία) θα δημιουργήσουν μια σκηνική εγκατάσταση πολλαπλών συμβολισμών και νοηματοδοτήσεων ενταγμένο σε ένα ευρύτερο πλέγμα σχέσεων, καλλιτεχνικών αντιστοιχίσεων και αναφορών.
Ένα σπίτι -κέλυφος που είναι προέκταση του γυναικείου σώματος, δημιουργώντας μια ρευστότητα στο πού τελειώνει το σώμα και πού αρχίζει το οικοδόμημα καθώς συμπλέκονται δημιουργώντας ένα ομοούσιο ψυχικό τοπίο.
Τα καθημερινά, ευτελή, χρηστικά αντικείμενα που χρησιμοποιούν οι γυναικείες μορφές -όλες εν δυνάμει μητρικές- θα υψωθούν σε ταφικά κτερίσματα επισφράγισης ενός ολόκληρου βίου. Ένα ποδήλατο και ένας φανοστάτης, σύμβολα νεότητας και σαρκικού πόθου. Στην έξοχη σκηνογραφική αποτύπωση συνεπικουρεί ποιητικά το εξαιρετικό ηχητικό τοπίο του Jeph Vanger (Μουσική Σύνθεση & Sound Design).
Μορφές μητρικών οντοτήτων – «Εν αρχή ην ο Μαστός»
Αναζητώντας τη σχέση μητρότητας και θρέψης ο χαρισματικός σκηνοθέτης δημιουργεί μια σειρά γλυπτικών σωματικών συμπλεγμάτων όπου κυριαρχεί ο Ιερός Μαστός. Η ανθρωπότητα αναζητά το μητρικό γάλα και τη ζεστασιά του γυναικείου στήθους. Το στήθος σε μια φαντασιακή διαδικασία υπόκειται σε συνεχείς μεταμορφώσεις: Το μητρικό. Το ποθητό. Το ανέγγιχτο. Το γερασμένο. Το έρημο. Το βέβηλο. Το ιερό.
Ο σκηνοθέτης κατορθώνει μέσα από τα σπαράγματα καθημερινών στιγμών να δημιουργήσει τελετουργικές διανοίξεις και από το ανθρώπινο περίγραμμα να αποκαλύψει αρχετυπικές μορφές:
Το νέο, όμορφο Κορίτσι που προσπαθεί να προσελκύσει ερωτικά τον γιο αποσπώντας τον από τη γηραιά μητέρα του, προσφέροντάς του λαχταριστά πορτοκάλια -ωάρια έτοιμα για κυοφορία-. Μια διελκυστίνδα διεκδίκησης μεταξύ της μήτρας που τον γέννησε και της μήτρας που είναι έτοιμη να τον υποδεχτεί.
Η ρωγμή στη σχέση νέας γυναίκας – γιου δεν θα επέλθει από τη μητέρα, αλλά από τη διάρρηξη της δυαδικότητας, από τον νεαρό εραστή που θα εισχωρήσει ως όφις προσφέροντας τον καρπό της ηδονής και της οδύνης, τον καρπό της γνώσης του καλού και του κακού. «Έκπτωτη» από τον «παράδεισο», η νέα γυναίκα θα οδηγηθεί στη διαφανή κοίτη με νερό, όπου θα εμβαπτίσει το σώμα της σε μια εξαγνιστική διαδικασία ένωσης με το υδάτινο στοιχείο που παραπέμπει σε εθελουσία έξοδο. Ο σπλαχνικός μαστός γεμάτος γάλα ανεκμετάλλευτο θα τη διασώσει. Γάλα και νερό θα ενωθούν σε μια επιτέλεση ιερής σπονδής (Ενδιαφέρουσα η υποκριτική κατάθεση της Ήλιας Κουκουζέλη).
Ο Εραστής, ο ηδονικός, ο λάγνος, με ένα πάμφωτο σώμα είναι αυτός που ουσιαστικά θα κόψει τον ομφάλιο λώρο του γιου από τη σύνδεσή του με τη Μήτρα (ευθύβολος ο Δημήτρης Λαγός. Εξαιρετική η «συνομιλία» των δύο ανδρικών σωμάτων).
Η υπερβατική μορφή της ποδηλάτισσας είναι από τις πιο συγκινητικές του σκηνικού δρώμενου. Μια νυχτερινή βόλτα με ποδήλατο ως επιτέλεση της νεότητας. Της λιγοστής, της αδοκίμαστης, της ανυποψίαστης. Της καταδικασμένης να χαθεί. Σκηνική αναφορά που παραπέμπει στο ομώνυμο ποίημα από Τα Ρω του Έρωτα του Οδ. Ελύτη (λαγαρή και εύστοχη η Παναγιώτα Γιαγλή).
Στις πολλαπλές επιτελέσεις του Γιου -ο γιος φροντιστής, ο ερωτευμένος, ο εξαρτώμενος, ο νεκρός γιος, -ο Φώτης Στρατηγός είναι άρτιος με ενδιαφέρον σκηνικό αποτύπωμα. Υπέρτατη μητέρα, η θεά Γαία, η «κουροτρόφος θεά» που παρέχει φροντίδα, στοργή και επούλωση μέσω του θηλασμού, όμοια με προϊστορικό ειδώλιο στην οποία δίνει τη μορφή της η Κατερίνα Κρίστο μας χαρίζει μια βαθιά συγκινητική υποκριτική κατάθεση.
Γηραιά μητέρα η Αγγελική Στελλάτου είναι συνταρακτική. Δημιουργεί ρίγη συγκίνησης με τη βαθύτητα της σκηνικής της παρουσίας.
Σύλληψη και Σκηνοθεσία του Mario Banushi
Ο Mario Banushi αναδεικνύεται σε έναν δημιουργό με ισχυρό, προσωπικό καλλιτεχνικό ιδίωμα και ενδιαφέρουσα σκηνοθετική σημειολογία. Η πιο σημαντική ιδιότητά του είναι ότι αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο ον και τον βίο του υπό το πρίσμα μιας τελετουργικής διάστασης και το εκφράζει σκηνοθετικά με μια βαθιά οντολογική ποιότητα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για έναν χαρισματικό δημιουργό, μια εκ φύσεως καλλιτεχνική ύπαρξη.
Τόσο η σύλληψη της θεματικής του όσο και η σκηνοθετική του κατάθεση έχουν αρετές ανόθευτου, γνήσιου έργου τέχνης που το εξασθενούν -χωρίς να το αποδυναμώνουν- κάποιοι αδέξιοι χειρισμοί, δικαιολογημένης απειρίας που οδηγούν σε κάποια συνειρμικά κενά. Ο θεατής δοκιμάζει στιγμές υψηλής συγκινησιακής φόρτισης από τη μία, ενώ, από την άλλη δυσκολεύεται στην αποκρυπτογράφηση ενός σκηνικού κώδικα ακόμα υπό διαμόρφωση.
Μια ενδιαφέρουσα πτυχή των σκηνοθετικών του προθέσεων είναι οι διακαλλιτεχνικές του αναφορές και ο τρόπος που αυτές εντάσσονται στο όλο δρώμενο. Μία από αυτές που θεωρώ άκρως ενδιαφέρουσα και ευθύβολη είναι η συνομιλία του με το έργο της Louise Bourgeois που αφορά πτυχές της μητρότητας. Συγκεκριμένα:
Η χρήση του στρώματος ως συνέχεια του γυναικείου σώματος που «γεννά» τα δύο αγόρια μας παραπέμπει σε μια σειρά έργων της L .Bourgeois (Woman-child, 2002) όπου δημιουργεί υφασμάτινες μητρικές φιγούρες κατασκευασμένες από υπολείμματα υφασμάτων που χρησιμοποιούνται για οικιακή χρήση. Ένα τρυφερό υλικό που συνειρμικά παραπέμπει στη μητρική ζεστασιά. H Bourgeois δημιούργησε μια μητέρα ακέφαλη και χωρίς άκρα, ένα συνονθύλευμα σώματος και στρώματος με το βρέφος να βρίσκεται κουλουριασμένο στο υφασμάτινο στήθος της.
Το σπίτι- κέλυφος ως προέκταση του γυναικείου σώματος που προτείνει ο δημιουργός συνομιλεί ευθέως με μια σειρά έργων της L. Bourgeois με τίτλο: “Femme-maison” (1994). H ενσωμάτωση του γυναικείου σώματος με το οίκημα παραπέμπει στη γυναικεία ανθεκτικότητα και δύναμη. (Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί η συνεισφορά του Στέφανου Δρουσιώτη στη δραματουργία και των δύο καλλιτεχνικών συνεργατών του σκηνοθέτη του Αιμίλιου Αράπογλου και του Θανάση Δεληγιάννη).
Ξεχωριστές στιγμές της παράστασης
Το σκηνικό δρώμενο έχει πολλές σημαντικές στιγμές αλλά θα σταθώ σε δύο ανυπέρβλητες:
Όταν η μητέρα (Αγγελική Στελλάτου) κρατά τον νεκρό γιο της (Φώτης Στρατηγός) σε μια συνταρακτική Pietà. Στη βαθιά της οδύνη ακουμπά στα νεκρά του χείλη τον μητρικό μαστό σε μια μάταιη προσπάθεια θηλασμού. Την σκέπει η Μάνα-Γη (Κατερίνα Κρίστο) που της προτάσσει τον γενναιόδωρο Ιερό Μαστό της για να θηλάσει η ίδια.
Ο συγκλονιστικός τρόπος του θανάτου της γηραιάς μητέρας (Αγγελική Στελλάτου) σαν ένα κομμάτι υφάσματος που το ταξιδεύει ο άνεμος.
…Συνοψίζοντας
Το Mami είναι ένα μυστικιστικό δρώμενο κατάδυσης στο Ασυνείδητο, ιδιωματικής ποιητικότητας και υψηλών ποιοτικών προθέσεων. Με σημαντικές στιγμές γνήσιας ποιητικής δημιουργίας, και με άλλες αβέβαιες και ανολοκλήρωτες, που όμως δεν διαβρώνουν την πρόσληψη της γνήσιας σύνδεσης και συγκίνησης.
Info παράστασης:
Mami | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
