Με τρίτη ταινία σε τρία χρόνια, ο Γιώργος Λάνθιμος αντιμετωπίζει για τρίτη σερί φορά την Έμα Στόουν όχι ως μια γυναίκα σαν όλες τις άλλες, ούτε καν ως μια ξεχωριστή γυναίκα, αλλά ως ένα sui generis πλάσμα εντελώς έξω από τον κόσμο μας, αποδίδοντας της μη ανθρώπινες ιδιότητες. Απέναντί μου, στον φακό μου και τις ιστορίες που θα σας διηγηθώ, έχουμε ένα ον που μας ξεπερνά και το οποίο θα προσπαθήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε, άλλοτε με μελέτες πάνω στο κορμί της, άλλοτε με ιδιαίτερη σκληρότητα πάνω στο κορμί της, άλλοτε αφήνοντας το κορμί της να συντονιστεί με το πνεύμα της, προκειμένου να βρει μόνο του τον δρόμο του, παρασύροντας τους άλλους ήρωες και τους θεατές στο διάβα του.
Στο “Poor Things”, την έκανε ολόκληρη ένα πείραμα της ανθρωπότητας κι ένα τεχνολογικό θαύμα, καθώς αναβιώνοντας το μόλις νεκρό της σώμα ενέθεσε μέσα του τον εγκέφαλο του μωρού της, με αποτέλεσμα εκείνη, ενήλικη στο σώμα και μωρό στο μυαλό, να πάρει το παιχνίδι της ανθρώπινης ύπαρξης και κατάστασης από την αρχή, ανακαλύπτοντάς το αχόρταγα, χωρίς τους καταναγκασμούς και τα μαθημένα πρέπει της σταδιακής ενηλικίωσης και της πλύσης εγκεφάλου της παιδικής ηλικίας. Στη δεύτερη από τις τρεις «Ιστορίες Καλοσύνης», επιστρέφει μετά την εξαφάνισή της και ο σύζυγός της Τζέσι Πλέμονς, εντοπίζοντας επάνω της μια σειρά από μικρές αλλά ενδεικτικές αλλαγές, αρχίζει να υποψιάζεται, καταλαβαίνει, ξέρει ότι αυτή εδώ δεν είναι πια η γυναίκα του, ότι είναι ένας κλώνος, υποβάλλοντάς την σε ακρωτηριασμούς και λοιπά μαρτύρια, μέχρι να αποδειχθεί τι στα αλήθεια είναι. Τώρα στη «Βουγονία» είναι πάλι ο Τζέσι Πλέμονς που την απαγάγει και την φυλακίζει στο κελάρι του, έχοντας την εδραία πεποίθηση ότι είναι εξωγήινη, ότι δεν είναι από τη Γη αλλά από την Ανδρομέδα. Κι άντε εκεί μακριά, μακριά στην Ανδρομέδα, δεν βρίσκονται κάτι όντα περίεργα κι ωραία που ‘ναι μόνα και ψάχνουν για παρέα, αλλά ένας πολιτισμός που έχει βαλθεί να ξεκάνει τον δικό μας.
Την κρατάει λοιπόν όμηρο, καθώς γνωρίζει ότι σε λίγα βράδια θα προσγειωθεί το διαστημόπλοιο των Ανδρομεδιανών, προκειμένου να διαπραγματευτεί μαζί τους τη σωτηρία της ανθρωπότητας και του πλανήτη. Το διακύβευμα προφανώς είναι όσο μεγαλύτερο γίνεται. Και μέσω του ίδιου Πλέμονς ο Λάνθιμος θα συνεχίσει πάνω στο κορμί της τις διάφορες αποδεικτικές διαδικασίες που ξεκίνησε στις «Ιστορίες Καλοσύνης». Οι περισσότερες βέβαια αποτελούν αναπαραστάσεις και εφέ, δεν πρόκειται για κάτι αληθινό, ωστόσο, ναι, θα της ξυρίσει και τα μαλλιά αφήνοντάς τη γουλί, γιατί όπως όλοι γνωρίζουν -ή έστω όσοι έχουν κάνει την έρευνά τους και έχουν ψάξει τη σχετική γουεμπογραφία- οι Ανδρομεδιανοί και οι Ανδρομεδιανές χρησιμοποιούν τις τρίχες των μαλλιών τους ως μέσο μεταξύ τους επικοινωνίας. Κερασάκι στην τούρτα, μετά το ξύρισμα ο Πλέμονς θα αρχίσει να τρολάρει τα χαρακτηριστικά του προσώπου της, τις ατέλειές του, ως κάποιος που έχει μελετήσει και διαλογιστεί πολύ πάνω στο συγκεκριμένο πρόσωπο.
Μια άτυπη τριλογία λοιπόν στην οποία η Έμα Στόουν δεν είναι αληθινή γυναίκα. Ή έστω δεν αντιμετωπίζεται έτσι από τους άλλους. Ας μην σποϊλάρουμε αν είχε ή δεν είχε δίκιο στις υποψίες του ο Πλέμονς στις «Ιστορίες Καλοσύνης», στη «Βουγονία» πάντως το πλαίσιο είναι δοσμένο από την αρχή: ο τύπος είναι τελειωμένος ψέκας, έχοντας στο πλάι του ως μόνο συνεργό του έναν ξάδελφό του, που αν μοιάζει διαφορετικός είναι επειδή είναι όντως νευροδιαφορετικός και στο φάσμα του αυτισμού. Ωστόσο, ακόμα κι αν δεν είναι κυριολεκτικά εξωγήινη η ηρωίδα, είναι πολύ κοντά στο να αποκληθεί μεταφορική: CEO σε φαρμακευτική εταιρεία – κολοσσό, μέλος η ίδια του 1% των υπερπλουσίων, ίσως και του 1% του 1%. Δεν αποτελούν έναν ξεχωριστό ανθρωπότυπο πλέον όσοι ανήκουν εκεί οικονομικά, όσοι ορίζουν τις τύχες των πάρα πολλών, από τους εργαζόμενους στους επιχειρηματικούς τους ομίλους ως τα εκατομμύρια των πελατών τους, μέχρι και το οικοσύστημα ενός πλανήτη και μιας ανθρωπότητας που δοκιμάζει τα όριά της; Μήπως εν προκειμένω δεν είναι και εκείνοι που εξοντώνουν με ιούς τις μέλισσές μας;
Η «Βουγονία» είναι διασκευή μιας νοτιοκορεάτικης ταινίας του 2003, με τίτλο “Save the Green Planet!“. Και ήδη από εκεί ο αντίστοιχος ήρωας ήταν μελισσοκόμος. Το πολύ πιθανότερο είναι να πρόκειται για δικές μου αναγωγές και συνδέσεις, ωστόσο δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό της σκέψης, πως μελισσοκόμος ήταν κι ο Δημήτρης Κουφοντίνας, με πρόσθετο μπόνους ότι και στη 17 Νοέμβρη, όπως εδώ, έπαιζε έντονα το οικογενειακό στοιχείο. Πριν μερικές δεκαετίες η ηρωίδα που υποδύεται η Έμα Στόουν θα μπορούσε να είναι στόχος της 17 Νοέμβρη ή κάποιας άλλης αντίστοιχης οργάνωσης στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Ίσως λοιπόν αυτού του είδους η τρομοκρατική δράση που εκπορεύεται από ιδεολογικά και πολιτικά χαρακτηριστικά έχει δώσει σήμερα τη θέση της σε ακραίες συνωμοσιολογίες και ψέκες που δεν μπορούν να αντέξουν σε κανέναν λογικό έλεγχο. Ο ίδιος ο Πλέμονς, που κάλλιστα θα μπορούσε να τον δει κανείς και ως τραμπικό QAnon, εξηγεί ότι έχει δοκιμάσει τα πάντα, ότι πέρασε από όλο το ιδεολογικό φάσμα προτού βρει μόνος τον δρόμο του και ανακαλύψει το σχέδιο των Ανδρομεδιανών από το οποίο προσπαθεί τώρα να σώσει την ανθρωπότητα.
Mια μεγάλη νικήτρια της ζωής φυλακισμένη από δυο μεγάλους λούζερ, από τον λούζερ και τον ακόμα πιο λούζερ, από δυο incels που πάνε τα πράγματα ως τα άκρα, μετατρέποντας αυτοευνουχιζόμενοι την ακούσια αποχή από το σεξ σε εκούσια. Άλλωστε στα εναρκτήρια πλάνα της ταινίας (που έχουν και μια αμυδρά αύρα «Μπλε Βελούδου») ο Πλέμονς εξηγεί στον ξάδελφό του ότι αυτό που κάνουν οι μέλισσες στα άνθη είναι «Σαν να κάνεις σεξ, αλλά πιο καθαρά και χωρίς να πληγώνεται κανείς».
H έναρξη της ταινίας, με τα κοντινά στο φυσιολατρικό σεξ των λουλουδιών, ατάκες σαν την αμέσως προηγούμενη και άλλες που μιλούν για διαλυτικούς ιούς και δισεκατομμύρια ατομικότητες που έχουν χάσει τον δρόμο για το σπίτι τους, σε προδιαθέτει για κάτι πολύ πιο σύνθετο. Σε προδιαθέτει γιατί αυτό άλλωστε είναι το σινεμά του Λάνθιμου, είτε στα σενάρια συνεργαζόταν ως τώρα με τον Ευθύμη Φιλίππου είτε με τον Τόνι ΜακΝαμάρα. Στη «Βουγονία» ο Γουίλ Τρέισι (του «Μενού» και επεισοδίων του “Succession”) δεν στέκεται στο -δυσθεώρητο είναι η αλήθεια- ύψος των προκατόχων του και η ταινία αρχίζει σταδιακά να αποκαλύπτεται πολύ λιγότερο πολύπλοκη του αναμενομένου. Σε σύγκριση με το μετά την «Κινέττα» λανθιμικό σύμπαν μοιάζει αρκετά ισχνή. Και ως τώρα, ακόμα κι οι λιγότερο ικανοποιητικές ταινίες του, πλημμυρίζονταν από έναν πλούτο ιδεών, τον οποίο δεν μπορούσες να αμφισβητήσεις.
Ο Άρι Άστερ ασχολήθηκε ενεργά με το ριμέικ του “Save the Green Planet!” πριν μπει στη φάση ο Λάνθιμος και στη «Βουγονία» έχει ρόλο παραγωγού. Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο ότι κι εκείνος έβαλε στο επίκεντρο της τελευταίας του ταινίας (του “Eddington”) τη συνωμοσιολογία. Και όταν βρισκόμαστε σε μια εποχή που έχει τόσο κυρίαρχο χαρακτηριστικό την ολοένα μεγαλύτερη δυσκολία διαχωρισμού του πραγματικού από το κατασκευασμένο και της αλήθειας από το ψέμα, μια τέχνη που θέλει να είναι καίρια δεν μπορεί παρά να στρέψει το βλέμμα της εκεί. Δεν μπορεί παρά να μιλήσει για αυτήν ακριβώς τη σύγχυση μέσα στη σύγχυση και για αυτές τις παράλληλες πραγματικότητες εντός των οποίων ζούμε. Αν όμως ο επίσημος λόγος υπηρετεί σκοπούς χειραγώγησης και είναι κι εκείνος με τη σειρά του γεμάτος αποσιωπήσεις, διαστρεβλώσεις, ψέματα, αν η αντίδραση απέναντί του έχει φύγει από το πολιτικό πεδίο και μοιάζει να έχει ξεπέσει στη συνωμοσιολογία, αν πλέον έχουμε φύγει από τα fake news των ανθρώπων και τώρα το ΑΙ προσθέτει τις δικές του παραισθήσεις στο μίξερ της πληροφορίας, αν επίσης μέχρι πρότινος λέγαμε ότι τουλάχιστον πιστεύουμε αυτό που βλέπουν τα μάτια μας και τώρα βλέπουμε βίντεο που δεν είναι αληθινά, τότε πού μας απομένει να στηριχθούμε, τι θα μπορούσαμε ίσως να εμπιστευτούμε ως ένα τελευταίο καταφύγιο; Τη μυθοπλασία. Την αφήγηση στη λογοτεχνία και στο σινεμά. Η οποία είναι με τη σειρά της μια χειραγώγηση. Όλα είναι σικέ. Δηλωμένα όμως σικέ και άρα αδύνατο να σε εξαπατήσουν. Όλα είναι ένα καλλιτεχνικό όραμα ή ένα εμπορικό προϊόν. Ακόμα και στις περιπτώσεις δημιουργών που τα πράγματα στο έργο τους είναι προαποφασισμένα μέχρι ενός σημείου και μετά επενδύουν στην ανοικτότητα του νοήματος και των ερμηνειών από τους θεατές κι αναγνώστες, το γεγονός παραμένει ότι στη μυθοπλασία την αλήθεια όσων δούμε ή διαβάσουμε την ελέγχουν εκείνοι. Εμπιστευτείτε μας. Έχετε τουλάχιστον εμπιστοσύνη σε μας τους δημιουργούς και τις ιστορίες μας. Έχετε τουλάχιστον εμπιστοσύνη στην ιστορία που ήρθατε να δείτε. Αν εξετάσει κανείς υπό το συγκεκριμένο πρίσμα τη «Βουγονία», αν αυτό ήταν το βασικό του κίνητρο στο να τη φτιάξει, τότε δεν έχουμε να κάνουμε με καμία φάρσα, αλλά με κάτι πολύ πιο ανατρεπτικό δοσμένο ως φάρσα.
Κλείνοντας, να ευχαριστήσω προσωπικά τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, που δεν τους έφτανε ότι απαγόρευσαν τα γυρίσματα μιας σκηνής στον Παρθενώνα (χωρίς απολύτως κανέναν λόγο όπως αποδεικνύει η παρακολούθηση της ταινίας), αλλά επιπρόσθετα φρόντισαν με διαρροές να μας ψυλλιάσουν, στερώντας μας κάτι από την απόλαυση της παρακολούθησης της ταινίας. Δεν τους έφτανε να μην μαγαριστεί η Ακρόπολη, έπρεπε να μαγαρίσουν με σπόιλερ και την ταινία. Κι όποια γνώμη κι αν έχεις για τη «Βουγονία», ακόμα και όχι τη θερμότερη, είναι δύσκολο να μην αναγνωρίσεις στις εικόνες με τις οποίες γεμίζει το φινάλε της έναν πάρα πολύ μεγάλο δημιουργό.
