Με τις «Δαιμονισμένες» του Κεν Ράσελ δεν έχουμε να κάνουμε με μια συνήθη -και συχνά κατ’ ευφημισμό ονομαζόμενη- επανέκδοση, αλλά για ένα παγκόσμιο γεγονός, με πρεμιέρα στο Φεστιβάλ των Καννών, με 4Κ αποκατάσταση, με την για πρώτη φορά πρόσθεση των κομμένων το 1971 από τη λογοκρισία σκηνών. Kαι μιλάμε για μια ταινία που ακόμη και χωρίς τις λογοκριμένες σκηνές γνώρισε στην εποχή της πολλές απαγορεύσεις.
«Οι Δαιμονισμένες» (ή το “Τhe Devils” στον πιο πολυσήμαντο από τον ελληνικό και για αυτό πιο ακριβή πρωτότυπο τίτλο) είναι βασισμένες σε ιστορικά γεγονότα. Bρισκόμαστε στο 1634 στην πόλη Λουντέν της Γαλλίας. O θρησκευτικός πόλεμος μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών φέρεται να έχει τελειώσει, αλλά η κατάσταση βράζει ακόμα, με προτεσταντικές εξεγέρσεις που καταστέλλονται και διάφορα τέτοια. Ο κυβερνήτης της Λουντέν έχει μόλις πεθάνει και στη μεγαλοπρεπή τελετή της κηδείας του, στην οποία παρίσταται σύσσωμος ο τοπικός πληθυσμός, ο προσωρινός του αντικαταστάτης Ουρμπέν Γκραντιέ που είναι Καθολικός ιερέας, δίνει ρέστα με τα φλογερά του λόγια. Οι καλόγριες από το παρακείμενο μοναστήρι τον κρυφοκοιτάζουν εκστασιασμένες σαν να είναι ροκ σταρ, η ομορφιά του και η σαγήνη του είναι ξακουστή, κι εκείνες, ταγμένες σε όρκους αγνότητας, εξ ορισμού φουλ σεξουαλικά καταπιεσμένες.

Το να μιλάς δημόσια σε μεγάλα πλήθη και να τα συνεγείρεις με πολιτικά προτάγματα είναι πάντα μια διαδικασία ερωτική, οι άνθρωποι που έλκονται από το φύλο σου σε φαντασιώνονται, οι υπόλοιποι ταυτίζονται μαζί σου. Ο Γκραντιέ υπενθυμίζει με φωνή ρήτορα, ότι εδώ στην πόλη μας καταφέραμε να μην αλληλοσφαχτούμε και να συνυπάρχουμε ειρηνικά Καθολικοί και Προτεστάντες, εδώ επίσης έχουμε τείχη που όχι μόνο μας προστατεύουν από επιθέσεις εχθρών, αλλά μας επιτρέπουν να ορίζουμε μόνοι μας την τύχη μας, πάντα με απόλυτο σεβασμό στην κεντρική εξουσία.
Η κεντρική εξουσία όμως ποτέ δεν καλόβλεπε αποκλίσεις και ιδιαιτερότητες, είναι από μόνες τους δείγμα αμφισβήτησής της. Ο καρδινάλιος Ρισελιέ προσπαθεί να πείσει τον Λουδοβίκο τον 13ο να μην τα ανεχτεί αυτά τα τερτίπια, εκείνος για τους δικούς του λόγους ειδικά για τη Λουντέν διστάζει, οπότε πρέπει να επιστρατευτούν άλλα μέσα για να αλωθούν τα τείχη από μέσα και να βγει από τη μέση ο ενοχλητικός Γκραντιέ, που προσπαθεί να διατηρήσει το ειρηνικό status quo στην πόλη.
Ενώ λοιπόν το πεδίο σκανδαλισμού, λογοκρισιών και απαγορεύσεων των «Δαιμονισμένων» είναι το θρησκευτικό, με εικόνες και σκηνές που όντως σπανιότατα ως ποτέ έχει τολμήσει άλλος σημαντικός σκηνοθέτης να γυρίσει, το πεδίο ενδιαφέροντος της ταινίας είναι κυρίως πολιτικό, είναι η εξουσία, είναι η εργαλειοποίηση των θρησκευτικών δοξασιών, δεισιδαιμονιών και σκοταδιστικών αντιλήψεων και η μετατροπή τους σε όπλο εναντίον των πολιτικών αντιπάλων. Κάθε θρησκεία άλλωστε, από τη στιγμή που θα πάψει να είναι σκέτη μεταφυσική πίστη και θα μετατραπεί σε σύστημα, αποκτά κυρίαρχη πολιτική έκφανση, με ιεραρχία, απονομή προνομίων, έλεγχο και εξουσία πάνω στους πιστούς, με απαίτηση υποταγής, με μαντρόσκυλα και ποινολογήσεις.

Ποια είναι όμως τα βασικά συστατικά που γεννούν την ανάγκη ύπαρξης θρησκειών (οι οποίες με τη σειρά τους φτιάχνουν συστήματα εξουσίας); Φυσικά ο θάνατος και η μετά θάνατον ζωή, όχι όμως μόνο το μετά αλλά και το πριν, το πώς ήρθαμε σε αυτόν τον κόσμο, οι συντεταγμένες της ύπαρξης, το τι υπάρχει έξω από εμάς, η αδυναμία να συμβιβαστείς με το ότι στην τύχη υπήρξες και υπάρχεις για μόνο όσο είσαι εδώ. Όλα εκείνα που το μυαλό μας δεν τα χωράει και για τα οποία η καρδιά μας λαχταρά για απαντήσεις και για νόημα, ναι, λογικό είναι να ανήκουν στην επικράτεια των θρησκειών. Αλλά έλα που η επικράτεια πολλών θρησκειών δεν αρκείται στα μεταφυσικά και επεκτείνει την επιβολή της και στα φυσικά και κατ’ εξοχήν στη σεξουαλικότητα. Έτσι το ανθρώπινο σώμα και οι σεξουαλικές του ανάγκες μετατράπηκαν σε προνομιακή πηγή ελέγχου, καταναγκασμών, απαγορεύεται, ενοχών, απειλών για κολάσεις και κολασμούς. Καταναγκασμοί εξωτερικοί και εσωτερικευμένοι. Είναι άναρχο πράγμα η σεξουαλικότητα, καταλυτικό, οι επιθυμίες της και οι πληρώσεις της, πώς μπορούσαν όλα αυτά να αφεθούν στη δικαιοδοσία των απλών ανθρώπων; Ό,τι όμως καταπιέζεται παρά φύση, ό,τι δεν εκτονώνεται, ό,τι δεν βρίσκει βαλβίδες, θα ξεσπάσει με τρόπο άρρωστο. Κι ο Ράσελ εικονοποιεί αυτό το ξέσπασμα με πανίσχυρες εικόνες.
Ο Γκραντιέ (τον οποίο υποδύεται φλογισμένα, μεταφορικά και κυριολεκτικά, ο Όλιβερ Ριντ) αρχικά μάς παρουσιάζεται ως αρνητικός ήρωας. Ως κάποιος φαφλατάς που λέει μεγάλα λόγια τόσο δημόσια (τα οποία δεν ξέρουμε ακόμα αν πιστεύει ή τα λέει για να εξουσιάζει αυτός με τη σειρά του), όσο και ιδιωτικά, στο κρεβάτι με μια νεαρή μαθήτριά του η οποία μόλις πληροφορείται ότι είναι έγκυος μαζί του: «Θυμάμαι εκείνη τη φορά που σε άφησα. Ήσουν απρόσμενα επιδέξια. Ήμουν γεμάτος από αυτή την άσεμνη αυτοπεποίθηση που σε κατακλύζει μετά από μια τέλεια σωματική ένωση. Καθώς έφευγα σκέφτηκα -ειλικρινά σκέφτηκα- ότι το κορμί μπορεί να υπερβεί τους σκοπούς του. Θα μπορούσε να μετατραπεί σε κάτι τόσο αγνό, ώστε να μπορεί να λατρευτεί μέχρι τα ακραία όρια της φαντασίας. Τα πάντα επιτρέπονται. Τα πάντα είναι εντάξει. Και μια τέτοια τελειότητα προσφέρει ένα κλειδί για να κοιτάξουμε αλλιώς αυτή την αποτρόπαιη κατάσταση της ύπαρξης». Τα λόγια είναι από μόνα τους υπέροχα βέβαια, είναι όμως ταυτόχρονα και εισαγωγικά της ανακοίνωσης της απόφασής του ότι το μεταξύ τους τώρα που έμεινε έγκυος τελείωσε και της συμβουλής του να πει στον πατέρα της να την παντρέψει γρήγορα να μην μείνει το παιδί έτσι. Ένας Ρασπούτιν ως προς τις σεξουαλικές του ορέξεις, που όμως στην πορεία μετατρέπεται σε μάρτυρα που υποφέρει για ιδανικά και αξίες, μια σε διάφορα σημεία της ταινίας βλάσφημη ή μη, φαντασιωτική ή έμπρακτη, παραλλαγή του Ιησού.

Γυρίζονται μεγάλες ταινίες και σήμερα; Αναμφίβολα ναι. Ωστόσο βλέπεις τις «Δαιμονισμένες» και συνειδητοποιείς αμέσως, από τα πρώτα πλάνα της, ότι σπανίως γυρίζονται τέτοιου είδους μεγάλες ταινίες, με τόσο δυνατά οράματα από πίσω, με εικόνες που τις βλέπεις και σου πέφτει το σαγόνι. Που τις κοινωνείς. Αλλά και που υπηρετούν μια αντίστοιχα μεγάλη ιδέα από πίσω. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα πολύ θαρραλέο και γεμάτο κόστος όραμα. Ταινίες που θέλουν να καταστρέψουν τον κόσμο προκειμένου να τον σώσουν και να τον διηγηθούν ξανά από την αρχή. Να τον βλασφημήσουν. Να τον αποθεώσουν. Σήμερα καιροφυλακτεί ο κίνδυνος να ανοιχτείς πολύ. Να ξεφτιλιστείς. Να λοιδορηθείς. Τότε δεν περιοριζόσουν να προσπαθήσεις να μιλήσεις για το μεγάλο μόνο μέσα από το μικρό και το περιπτωσιολογικό. Αναμετριόσουν κατά μέτωπο μαζί του. Και δεν πήγαινες εκ του ασφαλούς να κρούσεις ανοικτές θύρες, πλειοδοτώντας στο όποιο ρεύμα της εποχής και στη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Ο Κεν Ράσελ ρισκάρει, τα παίζει όλα για όλα, δεν φιλτράρεται, δεν φοβάται ακόμα και να επιστρατεύσει οριακά λούτρινους κροκόδειλους για να έχει να αντιμετωπίσει και τα σηκωμένα φρύδια όσων θέλουν να πάρουν την ταινία του μόνο στα σοβαρά, φτιάχνει ένα αριστούργημα που δεν ξέρω αν το εμποδίζουν οι κροκόδειλοι ή η βλασφημία του να σταθεί χωρίς να χρειάζεται να χαμηλώσει το βλέμμα δίπλα στα καθολικά αναγνωρισμένα κινηματογραφικά αριστουργήματα. Πάντως, ναι, τέτοιου είδους σινεμά και τέτοιου είδους εικόνες σε παραλαμβάνουν κάπως και στο τέλος τους σε αφήνουν κάπως αλλιώς, διαφορετικό, αλλαγμένο, άνθρωπο που είδες και βίωσες κάτι που δεν περίμενες να δεις και να βιώσεις.
