Ήρθε η ώρα να ανατρέξουμε σε αυτά που είδαμε, ακούσαμε, διαβάσαμε και ζήσαμε το 2025. Αυτά που μας έμειναν στη μνήμη, χαράκτηκαν με κάποιον τρόπο μέσα μας ενώ ακόμα συνεχίζουν το «ταξίδι» τους με τον μοναδικό τρόπο που η τέχνη επιδρά στον άνθρωπο. Οι συντάκτες του ελc μοιράζονται τα δικά τους αξέχαστα πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε, τη δική τους ξεχωριστή τριάδα. Και η ανασκόπηση ξεκινά..
old boy
Δύο θεατρικές παραστάσεις που δεν ξεκίνησαν το 2025 (αλλά το ότι συνεχίζονται ή επαναλήφθηκαν οφείλεται ακριβώς στην ξεχωριστή τους δύναμη), κι ένα βιβλίο του 2024 (αλλά αλίμονο αν η διάρκεια ζωής των βιβλίων ήταν τόσο μικρή). Όπως και να έχει, ήρθα σε επαφή και με τα τρία, ως θεατής ή ως αναγνώστης, το 2025, οπότε δυο λόγια για αυτά:
Αν η ψυχή είχε γόνατα, ο αντιήρωας που φέρνει στη ζωή ο Δημήτρης Καπουράνης στο «Μια Άλλη Θήβα», θα τα λύγιζε. Και η αντιδιαστολή του από τον άλλο χαρακτήρα που ερμηνεύει, με τη διαρκή αλληλοδιαδοχή δύο ρόλων απ’ τον ίδιο άνθρωπο, το ίδιο κορμί, το ίδιο πρόσωπο, χωρίς καμία άλλη μεταμόρφωση πέραν της υποκριτικής, καθιστά τον αντιήρωά του ακόμα πιο διαπεραστικό, ακόμα πιο σπαρακτικό, ακόμα πιο αναμφισβήτητα αληθινό. Βίωμα. («Μια Άλλη Θήβα» του Σέρχιο Μπλάνκο, σε σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, στο Θέατρο Κνωσός)
Σχεδόν συνέχεια πάνω στη σκηνή, εικοσιένα σώματα σαν ένα, σε μια ασταμάτητη άσκηση, άλλοτε σε κίνηση, άλλοτε σε ακινησία, άλλοτε με σπασμούς ανάμεσα στην κίνηση και την ακινησία. Δεν είναι χορογραφία, δεν είναι αθλητικό επίτευγμα, δεν είναι καν τελετουργία, οι χοροί όπως κι η μουσική δεν διηγούνται ιστορίες, ιστορίες μπορεί να διηγηθεί μόνο ο λόγος – είναι θέατρο και τα συγκεκριμένα σώματα δεν βρίσκονται εκτός της επικράτειας του λόγου. Συνομιλούν διαρκώς με τον δικό τους τρόπο με τον λόγο. Συχνά πυκνά παίρνοντας τον λόγο και κυριολεκτικά. Όχι όμως με μια φωνή. Όταν είναι να μιλήσουν, ο συντονισμός τους σταματά. Εκεί το κάθε μέλος του Χορού, το κάθε σώμα, ο κάθε άνθρωπος, μιλά με τη δική του φωνή, που βγαίνει πεντακάθαρη από τα στήθη του, κι είναι σαν ένα ακόμα μέλος του δικού του σώματος και μαζί του ενιαίου σώματος του Χορού. («Ορέστεια» του Aισχύλου, η παράσταση του Θεόδωρου Τερζόπουλου στην Επίδαυρο)
Μια εισαγγελέας προσεγγίζει ανεπίσημα έναν συγγραφέα, προτείνοντάς του να μπει στις τάξεις μιας ανερχόμενης και ήδη πολύ ισχυρής alt right οργάνωσης, προκειμένου να της προσκομίσει ενοχοποιητικά στοιχεία εγκληματικών δραστηριοτήτων για τον επικεφαλής της: Aυτός θα παρασυρθεί σε μια δίνη εξελίξεων, η οποία αποδίδεται στο “Deepfake” απ’ τον Μάκη Μαλαφέκα με μια δίνη αφηγηματικού ύφους, στο τρίτο βιβλίο περιπετειών του Μιχάλη Κρόκου. Ένα μεθυστικό και ζαλιστικό νεο-νουάρ, στο οποίο όλα γίνονται πάρα πολύ γρήγορα, πάρα πολύ πυκνά, μέσα σε μια λεκτική παραζάλη, μέσα σε έναν ανεμοστρόβιλο στυλ, με υποδειγματική οικονομία, κάθε λέξη στην ακριβή της θέση, καμία περιττή λέξη σε ένα ολόκληρο βιβλίο. (“Deepfake”, μυθιστόρημα του Μάκη Μαλαφέκα, Εκδόσεις Αντίποδες)
Λευτέρης Αναγνωστόπουλος
Μία λέξη μόνο: IMAX! Το να έχεις πολλές επιλογές ως θεατής είναι βολικό. Δεν έχουν όλοι τον ίδιο χρόνο και τις ίδιες οικονομικές δυνατότητες. Το να βλέπεις ταινίες στο κινητό σου, αν και δεν το προτιμώ, είναι ακόμα ένας τρόπος για κάποιον που δεν μπορεί να πάει σινεμά να έρθει σε επαφή με τον κινηματογράφο. Το τρομακτικό της υπόθεσης είναι ότι πλέον το να βλέπεις ταινίες στο χέρι σου γίνεται η νόρμα και ο καλύτερος τρόπος, δηλαδή η μεγάλη οθόνη, γίνεται όλο και δυσκολότερος, καθώς πλέον οι ταινίες βρίσκονται στους κινηματογράφους για μικρότερο διάστημα. Έχουμε ξεφύγει από το σινεμά ως εμπειρία και τέχνη, έχουμε ξεπεράσει το «έχω επιλογές ως θεατής» και πλέον βρισκόμαστε σε καταναλωτικό παροξυσμό.
Μέσα σε όλα αυτά ήρθαν οι αίθουσες IMAX στην Ελλάδα και εκεί είδα το One Battle After Another και το The Batman, και με ευκολία μπορώ να πω πως είναι από τις καλύτερες κινηματογραφικές εμπειρίες της ζωής μου. Μετά από τόσα χρόνια κατάλαβα τη μανία του Νόλαν να θέλει να γυρίζει ταινίες με IMAX κάμερες. Φυσικά επειδή είναι γυρισμένο για IMAX δεν σημαίνει ότι και η ταινία θα είναι καλή, αλλά ο Πολ Τόμας Άντερσον και ο Ματ Ριβς είναι καταπληκτικοί σκηνοθέτες.
Επειδή κινηματογράφος σημαίνει εικόνα, συνήθως αυτό είναι που αναφέρουν ότι χάνεται πρώτα όταν μιλάνε για ταινίες που προβάλλονται σε κινητά, αλλά κινηματογράφος, εδώ και κάμποσα χρόνια, σημαίνει ήχος κιόλας. Δείτε την καταδίωξη με το Batmobile σε IMAX και μετά σε κινητό. Στην αίθουσα ο ήχος της μηχανής μού “έλιωνε” τον εγκέφαλο και ήμουν ευτυχισμένος.
Kωστής Καλογρούλης
Υπήρξαν αρκετά ωραία πράγματα που απόλαυσα το 2025, αν και η αλήθεια είναι ότι δεν μου έχει μείνει κάτι που με έχει συγκλονίσει, όπως ενδεχομένως άλλες χρονιές. Έστω κι έτσι όμως δεν γίνεται να μην αναφερθώ στο Pluribus του Βινς Γκίλιγκαν, μία σαρδόνια και πολυπεπίπεδη σάτιρα επιστημονικής φαντασίας, παιχνιδιάρικα αινιγματική και απολαυστική.
Απόλαυσα επίσης την λαμπρά γοτθική οπτική πανδαισία της εκδοχής του Φράνκενσταϊν από τον Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, ο οποίος άλλαξε κάποια στοιχεία του κλασικού μυθιστορήματος της Μέρι Σέλεϊ βάζοντας και τη δική του σφραγίδα στο τελικό αποτέλεσμα, το οποίο ήταν αντάξιο – τουλάχιστον αισθητικά – των υψηλών προσδοκιών. Να προσθέσω και τα δύο ντοκιμαντέρ του απαράμιλλου HBO, το ένα για τη ζωή και την καριέρα του μεγάλου Μπίλι Τζόελ με τίτλο And so it goes καθώς και το Celtics City,ένα καταπληκτικό πορτρέτο της ομάδας θρύλου του ΝΒΑ αλλά και της Βοστώνης, μιας πόλης διαρκών αντιθέσεων. Ομολογώ ότι και τα δύο αυτά ντοκιμαντέρ με άγγιξαν επειδή είμαι προκατειλημμένος φαν τόσο του Μπίλι Τζόελ όσο και των Σέλτικς.
Ελένη Κουτσιλαίου:
Επιλέγω τρία θεατρικά πολιτιστικά γεγονότα από τη χρονιά που πέρασε. Μιας χρονιάς που στάθηκε πολύ γενναιόδωρη θεατρικά. Τα καταγράφω με χρονική σειρά που παραστάθηκαν.
«Στο σώμα της» των Ελένης Ευθυμίου, Σοφίας Ευτυχιάδου και Νεφέλης Μαϊστράλη- Εθνικό Θέατρο (Ιανουάριος 2025), “Mami” του Mario Banushi -Στέγη Ιδρύματος Ωνάση (Φεβρουάριος 2025) και το «Η γυναίκα και ο ακροβάτης» του Μιχάλη Βιρβιδάκη σε σκηνοθεσία Bijoux de Kant –Γιάννη Σκουρλέτη (Μάιος 2025).
Τα επιλέγω για τη βαθιά αλήθεια τους, την ισχυρή αλλά και ιδιοσυγκρασιακή σκηνική γλώσσα τους, τις ευθύβολες θεματικές τους και την πολύ διαφορετική αλλά έντονα ποιητική τους θερμοκρασία. Ένας άλλος λόγος που τα επιλέγω είναι ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια κοινή τριλογία, όπου το Α’ μέρος θα ήταν το «Στο σώμα της» ,το Β’ μέρος το “Mami” και το Γ’ μέρος «Η γυναίκα και ο ακροβάτης». Μια περιδιάβαση στον βίο των θηλυκοτήτων με ένα καινούργιο, ακηλίδωτο βλέμμα.
Δήμητρα Κοκκώνη
Το 2025, για μένα, ήταν η χρονιά που άρχισα να παρακολουθώ ξανά όπερα και κλασική μουσική – πλέον ως ενήλικη και με την απόλυτη συναίνεσή μου. Ξεχωρίζω την Τόσκα από την Εθνική Λυρική Σκηνή, με ένα εξαιρετικό καστ, αλλά και την τελευταία συναυλία της UTOPIA του Θεόδωρου Κουρεντζή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με το «Δαχτυλίδι χωρίς λόγια». Να σημειώσω, όμως, ότι έχει-δεν έχει περάσει ένας μήνας από τις παραστάσεις, και επομένως τα συναισθήματα και οι εντυπώσεις μου είναι πιο εύκολο να ανασυρθούν από τη μνήμη. Εκεί που θέλω να σταθώ, είναι στην ίδια την πράξη της παρακολούθησης – όχι σαν αξιολόγηση, αλλά σαν άσκηση και σαν διάλειμμα από την καθημερινότητά μου.
Σε μια εποχή, και μια ηλικία, που με πιάνω συνεχώς να αναζητώ όλο και περισσότερα ερεθίσματα, που ο εγκέφαλός μου δεν ικανοποιείται αν αυτό που βλέπω στην οθόνη του κινητού δεν εναλλάσσεται αρκετά γρήγορα, που δυσκολεύομαι για πρώτη φορά στη ζωή μου να παρακολουθήσω ταινία χωρίς να αποκοιμηθώ, η όπερα καταφέρνει και νικάει αυτήν την αρρώστια. Με αναγκάζει να επιβραδύνω, κι όμως αυτήν τη φορά δεν το νιώθω σαν στέρηση. Εκεί, ο χρόνος δεν κατακερματίζεται, αλλά απλώνεται, αναπνέει, και μαζί του αναπνέω και εγώ με μεγαλύτερη ευκολία.
Ζωή Λυμπέρη
Άλλη μια πολιτιστική χρονιά φτάνει στο τέλος της και ας αρχίσει το μέτρημα. Εικόνες που αποτυπώθηκαν στο μυαλό, ήχοι που μπήκαν στο repeat, ατμόσφαιρες που κατέκλυσαν τις αισθήσεις… Στη δική μου λίστα λοιπόν καρφιτσώνω αυτές τις τρεις στιγμές με τη σειρά που εμφανίστηκαν στη χρονιά μου:
Απρίλιος 2025 στον 3ο όροφο του ΕΜΣΤ για την έκθεση “We Betrayed the Horses / Εμείς που προδώσαμε τα άλογα” της Ελληνίδας Τζάνις Ράφα
Η πρώτη ατομική έκθεση της καλλιτέχνιδας σε ελληνικό μουσείο και ίσως από τις πιο πολυφωτογραφημένες φετινές εκθέσεις. Και δικαίως γιατί η Ράφα επεξεργάστηκε τη σχέση του ανθρώπου με τα άλογα και συνέθεσε μια μεθυστική, άκρως εντυπωσιακή εγκατάσταση με γλυπτικά έργα, έργα με κείμενο, καθώς και ένα νέο δικάναλο φιλμ γυρισμένο στις άδειες εγκαταστάσεις ενός ιπποδρόμου. Και μπορεί το άλογο να ήταν απόν αλλά ήταν εκεί η επιθυμία, η κυριαρχία, η φροντίδα, η υποταγή, η αγάπη, ο έλεγχος, ο ερωτισμός, ανάμεσα σε μπότες ιππασίας, σέλες και χαλινάρια σε παράταξη. Θυμάμαι τις υφές, τις αντανακλάσεις, τους ροζ και μαύρους χρωματισμούς, τους φωτισμούς και αυτά ήταν μόνο κάποια από τα στοιχεία που έχτισαν αυτή την απόκοσμη, υποβλητική και συνάμα αισθησιακή ατμόσφαιρα που σε κατέκλυζε με το που έμπαινες στη αίθουσα.
Ιούνιος 2025 στο ΟΑΚΑ για τη συναυλία του ΛΕΞ
Το να ακούς live τον δίσκο που «έλιωσες» περισσότερο από κάθε άλλον δεν μπορεί να μην κερδίσει στον απολογισμό της χρονιάς. Ο ΛΕΞ έστησε το 24ωρό του επί σκηνής και έδωσε μια συναυλία – εμπειρία με όπλο την απλότητα, τη σοβαρότητα, τη συγκέντρωσή του σε αυτό που κάνει, χωρίς πολλές λέξεις εκτός στίχων. Δίπλα του τα παιδιά με τα μηχανάκια, που τραγουδάνε για την αλήτικη αγάπη, χορεύουν breakdance, «το κορίτσι» και «το αγόρι». Μια καλογυρισμένη «αληθινή» ταινία, η ταινία του μυαλού του, των στίχων του, που δεν έχασε στιγμή από την αυθεντικότητα και την ελευθερία του ραπ αλλά και τη ζωντάνια του live. Και όλα αυτά «Για Την Κουλτούρα» και γιατί… «το μόνο που θα αφήσουμε είναι ιστορίες και κανά δυο φωτογραφίες».
Δεκέμβριος 2025 στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου για το “Kontakthof”
Πάνω στη μετάβαση για το 2026 ο απολογισμός ολοκληρώνεται με μια ξεχωριστή θεατρική στιγμή. 37 χρόνια μετά την πρώτη παρουσίασή του στην Ελλάδα προσγειώνεται στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου το εμβληματικό έργο της μεγάλης χορογράφου Pina Bausch, σε σύμπραξη με το Pina Bausch Foundation. Ένας εξ ολοκλήρου ελληνικός θίασος, 23 ερμηνευτές και ερμηνεύτριες, ένα σύνολο που σε καθηλώνει με τη σωματικότητά του, σε συγκινεί, σε κάνει να γελάσεις, καταφέρνει να φυλακίσει το βλέμμα σου αλλά και το συναίσθημά σου στις φιγούρες και τις εκφράσεις του για σχεδόν τρεις ώρες. Το κάδρο γεμίζει με τρυφερότητα και βία, μοναξιά και επαφή, οι ανθρώπινες σχέσεις με κάθε πτυχή τους είναι εκεί μπροστά σου «ντυμένες» με μουσική και κοστούμια που σε κερδίζουν σε μια τόσο διαπεραστική και ολοκληρωμένη ατμόσφαιρα που την κουβαλάς φεύγοντας.
Πέπη Νικολοπούλου
Δεν ήταν, πάντα μιλώντας για μένα, από τις πιο πλούσιες πολιτιστικές χρονιές, ή τουλάχιστον όχι από εκείνες που μου άφησαν πολλές αξέχαστες στάσεις. Ωστόσο, ένα ταξίδι στη Νέα Υόρκη, περπατώντας στους δρόμους της, με εκείνη τη μόνιμη παρουσία πολυπολιτισμικών συναντήσεων που αιωρείται παντού, ήταν αρκετό. Εκεί έκανα και την πρώτη μου στάση. Η Νέα Υόρκη και τα 100 χρόνια του The New Yorker μέσα στη Δημόσια Βιβλιοθήκη. Η επετειακή έκθεση συγκέντρωσε σχεδόν όλα όσα θα περίμενε κανείς από αυτή την πόλη: χιούμορ, πολιτική σκέψη, καινοτομία, εικόνα και λόγος σε μία διαρκή συνομιλία. Δέος μπροστά σε αυτό τον δημοσιογραφικό τιτάνα που κατάφερε να συγκεντρώσει μερικές από τις καλύτερες πένες και τα πλέον χιουμοριστικά και σαρκαστικά πινέλα.
Δεύτερη στάση στη θεατρική Σκηνή. Ξεκινώντας στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών για το Prima Facie της Suzie Miller, σε μαγνητοσκοπημένη μετάδοση από το Royal Theatre του Λονδίνου, με τη Ρόζαμουντ Πάικ καθηλωτική, άνοιξε μια σκληρή αλλά αναγκαία συζήτηση για τη μητρότητα, την καριέρα και την ταυτότητα. Μερικές ημέρες αργότερα, η Martha Graham Dance Company, με το The First and The Future, ένα αφιέρωμα στην ιέρεια του σύγχρονου χορού, τη γυναίκα που άλλαξε για πάντα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σώμα, το συναίσθημα και τη σκηνική αλήθεια. Και φυσικά στη Στέγη με έναν σύγχρονο μονόλογο για τη μητρότητα, την καριέρα και την προσωπική ταυτότητα, μέχρι Ο Χορός των εραστών του Tiago Rodrigues. Ένα ζευγάρι μέσα στη νύχτα. Εκείνη δεν μπορεί να αναπνεύσει. Εκείνος επαναλαμβάνει τη φράση, σαν ξόρκι. Από αυτή την πρώτη, κατεπείγουσα διαδρομή προς το νοσοκομείο, το έργο ξεδιπλώνει μια ολόκληρη κοινή ζωή, ένα «μαζί για πάντα» που δοκιμάζεται από τον χρόνο, τη φθορά και την ίδια την επιμονή της αγάπης. Με τον Νίκο Καραθάνο και τη Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου, μια μοναδική θεατρική στιγμή του 2025 και το θέατρο να μιλά για τη ζωή και τον θάνατο χωρίς προστατευτικά φίλτρα.
Τρίτη στάση ανάμεσα σε σελίδες και μπροστά σε μία οθόνη. Ο Πόλεμος των σκουπιδιών του Alexander Clapp (εκδόσεις Δώμα) αποκάλυψε τις παγκόσμιες χωματερές ως καθρέφτη του σύγχρονου κόσμου. Και Η δεσμοφύλακας του Νίκου Δαββέτα (εκδ. Πατάκη), μέσα από τη φθορά της μνήμης και τη νόσο Αλτσχάιμερ, μίλησε για το καθήκον, αλλά κυρίως για τη σχέση γιου και μητέρας, όπως μετασχηματίζεται με το πέρασμα του χρόνου: όταν οι ρόλοι αντιστρέφονται, όταν η φροντίδα αλλάζει χέρια, όταν το παιδί, ακόμη κι αν έχει μεγαλώσει, παραμένει παιδί απέναντι στη μητέρα του. Δεν μπορώ να αποχαιρετήσω το 2025 χωρίς μια τηλεοπτική σειρά. Από όσα είδα στην οθόνη φέτος, ξεχωρίζω μακράν το Inside No. 9 με μια καθυστέρηση 10 ετών. Κάθε επεισόδιο του Inside No. 9 είναι δραματικά διαφορετικό – κι όμως, κατά έναν περίεργο τρόπο, πάντα το ίδιο. Κάθε επεισόδιο και μια ανεξάρτητη ιστορία πάνω στην πιο βρετανική, αναγνωρίσιμη καθημερινότητα: μικρές, άβολες, γκριζωπές συνθήκες με χιούμορ που χαράζει σαν ξυράφι. Απολαυστικά άβολο και υπέροχα κακό.
Μύριαμ Παρασκευοπούλου
Ρωτάω τον εαυτό μου Μύριαμ ποιες ήταν οι καλύτερες τρεις συναυλιάρες για φέτος και αστραπιαία οι Fontaines D.C., η Κylie Minogue και ο Stanley Clarke ζωντανεύουν ξανά μπροστά μου. Και πάμε εν τάχει να πούμε δύο λόγια για κάθε συναυλία.
Fontaines D.C. – Πλατεία Νερού: Eίμαι σίγουρη πως είδα μία από τις καλύτερες συναυλίες της τελευταίας πενταετίας! Από μια ΜΠΑΝΤΑΡΑ που έχει όλα τα φόντα και το star quality να μας κάνει να τρελαθούμε για την επόμενη δεκαετία. Το show τους σε κρατούσε εκεί, το επίπεδο μπάντας -μισό λεπτό γιατί ανατριχιάζω ξανά- άριστο. Είναι από τις πολύ λίγες φορές, ίσως και σπάνιες, που ακούς live δίσκους και είναι καλύτεροι από τις ηχογραφήσεις! Ο Grian Chatten με ένα πέπλο μαγείας γύρω του χωρίς να προσπαθεί καν! Νομίζω η «ανθρωπίλα» του και το πολύ κανονικό του και συγχρονισμένο ταμπεραμέντο του με την πάρα πολύ σκληρής πραγματικότητας μας κάνει να δενόμαστε μαζί του!
Kylie Minogue – Πλατεία Νερού: Η συναυλία της ήταν φαντασμαγορική και η Kylie η ζωντανή απόδειξη της μαγείας και της σταρίλας των 90’s. Tης αυθεντικής σταρίλας, αυτής που σου κόβει την ανάσα και δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από πάνω της. Ή αλλιώς η μικρή Μύριαμ τσιρίζει στο δωμάτιό της βλέποντας το ασημί φουστάνι στο κλιπ του “Can’t get you out of my head” – το οποίο δεν θα ξεπεράσει ποτέ στη ζωή της – όσο η ενήλικη Μύριαμ βάζει ένα τικ στο κουτάκι που έλεγε «Να ακούσω live την Kylie». Και αναρωτιέμαι έγινε αυτό; Και φυσικά έγινε! Στο live κατάλαβα πόσο μου αρέσει η μουσική της όταν μπαίνοντας στον χώρο ανατρίχιασα ακούγοντας το “In your eyes”! Τι ωραία pop μουσική… Εξαιρετική, επαγγελματίας, με ανάσες που έχανε ναι, αλλά με δεν με ένοιαξε καθόλου και backing vocals αδιανόητα σωστά που δεν την άφησαν στιγμή εκτεθειμένη.
Stanley Clarke – Θέατρο Παλλάς: Ευχαριστώ το σύμπαν για τη συνέντευξη που μου παραχώρησε ο Stanley Clarke αλλά και για τη βραδιά στο Παλλάς. Ο Stanley Clarke βιρτουόζος και καινοτόμος της jazz μουσικής αφού μαζί με το Cheek Corea και την μπάντα τους “Return to Forever” εφηύραν αυτό που ονομάζουμε σήμερα jazz-fusion. 74 χρονών πια εκ των οποίων τα 50 πρωταγωνιστεί στην παγκόσμια αφρόκρεμα των μουσικών, στη συναυλία του στο Παλλάς αφέθηκα σε μια εξαιρετική ροή ήχου με πρωταγωνιστή το κοντραμπάσο αλλά και με ταυτόχρονη πρωταγωνίστρια μια άριστη ορχήστρα. Ίσως το show του απαράμιλλης δεξιοτεχνίας και αισθητικής ντράμερ Black Dynamite, σε κάποια σημεία να με κούρασε, ωστόσο το πιάνο του Beka Gochiashvili και τα synthesisers του Cameron Graves ήταν τόσο μετρημένα ακόμα και στα «ξεσπάσματά» τους.
Κατερίνα Παρρή
(Πολιτιστικός) Απολογισμός 2025 κι επίτηδες δεν θέλω να ανασκάψω μήνα μήνα και να θυμηθώ πού πήγα και τι είδα, αλλά να αφήσω τα τρία πρώτα πράγματα που μου ήρθαν αυτόματα στο νου και αυτά ακριβώς να παραθέσω, σαν τις πρώτες εικόνες – τα φλας μπακ που έπαιξαν ξανά μπροστά μου. Πρώτο, λοιπόν: Δυο γυναίκες πάνω στη σκηνή. Δήμητρα Βλαγκοπούλου και Αλεξία Καλτσίκη με τις καθηλωτικές ερμηνείες τους στο ασφυκτικό σκηνικό σύμπαν του Λεωφορείου ο Πόθος σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά. Ένα έργο που όταν το γνώρισα στην κινηματογραφική μεταφορά του Ελία Καζάν δεν μου άρεσε, όπως και χωρίς ντροπή παρομοίως θα πω ούτε και η ερμηνεία του Μάρλον Μπράντο. Εδώ σε αυτή τη θεατρική μεταφορά είδα το έργο αλλιώς και αυτό που είδα να «χτίζεται» επί σκηνής μεταξύ της Βλαγκοπούλου και της Καλτσίκη, ήταν αυτό ακριβώς που εξυψώνει τη θεατρική τέχνη ως την απόλυτη τέχνη στην οποία συμβαίνει κάτι τόσο ζωντανό, μοναδικό που ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια της ύπαρξης. Μια υπέρβαση που φτάνει στη θέωση. Είναι τόσο δυνατές οι εικόνες και οι κινήσεις των σωμάτων που ακόμα μου έρχονται σκηνές από την ερμηνεία της Αλεξίας Καλτσίκη. Χειροκρότημα μόνο και «βαθιά» υπόκλιση.
Επόμενο φλας μπακ ακριβώς μετά την Καλτσίκη και χωρίς να την βάζω καθόλου τυχαία, ακριβώς στο ίδιο επίπεδο – πλάι της, είναι η θέαση της Ιζαμπέλ Ιπέρ στη Βερενίκη από τον Ρομέο Καστελούτσι. Μόνο μυστηριώδη έντονη ενέργεια από κάτι που δεν μπορώ και πάλι να το τοποθετήσω ακριβώς πάνω στη γη, με τις ποιητικές εικόνες του Καστελούτσι και την Ιπέρ να φέρνει κάτι το απόκοσμο και μαγικό στα μάτια μας.
Και κλείνοντας την τριάδα μού ήρθαν στις πρώτες εικόνες τα έργα του Μπασκιά, γιατί ναι φέτος είχαμε την πρώτη έκθεση στην Ελλάδα με τον τίτλο “Jean-Michel Basquiat: Untitled”, χάρη στην Άρτεμη Μπαλτογιάννη που την φιλοξένησε στην γκαλερί της The Intermission. Μπασκιά στον Πειραιά, λοιπόν κι ευχαριστούμε πολύ γι’ αυτό που συνέβη.
Στέλιος Παρρής
Το 2025 παρακολούθησα πολλά και βίωσα πολιτιστικές εμπειρίες αρκετές μα θα μοιραστώ μαζί σας ήχους λυρικούς και όρκους πάνω σε μάρμαρα ιερά μα και μια ποπ έκσταση σε τσιμέντο. Πρώτη στάση Επίδαυρος με τον Όρκο της Ευρώπης όπου ο Λιβανοκαναδός σκηνοθέτης Ουαζντί Μουαουάντ με έκανε εκτός τού να προβληματιστώ και να γελάσω. Φέτος στην Επίδαυρο δεν παρακολουθήσαμε για κάποιο λόγο κωμωδία, δεν πιστεύω ότι κανείς δεν έκανε μια αξιόλογη πρόταση, αλλά πολύ φοβάμαι ότι επικράτησε ο φόβος ότι σε όλες τις αριστοφανικές κωμωδίες ένα τρένο θα μπορούσε να «χωρέσει» ή η φράση π.χ. Τρυγαία γ@μιέσ@ι ν’ ακουστεί. Παρόλα αυτά Ο Όρκος της Ευρώπης ήταν δυνατό έργο που σ’ έκανε να γελάσεις έστω και πικρά. Ίσως να μην ήταν τόσο για το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου όσο για την Πειραιώς 260 αυτή η παράσταση, αλλά σίγουρα της άξιζαν περισσότερες μέρες για να την παρακολουθήσουν περισσότεροι, επειδή λειτουργούσε σαν ένα πολυφωνικό μωσαϊκό για το τραύμα, τη σιωπή, τη συνενοχή και τη βία που γεννά πολιτισμούς.
Επόμενη στάση τα μάρμαρα του Ηρωδείου που κάτω από την Ακρόπολη απόλαυσα φέτος καταπληκτικές παραγωγές της Εθνικής Λυρικής Σκηνής μα θα σταθώ στον Ριγολέττο του Βέρντι σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου το 2022 και στην αναβίωσή της για το 2025 ο Ίων Κεσούλης. Μια όπερα που είχε χρώμα και ένταση, βοήθησε πολύ σε αυτό η μεταφορά της πλοκής της στα 80s τονίζοντας έτσι τον μισογυνισμό μιας κοινωνίας που καταπίνει και αδικεί τους αδύνατους. Φυσικά και θα σταθώ στη διπλή διανομή Δημήτρη Πλατανιά και Τάση Χριστογιαννόπουλου που με έκαναν να τη δω δύο φορές, γιατί με ανατριχιάζουν και οι δυο κάθε φορά που τους ακούω να ξεστομίζουν νότες. Τώρα όμως μιας και μίλησα για ζωντάνια και ένταση δεν μπορώ εμβόλιμα ως σφήνα χρυσή να μην προσθέσω την Χρυσή Εποχή του Κωνσταντίνου Ρήγου, θα ήμουν άδικος ως προς τον εαυτό μου, γιατί αυτή η παράσταση με έκανε να θέλω να ανέβω στη σκηνή και να χορέψω.
Όπως με έκανε να χορέψω η τελευταία μου στάση στην Πλατεία Νερού με την Kylie Minogue και το Tension Tour της. Ναι, ως συνταξιούχος ρέιβερ πέρασα υπέροχα στο Primer Festival και στα πάρτι του Plisskën και των Blend & For303 που μας φέρανε DJ καταπληκτικούς και φέτος, μα το γεγονός ότι η πριγκίπισσα της ποπ ένταξε στην παγκόσμια περιοδεία της την Ελλάδα και άκουσα τα τραγούδια της ανάμεσα σε κόσμο και φίλους, με πήγε σε άλλο επίπεδο έκστασης. Με ταξίδεψε στον χρόνο, εκείνο το παιδί που χοροπήδαγε στο κρεβάτι του τραγουδώντας το Locomotion και το I should be so lucky ξύπνησε στο σώμα του ενήλικα πια στην Πλατεία Νερού που χοροπήδαγε τραγουδώντας. Πέρασα τέλεια και στους Massive Attack και στη συναυλία της Μαρίνας Σάττι δεν λεω, μα την Kylie την αγαπώ, ήταν μια ζεστή βραδιά που ιδρώναμε και ήμασταν κάτω από τον ίδιο ουρανό.
