Από τους pixelated δρόμους του πρώτου GTA το 1997 ίσαμε τη σύγχρονη Vice City, η σειρά μεγάλωσε μαζί με το κοινό της, προκάλεσε αντιδράσεις, άλλαξε τα video games κι έγινε ένας από τους πιο επιδραστικούς καθρέφτες της αμερικάνικης κουλτούρας. Τώρα το GTA VI κυκλοφόρησε και φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα: Τι είναι αυτό που μας γοητεύει τόσο σ’ έναν κόσμο όπου σχεδόν τα πάντα επιτρέπονται;
Αν έχεις ακούσει μαθητές, φοιτητές ή σαραντάρηδες να μιλάνε με ενθουσιασμό για το GTA 6, αν δεν έχεις καταλάβει ακόμα τι ακριβώς είναι αυτό το παιχνίδι που περιμένουν εδώ και χρόνια, μην ανησυχείς θα προσπαθήσω να σου εξηγήσω. Πώς μπορώ όμως να σου εξηγήσω ότι άνθρωποι είχαν πάρει τις άδειές τους για να παίξουν το παιχνίδι που θα κυκλοφορούσε στις 19 Νοεμβρίου; Πώς μπορώ να σε κάνω ν’ αποδεχτείς ότι θα «χάσεις» το παιδί σου ή τους φίλους σου για κάποιες εβδομάδες καθώς θα είναι κλεισμένοι σε έναν κόσμο όπου θα οδηγούν όλων των ειδών τα οχήματα πάνω σε ψηφιακές λεωφόρους, κυνηγημένοι από την αστυνομία, οργανώνοντας ληστείες ή απλώς θα περιπλανώνται σε μια πόλη που δεν κοιμάται ποτέ;
Το Grand Theft Auto δεν είναι απλώς ένα videogame, είναι ένας ολόκληρος κόσμος στον οποίο σου εγγυώμαι πολύ εύκολα μπορείς να χαθείς. Η έκτη αριθμημένη συνέχεια της σειράς κυκλοφόρησε μετά από 13 χρόνια αναμονής από το τελευταίο GTA V και πραγματικά άξιζε η αναμονή, γιατί το gameplay είναι ακόμα πιο ρεαλιστικό, οι χαρακτήρες άμα δεν γυμνάζονται, δεν τρώνε σωστά, δεν κοιμούνται και παρτάρουν συνέχεια παχαίνουν ή αδυνατίζουν ανάλογα. Η επιστροφή στη Vice City, η νέα ιστορία, οι δύο πρωταγωνιστές και η υπόσχεση ενός ακόμα πιο λεπτομερούς ανοιχτού κόσμου έχουν ήδη κάνει την κυκλοφορία του ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της χρονιάς στη βιομηχανία της ψυχαγωγίας. Μάλλον το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να εξηγήσουμε και να μας προβληματίσει είναι το πώς ένα παιχνίδι που βασίζεται στην κλοπή αυτοκινήτων, στις ληστείες, στη βία και την παρανομία κατάφερε να γίνει ένα από τα μεγαλύτερα πολιτισμικά φαινόμενα των τελευταίων δεκαετιών.

Το 1997 κυκλοφορεί το πρώτο Grand Theft Auto με την εικόνα του να είναι πολύ πιο διαφορετική από αυτή που έχουμε σήμερα. Η πόλη παρουσιαζόταν από ψηλά με τον παίκτη να κινείται σε δρόμους, να κλέβει αυτοκίνητα, να αποφεύγει την αστυνομία και ν’ αναλαμβάνει αποστολές για λογαριασμό εγκληματικών οργανώσεων. Δεν είχε ακόμη καμία κινηματογραφική αφήγηση και την τεχνική αρτιότητα των επόμενων τίτλων. Είχε όμως κάτι το καθοριστικό ότι ο παίκτης δεν ήταν υποχρεωμένος να ακολουθήσει την προκαθορισμένη διαδρομή. Δεν υπήρχαν πίστες, υπήρχαν αποστολές που κανείς δεν σ’ ανάγκαζε ν’ ακολουθήσεις μα μπορούσες να περιπλανηθείς, να επιλέξεις τι θα κάνεις και ν’ ανακαλύψεις τη δική σου διαδρομή μέσα στην πόλη. Το 1999 κυκλοφόρησε το Grand Theft Auto 2, που διατήρησε την από ψηλά οπτική μα εμπλουτίστηκε με διαφορετικές συμμορίες και περισσότερες δυνατότητες. Όμως η πραγματική «επανάσταση» ήρθε το 2001 με το Grand Theft Auto III, για πρώτη φορά η σειρά πέρασε στον τρισδιάστατο κόσμο. Η Liberty City, μια φανταστική πόλη από τη Νέα Υόρκη εμπνευσμένη, απέκτησε δρόμους γειτονιές, κτήρια, πεζούς, αυτοκίνητα και μια καθημερινότητα που συνέχιζε να κινείται ακόμη κι όταν ο παίκτης δεν ακολουθούσε κάποια αποστολή.
Ο πρωταγωνιστής, ο Claude, είναι ένας σιωπηλός εγκληματίας που προδίδει τη σύντροφό του κατά τη διάρκεια μιας ληστείας και ξεκινά να ανεβαίνει στην ιεραρχία του υποκόσμου. Μια ιστορία που λειτουργεί ως αφορμή για να γνωρίσουμε μια πόλη γεμάτη εγκληματικές οργανώσεις, διεφθαρμένους αστυνομικούς και ανθρώπους που όλοι τους προσπαθούν να επιβιώσουν με τους δικούς τους κανόνες. Το GTA III δεν άλλαξε μόνο τη σειρά, βοήθησε να επαναπροσδιοριστεί το τι μπορούσε να σημαίνει ένα video game ανοιχτού κόσμου. Ένα χρόνο αργότερα το 2002 έρχεται νέος τίτλος που μας πάει στη Vice City, μια πόλη εμπνευσμένη από το Μαϊάμι της δεκαετίας του 1980. Παντού νέον επιγραφές, ακριβά αυτοκίνητα, παραλιακά ξενοδοχεία, φοίνικες και μουσική υπόκρουση που θύμιζε Miami Vice. Ο τότε πρωταγωνιστής Tommy Vercetti βγαίνει από τη φυλακή, αναλαμβάνει μια αποστολή που καταλήγει σε μια αποτυχημένη αγοραπωλησία ναρκωτικών κι έτσι χτίζει σταδιακά τη δικιά του εγκληματική οργάνωση.
Το αγαπημένο μου κεφάλαιο της σειράς ήταν το Grand Theft Auto San Andreas που ήρθε το 2004. Είμαστε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ακολουθούμε τον Carl Johnson, ο CJ επιστρέφει στη γενέτειρά του μετά τη δολοφονία της μητέρας του. Βρίσκει την οικογένειά του και την παλιά του συμμορία, έρχεται αντιμέτωπος με τη βία των δρόμων, τη διαφθορά της αστυνομίας και τις κοινωνικές ανισότητες. Το δε παιχνίδι επεκτείνει τον χάρτη του κόσμου του εντυπωσιακά, προσθέτει περισσότερες δραστηριότητες και δυνατότητες προσαρμογής του χαρακτήρα και έναν κόσμο που μοιάζει να έχει τη δικιά του γεωγραφία και κοινωνική ζωή.

Το 2008 έρχεται το GTA IV που επιστρέφει στη Liberty City με άλλον πρωταγωνιστή. Ο Niko Bellic είναι μετανάστης από την ανατολική Ευρώπη, βετεράνος πολέμου που φτάνει στην Αμερική αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Κυνηγάει το American dream ανακαλύπτοντας γρήγορα ότι η υπόσχεση της ευημερίας δεν είναι για όλους. Αποκτά χρέη, τον εκμεταλλεύονται, ακολουθεί εγκληματικές διαδρομές και ανθρώπους που προσπαθούν να τον χρησιμοποιήσουν. Το GTA IV ήταν πιο σκοτεινό και πιο ρεαλιστικό στην αφήγησή του με μεγαλύτερη έμφαση στις επιλογές στις σχέσεις και στις συνέπειες. Παγκόσμιο όμως φαινόμενο γίνεται το GTA V που κυκλοφόρησε το 2013. Για πρώτη φορά ο παίκτης μπορεί να εναλλάσσεται ανάμεσα σε τρεις πρωταγωνιστές. Ο Michael πρώην ληστής τραπεζών που ζει μια φαινομενικά άνετη αλλά προβληματική οικογενειακή ζωή. Ο Franklin, ένας νεαρός που θέλει να ξεφύγει από τη γειτονιά μπας κι ανέβει κοινωνικά και ο Trevor ένας βίαιος χαρακτήρας που δεν έχει όρια. Οι τρεις τους μπλέκονται σε μια σειρά από ληστείες και συγκρούσεις με τον υπόκοσμο, την αστυνομία και τους κυβερνητικούς μηχανισμούς. Η επιτυχία του τεράστια, ξεπέρασε σε πωλήσεις τα 470 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, έρχεται και το GTA Online, η διαδικτυακή εκδοχή του παιχνιδιού που συνέβαλε καθοριστικά στη μακροζωία του επιτρέποντας στους παίκτες να συναντιούνται να δημιουργούν συμμορίες, να οργανώνουν ληστείες, ν’ αγοράζουν επιχειρήσεις και γενικά να δημιουργούν τη δικιά τους ψηφιακή καθημερινότητα.
Γενικά είναι μια σειρά παιχνιδιών που είναι βουτηγμένη στη βία. Το πιο εύκολο είναι να κλέψεις ένα αμάξι ακριβό και να σκοτώσεις. Αν όμως σταθούμε λίγο περισσότερο στον κόσμο που έχει δημιουργήσει το GTA θα διαπιστώσουμε ότι αυτό το παιχνίδι είναι μια διαρκής σαρκαστική παρατήρηση πάνω στην αμερικάνικη κοινωνία. Η εμμονή με το χρήμα και την επιτυχία, η κουλτούρα των celebrities, η τηλεόραση, η διαφήμιση, ο καταναλωτισμός και η ιδέα ότι ο καθένας μπορεί να γίνει πλούσιος αρκεί να παίξει σωστά τα χαρτιά του κυριαρχούν.
Οι δε ραδιοφωνικοί σταθμοί, οι διαφημιστικές πινακίδες, οι τηλεοπτικές εκπομπές και οι διάλογοι των χαρακτήρων μέσα στο παιχνίδι δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία. Είναι μέρος της αφήγησης που σου δείχνει μια κοινωνία που είναι παραβατική, παράλογη αλλά δεν απέχει πάντα τόσο πολύ από την πραγματικότητα που ζούμε. Για παράδειγμα στο GTA V η πόλη του Los Santos είναι γεμάτη από ανθρώπους που κυνηγούν τη διασημότητα, την αυτοβελτίωση, το γρήγορο χρήμα. Για πολλά χρόνια λειτούργησε αυτό το παιχνίδι οπότε γιατί να βιαστούν να το αντικαταστήσουν;


Στο νέο όμως GTA VI η σάτιρα μεταφέρεται στη σύγχρονη εποχή των social media με το παιχνίδι να μην ενδιαφέρεται μόνο για το τι συμβαίνει στους δρόμους αλλά και για το πώς οι άνθρωποι παρουσιάζουν τον εαυτό τους, πώς κατασκευάζουν την εικόνα τους και πώς αναζητούν την προσοχή. Αυτή η κοινωνική διάσταση είναι ένας από τους λόγους που το GTA συζητιέται πέρα από τα όρια της gaming κοινότητας. Δεν είναι παιχνίδι που προσπαθεί να παρουσιάσει έναν ιδανικό κόσμο. Αντίθετα δημιουργεί έναν υπερβολικά βίαιο και μην σας πω γελοίο καθρέφτη της κοινωνίας μας. Ο καθρέφτης αυτός μπορεί να είναι διασκεδαστικός μα μπορεί να είναι κάποιες φορές και αρκετά άβολος.
Το Grand Theft Auto από την πρώτη στιγμή που κυκλοφόρησε είχε προκαλέσει αντιδράσεις. Η δυνατότητα του παίκτη να κλέβει αυτοκίνητα, να πυροβολεί, να σκοτώνει αθώους χαρακτήρες και να εμπλέκεται σε σεξουαλικές και παράνομες δραστηριότητες προκάλεσε συζητήσεις έντονες. Θα ήθελα όμως να κάνω μια διάκριση, άλλο η απεικόνιση της βίας κι άλλο η αποδοχή ή η προώθησή της. Το GTA σου προσφέρει τη δυνατότητα να παραβιάσεις κανόνες ως παίκτης μέσα σ’ έναν φανταστικό κόσμο δίχως να σε αναγκάζει να τη μεταφέρεις στην πραγματική ζωή. Δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ως βίαιους ή ότι θα γίνουν βίαιοι οι παίκτες που παίζουν ένα βίαιο παιχνίδι. Για τους γονείς φυσικά το GTA άμα το δουν θα τους προκαλέσει ερωτήματα μα το παιχνίδι αυτό προορίζεται μόνο για ενήλικες. Στο λέει: περιέχει έντονη γραφική βία, σεξουαλικό περιεχόμενο και χρήση παράνομων ουσιών. Μπορεί η δημοφιλία του να ’χει φτάσει στ’ αυτιά των ανήλικων εφήβων μα δεν προορίζεται γι’ αυτούς. Αλλά γιατί το παίζουν οι σαραντάρηδες; Ίσως επειδή για μια ολόκληρη γενιά gamers το GTA αποτελεί μέρος της προσωπικής τους ιστορίας και της gaming κουλτούρας. Κάποιοι γνώρισαν τη σειρά στις αρχές των 00s, άλλοι μεγάλωσαν με τα San Andreas και το GTA IV. Γι’ αυτούς η επιστροφή στο Vice City δεν είναι μόνο μια καινούργια κυκλοφορία ενός παιχνιδιού είναι κάτι παραπάνω. Είναι μια συνάντηση με ένα κομμάτι της νεότητάς τους.


Το GTA VI επιστρέφει στο Vice City αλλά η δράση του δεν περιορίζεται στην πόλη. Απλώνεται σε ολόκληρη πολιτεία Leonida εμπνευσμένη από τη Φλόριντα. Έχουμε παραλίες, αυτοκινητοδρόμους, μικρές κοινότητες, βάλτους, τουριστικές περιοχές και νυχτερινή ζωή. Αυτή τη φορά έχουμε δύο πρωταγωνιστές τον Jason Duval και τη Lucia Caminos. Η Lucia μόλις έχει αποφυλακιστεί ενώ ο Jason πρώην στρατιωτικός έχει ήδη μπλέξει με ανθρώπους του υποκόσμου. Η σχέση τους είναι που αποτελεί τον βασικό άξονα της αφήγησης που δεν μας δίνει έναν μοναχικό ήρωα και ο παίκτης δεν παρακολουθεί απλώς δύο ανθρώπους που παρανομούν αλλά βρίσκεται μέσα στη σχέση τους, συμμετέχει στις αποφάσεις τους ακολουθώντας την κοινή τους πορεία. Το παιχνίδι πια δεν περιορίζεται στις ληστείες και τις καταδιώξεις μα ανάμεσα στις αποστολές θα συναντήσεις καθημερινές στιγμές και σκηνές που χτίζουν τη σχέση των δύο χαρακτήρων.
Υπάρχει μια αντίθεση ανάμεσα στην καθημερινότητα και στην εγκληματική δράση. Μπορείς να συμμετέχεις σε μια ληστεία, να πιλοτάρεις ως και αεροπλάνο, να γλιτώσεις και να πας σπίτι με τη σύντροφό σου να φτιάξετε έπιπλα, να συντηρήσετε το σπίτι και να περάσετε χρόνο με φίλους. Ένα από τα στοιχήματα της σειράς GTA ήταν πάντα να μοιάζει ο ψηφιακός τους κόσμος όσο το δυνατόν πιο ζωντανός. Στο έκτο μέρος της σειράς που είδα και έπαιξα οι λεπτομέρειες έχουν ξεφύγει πια σε άλλο επίπεδο. Η μουσική εξακολουθεί να αποτελεί βασικό κομμάτι της εμπειρίας με τους ραδιοφωνικούς σταθμούς να σε συνοδεύουν ηχητικά στις διαδρομές. Και ναι στο Kaleidoscope FM του παιχνιδιού ακούγεται και το τραγούδι της Άλκηστης Πρωτοψάλτη «Όλα αυτά που φοβάμαι», τη διασκευή του How You Remind Me. Καλύτερη επιλογή πιστεύω θα ’ταν το Βενζινάδικο της που προφανώς οι δημιουργοί του παιχνιδιού αγνοούσαν γι’ αυτό και δεν το επέλεξαν.

Το Grand Theft Auto έχει τεράστια απήχηση, γιατί δεν προσφέρει μόνο μια ιστορία που πρέπει να ολοκληρώσεις. Προσφέρει έναν χώρο που μπορείς να επιλέξεις πώς θα περάσεις τον χρόνο σου. Μπορείς να επιλέξεις να ακολουθήσεις τις αποστολές, να κάνεις την επόμενη ληστεία σου, να αναζητήσεις κρυμμένα σημεία ή να οδηγήσεις ένα κλεμμένο όχημα δίχως προορισμό. Για κάποιους αυτές οι ελευθερίες είναι ανεκτίμητες και το πιο συναρπαστικό στοιχείο του παιχνιδιού. Για άλλους είναι η αίσθηση ότι βρίσκονται σε μια ταινία που γίνονται οι πρωταγωνιστές της. Το GTA προσφέρει μια μορφή ελευθερίας που αγγίζει την ελευθεριότητα. Μια μορφή ελευθερίας που δεν υπάρχει στη ζωή την πραγματική. Μπορείς να παραβιάσεις τους κανόνες δίχως να έχεις τις συνέπειες της πραγματικής ζωής. Είναι ένα παιχνίδι που μπορεί να γίνει προκλητικό, χυδαίο, βίαιο. Μπορεί όμως να είναι κι εξαιρετικά ευρηματικό και αστείο, λεπτομερές και με αφηγηματικό ενδιαφέρον. Αυτές οι αντιφάσεις είναι που το κάνουν μοναδικό και πάνω απ’ όλα το πώς θα επιλέξεις να παίζεις. Δεν σ’ αναγκάζει κανείς να πάρεις μια καραμπίνα και να δολοφονήσεις αθώους μήτε να κλέψεις κάτι παραπάνω απ’ ό,τι σου ορίζουν οι αποστολές. 13 χρόνια οι παίκτες περίμεναν να επιστρέψουν στον κόσμο του Grand Theft Auto, στην έκτη συνέχεια του έχοντας πια λιώσει το 5, οπότε αφήστε τους να το χαρούν κι ας εξαφανιστούν από τις ζωές μας για λίγο χρονικό διάστημα.
Με θυμάμαι να παίζω video games σε όλες τις μορφές από τα μεγάλα μηχανήματα που έριχνες κέρμα, τις μικρές πλακέτες, τις πρώτες κονσόλες, μετά τις φορητές και φυσικά στον υπολογιστή. Προτιμούσα πάντα τα παιχνίδια που τελειώνουν, ήθελα να ’χουν ένα τέλος. Θυμάμαι όταν βγήκε το Tomb Raider, η Λάρα Κροφτ τους φαινόταν πολύ σεξουαλική, όταν κυκλοφόρησε το πρώτο God Of War τους φαινόταν πολύ βίαιο. Εμένα μου φαίνονταν απλά διασκεδαστικά. Θεωρούσα πάντα επικίνδυνα τα παιχνίδια online που μερικοί παίκτες απέκτησαν μια παράλληλη διαδικτυακή εικονική ζωή. Πάντα όμως πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν ευθύνεται το «όπλο» που υπάρχει στον χώρο, δεν έρχεται από μόνο του στο χέρι μας. Εμείς επιλέγουμε, εμείς είμαστε υπεύθυνοι με ποιον τρόπο θα διαχειριστούμε τον ελεύθερο χρόνο μας που είναι πολύτιμος. Αφήστε τους παίκτες που περίμεναν τόσα χρόνια να το απολαύσουν και προς Θεού ας μην τους κρίνουμε.

