«κι όλοι είχαν την ιδέα πως χρωστούσαν κι απόφευγαν να κοιταχτούν» – Γιάννης Ρίτσος, Χρονικό
Η ομάδα θεάτρου ÇaVa επιστρέφει στο Θέατρο 104 με την παράσταση «Χρονικό» δίνοντας σκηνική υπόσταση στους στίχους του Ρίτσου από την ομώνυμη ποιητική σύνθεση του ποιητή, που περιλαμβάνεται στον τόμο «Τέταρτη διάσταση».
Ο Βασίλης Καλφάκης μοιράζεται το Ημερολόγιο Προβών για την παράσταση «Χρονικό» που παρουσιάζεται στο Θέατρο 104:
Οκτώβριος 2023
Αποφασίζουμε να αρχίσουμε μια σπουδή πάνω στο ποίημα Χρονικό, το οποίο ανήκει στην αριστουργηματική Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου. Είναι ένα κείμενο το οποίο επέστρεφε επανειλημμένα στις συζητήσεις μας με την Σάντρα Λειβαδάρα μες στην καραντίνα. Καταπώς δύναται να πάρει σκηνική μορφή η ιστορία μίας πολιτείας που εθελοτυφλεί μπροστά στα κρίματά της. Να αφηγηθείς με όπλο τον ποιητικό λόγο το χρέος ενός ανθρώπου να καλεί σε διαρκή επαγρύπνηση. Και αυτό μέσα από μία χορική σκοπιά μιας και δεν φαίνεται πάντα ευδιάκριτα μέσα στο ποίημα το πρόσωπο που εξομολογείται. Πλην της σύνθεσης της ομάδας, όπως ήμασταν στην παράσταση Μαχαίρι στο κόκαλο, τον θίασο συμπληρώνουν η Γιώτα Φέστα, μία ηθοποιός που η συμμετοχή της σ’ αυτήν την εργασία σημαίνει μεγάλη χαρά και τιμή για την ομάδα θεάτρου ÇaVa καθώς και ένας αγαπημένος συνεργάτης από την Φαύστα, ο Γιώργος Σύρμας, ένας σπουδαίος καλλιτέχνης του νεότερου θεάτρου μας. Εβδομαδιαίως τα e-mail μας γεμίζουν με σκέψεις και υλικό γύρω από το Χρονικό καθώς και το σύνολο του έργου του ποιητή.
Οκτώβριος 2024
Μελέτη καθημερινή πάνω στο κείμενο του Χρονικού. Τόπος συναντήσεων το διαμέρισμα της οδού Σμολένσκυ στο Νέο Φάληρο. Παρέα μας δυο γατιά, η Νόρα και ο Φαίδων. Η πρώτη πιο διστακτική να ζυγώσει, ο δεύτερος ανάμεσα στα πόδια μας, δίπλα μας στις σκαλιστές καρέκλες να αφουγκράζεται τα λόγια της Τέταρτης Διάστασης. Συνεχή πυρπόληση από διακείμενα στο τραπέζι. Στίχοι του Διονύσιου Σολωμού, αφηγήσεις για ένα τασάκι γεμάτο στάχτη, που την σηκώνει ο αέρας στον λόφο του Κερατσινίου, πολύτιμες μνήμες από την παιδική ηλικία – αυτό το αδαμαντωρυχείο της ανθρώπινης θύμησης – , σπαράγματα από κείμενα του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, που μας φέρνει σε φωτοτυπίες, η Γιώτα μέσα σε διαφανείς φακέλους. Ένα πνευματικό οπλοστάσιο για να μπούμε αρματωμένοι στην μάχη με τις λέξεις, και δια μέσου αυτών με τον εαυτό μας. Έτσι και αλλιώς το μεγάλο θέμα που αποκαλύπτει το Χρονικό είναι η έννοια του Χρέους. Το Χρέος του καθενός μας.
Νοέμβριος 2024
Ξεκινούν οι δοκιμές ψυχή τε και σώματι στα Καμίνια. Στην σχολή «Τέχνης Βήμα». Στα περίχωρα του Πειραιά. Μιλάμε για την πολιτεία του Χρονικού και επαναλαμβάνω ότι ίσως κάπου εδώ κοντά να ήταν και ο τόπος που ξετυλίχθηκε ο διάλογος μιας άλλης Πολιτείας, αυτής του Πλάτωνα. Στα περίχωρα του Πειραιά. Αναζητούμε τον τρόπο της αφήγησης μέσα από την προσωπική εμπλοκή του κάθε ηθοποιού με τις έννοιες που προσγειώνει ο Ρίτσος στην σκηνή: Χρέος, Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Ενότητα. «Απ’ την πληγή μου κοίταξα του κόσμου την πληγή.»: Το κείμενο επαληθεύει τρομακτικά την πραγματικότητα έξω από τους τέσσερις τοίχους της πρόβας.
Δεκέμβριος 2024
Στο καλλιτεχνικό ensemble έχουν πλέον προστεθεί ο ιδιοφυής μουσικός Ανρί Κεργκομάρ, η πάντα αλληλέγγυα Νατάσα Σιέτου, η οποία φροντίζει την κίνησή μας βήμα το βήμα, η χρωματιστή μας φίλη, Ηλιάννα Μπαφέρου, η οποία γνήσια μαστόρισσα αρχίζει να φτιάχνει από χαρτόνια και χαρτοταινίες ένα minimal και naïf κόσμο. Οι πρόβες δένονται από μια κυκλική κίνηση, αφορμή της οποίας υπήρξε «Το πλατανιώτικο νερό», ένας σαμιώτικος συρτός χορός. Η Σάμος επανέρχεται επίμονα ως αναφορά στην πρόβα μιας και είναι ο τόπος που μνημονεύεται από τον Ρίτσο στο τέλος του ποιήματος. Σε κάθε προετοιμασία μιας παράστασης συντελείται μια κοσμογονία και στις πρόβες σχηματίζεται μεθοδικά ένας κόσμος κυκλικής αφήγησης. Περνάμε ώρες πολλές πολιορκώντας μία λέξη. Μία λέξη στο σώμα του κειμένου του Γιάννη Ρίτσου γεννάει ένα ολόκληρο σύμπαν.
Ιανουάριος 2025
Τα πρόσωπα των αφηγητών του Χρονικού γύρω από ένα χάρτινο καραβάκι. Παράλληλο κείμενο στίχοι του Κώστα Βίρβου από ένα τραγούδι του Τσιτσάνη: «Ο καθένας άνθρωπος μοιάζει με καράβι/Που θαλασσοδέρνεται βράδυ και πρωί/ Κι ο βαρύς ο πόνος του το κορμί του σκάβει/ Ώσπου το λιμάνι του κάποτε θα βρει». Μέσα από τους στίχους γεννιούνται νέα πρόσωπα που κατακλύζουν τον χώρο, με τους ήχους και το σώμα τους. Δυο φορές μέσα σε αυτή την εκ νέου προτεινόμενη δραματουργία, το ρίχνουμε στον χορό. Δύο μεγάλες τραγωδίες της ελληνικής ιστορίας από την ανάποδη. Με το προσωπείο του γέλιου. Την επιλογή αυτή επαληθεύει σκηνικά μία ρήση από τον ίδιο τον Ρίτσο, που εμφανίστηκε ως κλειδί για την πύλη του Χρονικού: «Το αναπότρεπτα τραγικό γίνεται γελοιογραφικό – ίσως βαθύτερα τραγικό, εμπεριέχοντας όμως και τη λύση της τραγωδίας σ’ έναν θελημένο, τελικό μορφασμό χαμόγελου που, κάποτε, φτάνει σ’ ένα πραγματικό χαμόγελο, σε μια διάθεση, απόφαση ή και δύναμη μιας νέας αρχής, μιας νέας πράξης.»
Φεβρουάριος 2025
Με τον Βασίλη Γιαννακόπουλο που σχεδιάζει τους φωτισμούς της παράστασης, μιλάμε για την είσοδο στο σκοτάδι και λιγότερο για την είσοδο στο φως. Αρχίζουμε να γράφουμε μνήμες στην κονσόλα. Πώς φωτίζεις έναν λόγο που μιλάει για τις οριακές περιοχές της σκέψης; Κινείσαι συνειδητά στον χώρο της αφαίρεσης όταν κάθε στίχος συμπυκνώνει τέτοια δυναμική, την οποία μια νατουραλιστική θεώρηση θα την περιόριζε. Σε λίγες μέρες κοντοζυγώνει η πρεμιέρα μας. Αναμένουμε για τη συνάντηση της παράστασης με τους θεατές. Την συνάντηση τους με τον λόγο του Γιάννη Ρίτσου. Και είναι ο Λόγος αυτός που στέκει συναφής των υψηλών ιδεών της Δικαιοσύνης, της Ενότητας και της Ελευθερίας, σε μια εποχή που αυτές –επιτέλους– γίνονται εκ νέου αιτούμενο.
