«Θα θέλαμε να σας πούμε ότι ο NEON μετά από 14 χρόνια ολοκληρώνει τη δραστηριότητά του το 2027, με το τέλος της έκθεσης -πάνω στην Ακρόπολη, στον Βράχο- μαζί με την τριλογία του Michael Rakowitz», αυτό είναι το μήνυμα που ακούσαμε από τη διευθύντρια του ΝΕΟΝ, Ελίνα Κουντούρη με τη γνωστή και πολύ οικεία της ευγένεια, η οποία μας πληροφόρησε πολύ απλά και κάπως «οικογενειακά» για αυτή την απόφαση του Οργανισμού. Η Ελίνα Κουντούρη υπήρξε πάντα ουσιαστική με την επιμέλειά της, κι εννοώ πρώτα την «ανθρώπινη» επιμέλειά της, η οποία διακατέχει όλη της την παρουσία, όλα αυτά τα χρόνια, όταν μας προσκαλούσε για να μας παρουσιάσει κάθε νέο έργο, κάθε νέο πρότζεκτ του ΝΕΟΝ. Εκεί ήταν φυσικά και στα 10 χρόνια ΝΕΟΝ, ξεχωριστά συγκινημένη για εκείνη την επέτειο. Πάντα σε κάθε παρουσίαση φαινόταν η γνώση που είχε σε όλες τις πτυχές των έργων του ΝΕΟΝ, με έναν τρομερό σεβασμό προς τους καλλιτέχνες, αλλά και με πλήρη συνείδηση των ευθυνών της θέσης της προς τον Οργανισμό, την εμπιστοσύνη του στο πρόσωπό της, τους συνεργάτες, το κοινό και την ίδια την αποστολή του ΝΕΟΝ.
Και ξεκινάω επισημαίνοντας τα παραπάνω στοιχεία, γιατί αυτά τελικά όπως δείχνει η πορεία έχουν την πραγματική σημασία στις ομάδες που καλούνται να επιτελέσουν σκοπούς και οι οποίες έχουν να κάνουν με τη σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο και τη σύνδεσή της με το ευρύ κοινό. Αυτά τα στοιχεία τελικά είναι που διαμορφώνουν το τελικό έργο. Και για τη δημιουργία αυτής της ομάδας του ΝΕΟΝ, ο ιδρυτής της, Δημήτρης Δασκαλόπουλος φαίνεται ότι είχε κάνει την πιο ορθή και κατάλληλη επιλογή του προσώπου σε σχέση με την αποστολή και το όραμά του.
Για τον ιδρυτή της, Δημήτρη Δασκαλόπουλο, όπως μοιράστηκε ο ίδιος στην παρεΐστικη συνάντηση των ανθρώπων του Τύπου και των ανθρώπων του ΝΕΟΝ για την ανακοίνωση της ολοκλήρωσης του: ο ΝΕΟΝ ξεκίνησε για εκείνον πολύ παλιότερα κι εξήγησε το σκεπτικό αυτής της απόφασης μοιράζοντας μαζί μας τα εξής:
«Τι και πώς να το πούμε… γιατί και για εμάς ήταν μια διαδικασία ωρίμανσης για το τι θέλουμε να κάνουμε στο μέλλον. Να σκεφτούμε πώς μπορεί να αλλάξουμε, πώς μπορεί να είμαστε πιο χρήσιμοι… Στο περιβάλλον της κρίσης του 2008 είχα τη συνειδητοποίηση ότι αυτή η κρίση που μας χτύπησε τότε δεν ήταν οικονομική. Δεν ήταν δηλαδή ότι τα επιτόκια ήταν μεγάλα και το χρέος πολύ βαρύ κ.ο.κ. Ήταν αποτέλεσμα πολλών ετών μιας κοινωνίας που είχε μάθει να μην ψάχνει το καλύτερο, η οποία κυριαρχούμενη από ένα πολιτικό σύστημα που το ξέρουμε, τις δεκαετίες εκείνες έφτασε τη χώρα να δημιουργήσει μια νοοτροπία -σε όλη μας την κοινωνία- των εύκολων λύσεων: “του” ζητάμε περισσότερα, “του” δικαιούμαστε περισσότερα. Και αυτό έγινε οικονομική κρίση. Ήταν λοιπόν μια πολιτιστική κρίση, κατά την άποψή μου.
…Και λέω τότε πώς αλλιώς μπορώ να βοηθήσω. Και τότε μου γεννήθηκε η σκέψη. Από την προσωπική μου εμπειρία σκέφτομαι πόσο η σύγχρονη τέχνη, εμένα στη δική μου προσωπικότητα και στο δικό μου το μυαλό με έκανε πιο ανοιχτόμυαλο, πιο “πολίτη του κόσμου”. Θα κάνω έναν Οργανισμό να εκθέσει το ευρύ κοινό στις συγκινήσεις της σύγχρονης τέχνης.
Και διαβάζω και κάτι από αυτό που είχα γράψει από ψυχής στο βιβλίο για τα 10 χρόνια του ΝΕΟΝ: “ Ένας σκοπός μοναδικός δεν ήταν να κάνουμε καλά πράγματα περί την τέχνη, για την οποία υπάρχουν πολλοί καλοί και ευγενικοί σκοποί, αλλά ήταν να δώσει την ευκαιρία στο ευρύ κοινό, στον κάθε πολίτη να εκτεθεί στις προκλήσεις και στις συγκινήσεις της σύγχρονης τέχνης”.
Και αυτό γιατί; Γιατί αυτό βασιζόταν σε μία πίστη και σε μία ελπίδα. Η πίστη ήταν ότι η τέχνη είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη και είναι προσιτή σε όλους και μπορεί να γίνει πιο προσιτή σε όλους. Και η σύγχρονη τέχνη, ειδικά με τις επίκαιρες ιδέες που εκφράζει, μπορεί να αφυπνίσει και να παρακινήσει και σε ατομικό επίπεδο και σε συλλογικό. Γιατί προκαλεί έναν γόνιμο προβληματισμό, ανατρέπει στερεότυπα και δημιουργεί μια ευρύτητα αντίληψης. Και νομίζω η ελπίδα ήταν επίσης ότι αυτά θα λειτουργήσουν ευρύτερα στους νεότερους, στη νέα γενιά που έρχεται, έτσι ώστε και εκείνοι να είναι καλύτερα εφοδιασμένοι με πιο ανοιχτό μυαλό. Να ξέρει ότι είμαστε μέρος ενός ευρύτερου κόσμου και έχουμε ευκαιρίες και υποχρεώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο και να μην αφήσει αυτό που πάθαμε. Κι εγώ το έπαθα… Μια νέα γενιά με λίγο πιο ανοιχτό μυαλό, να φροντίσει ίσως να μην ξανασυμβεί αυτό στη χώρα μας. Και κάναμε όλη αυτή τη δραστηριότητα που την ξέρετε.
Αυτά τα 14 χρόνια… λέμε πού είμαστε σήμερα; Είμαστε σε ένα άλλο περιβάλλον. Μπορούμε να πάρουμε και κάποια εύσημα για το πόσο συνεισφέραμε σε αυτό το καινούργιο περιβάλλον. Δημιουργήθηκε ένα ευρύτατο κοινό που ενδιαφέρεται για τη σύγχρονη τέχνη. Υπάρχει ένα πολύ πιο γόνιμο οικοσύστημα αυτή τη στιγμή, με πολύ περισσότερους δράστες απ’ όταν ξεκινήσαμε.
Υπάρχει ένας γόνιμος ανταγωνισμός και θα μπορούσαμε να πούμε ότι από τότε που ο ΝΕΟΝ άρχισε να μιλά για την τέχνη στον δημόσιο χώρο, για τη σύγχρονη τέχνη ως δικαίωμα, όλοι οι άλλοι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται, δραστηριοποιήθηκαν περισσότερο: Τα μεγάλα ιδρύματα, οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Και υπάρχει ένα κοινό που τα ζητάει όλα αυτά και τα παρακολουθεί.
… Αυτός ο δημιουργικός ανταγωνισμός που δημιουργεί και ουρές έξω από τις εκθέσεις και τελικά …μια Αθήνα που είναι στον παγκόσμιο χάρτη ως προορισμός για τη σύγχρονη τέχνη. Με ενδιαφέρον από τους καλλιτέχνες και από τους curators, και από τους λάτρεις της τέχνης και τους επισκέπτες. Η Αθήνα είναι πλέον στον χάρτη. Και η λειτουργία του ΕΜΣΤ, τα τελευταία χρόνια, το έχει ενισχύσει αυτό. Άρα λέμε σε αυτό το περιβάλλον δεν χρειάζεται πια να κάνουμε αυτά τα ίδια που κάνουμε. Κι επίσης το να φεύγει κανείς στην κορύφωση είναι σοφό. Νομίζω μπορούμε με ψηλά το κεφάλι να πούμε ότι το περιβάλλον που συνεισέφερε ο ΝΕΟΝ να δημιουργηθεί είναι εύφορο σήμερα, υγιές. Θέλουμε να είμαστε χρήσιμοι και μεθοδικοί και αυτό το κάναμε».
«…Υπάρχει το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ που δεν μετριέται, είναι μέσα στις ψυχές των ανθρώπων»
Οι εκθέσεις του ΝΕΟΝ αποτελούσαν πάντα τα μεγαλύτερα γεγονότα για τη σύγχρονη τέχνη στην Ελλάδα. Μας έδωσε την ευκαιρία να βιώσουμε εμπειρίες πρωτοποριακές, μας έκανε να συναντήσουμε έργα του εκεί που περπατάγαμε στην πόλη. Πάντα υπήρχε το όνομά του και ως υποστηρικτής σε εκθέσεις νέων καλλιτεχνών. Όλοι έχουν να θυμηθούν κάτι που είχε επιμεληθεί ο ΝΕΟΝ, τις αναθέσεις του όλα αυτά τα χρόνια της δράσης του. Είδαμε καλλιτέχνες που το έργο τους δεν είχε έρθει ποτέ στην Ελλάδα. Είδαμε σύγχρονη τέχνη σε αρχαιολογικούς χώρους. Τεράστιες εκθέσεις στο Πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο. Η συμβολή του στην πρόσληψη της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα είναι τεράστια, γιατί ακριβώς η κύρια αποστολή του είναι την φέρει σε σύνδεση και σε επαφή με το κοινό. Να τη φέρει μπροστά στα μάτια του κόσμου. Να τη δει και να λειτουργήσει, να αλλάξει κάτι μέσα του. Να αλλάξει τον τρόπο που θα δει τις επόμενες εκθέσεις.
Σε αριθμούς -παραθέτω κάποιους- στα 14 χρόνια δραστηριότητας του ΝΕΟΝ: Έχει πραγματοποιήσει 44 εκθέσεις σε 34 διαφορετικές τοποθεσίες, σε μουσεία, αρχαιολογικούς, ιστορικούς και αστικούς χώρους. Έχει παρουσιάσει έργα 274 καλλιτεχνών (103 Ελλήνων και 171 από το εξωτερικό) και έχει πραγματοποιήσει 105 αναθέσεις νέων έργων σε 75 καλλιτέχνες. Έχει συνεργαστεί με 25 επιμελητές τέχνης (17 Έλληνες και 8 από το εξωτερικό). Έχει υποδεχθεί στις εκθέσεις του συνολικά 584.700 επισκέπτες κι έχει εκδώσει 28 καταλόγους. Ο ΝΕΟΝ έχει διαθέσει μέσω χορηγιών, υποτροφιών, εργασιών ανακαίνισης, υποδομής και εξοπλισμών σχεδόν €6 εκατομμύρια. Αποκορύφωμα του ΝΕΟΝ ήταν η ανακαίνιση 6.500 τ.μ. του κτιρίου του πρώην Δημόσιου Καπνεργοστασίου το 2021, μια επένδυση €1,4 εκατ., και δημιουργία του σύγχρονου κέντρου πολιτισμού που παρέδωσε στη Βουλή των Ελλήνων. Επιπλέον, ανακαίνισε και δημιούργησε έναν χώρο τέχνης στο Ωδείο Αθηνών το 2016, ενώ έχει πραγματοποιήσει έργα υποδομής, κατασκευαστικές και ανακαινιστικές εργασίες και παρείχε εξοπλισμό σε 12 ελληνικά ιδρύματα και οργανισμούς ως συνέχεια συνεργασιών και εκθέσεων που πραγματοποιήθηκαν στους χώρους τους.
Ο ΝΕΟΝ έχει συνεργαστεί στενά με το Υπουργείο Πολιτισμού και δημόσιους φορείς για την επιμέλεια και παρουσίαση 17 εκθέσεων σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα κι έχει δωρίσει σύγχρονα έργα τέχνης στους αρχαιολογικούς χώρους όπου εκτέθηκαν, σε συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων: το RULE II (2019) του Βρετανού καλλιτέχνη Antony Gormley στο νησί της Δήλου το 2025, το πρώτο έργο σύγχρονης τέχνης που εγκαταστάθηκε μόνιμα σε αρχαιολογικό χώρο στην Ελλάδα, τα έργα Πρόλογος 1 & Πρόλογος 2 (2015) της Κύπριας καλλιτέχνιδας Μαρίας Λοϊζίδου στο Μουσείο του Κεραμεικού.
Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος όμως επεσήμανε ανάμεσα σε άλλα και για το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ, που δεν μετριέται σε αριθμούς:
«Πάντα σκεφτόμουνα το κοινό, τον κόσμο και η μεγαλύτερη χαρά στα χρόνια του ΝΕΟΝ ήταν να βλέπω τη χαρά της δημιουργικότητας των ανθρώπων που το έκαναν και την επαφή με τους επισκέπτες. Τα παιδιά που κοιτούσαν με ενδιαφέρον, τις οικογένειες που μιλούσαν για την τέχνη γύρω από τα έργα, τους ανθρώπους που ήταν ευγνώμονες που είχαν την ευκαιρία να δούνε και να εκτεθούνε σε τέτοια πράγματα κι εκεί μέσα υπάρχει το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ που δεν μετριέται, είναι μέσα στις ψυχές των ανθρώπων, και με αυτή την έννοια είναι ένα κεκτημένο, ένα πολιτισμικό περιουσιακό στοιχείο που υπάρχει σε κάποιους ανθρώπους και νομίζω αθροιστικά τελικά είναι μια περιουσία για την κοινωνία μας. Νομίζω τα δίκτυα που φτιάξαμε, οι υποδομές, η γνώση των ανθρώπων θα συνεχίσουν να είναι χρήσιμα σε αυτό τον δρόμο.».
«…Να δημιουργήσω έναν οργανισμό με σκοπό να φέρει τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε ένα μη εξοικειωμένο κοινό»
Όταν πήρε τον λόγο η Ελίνα Κουντούρη μοιράστηκε την αρχή της «ιστορίας», την αφορμή για την πρώτη συνάντηση με τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο:
«Εγώ δεν σας γνώρισα το 2006, σας γνώρισα τον Απρίλιο του 2012, ακριβώς 13 χρόνια πριν. Συναντηθήκαμε στο γραφείο του για να συζητήσουμε τη συμμετοχή του ιδίου σε έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ήθελα να ιδρύσω εγώ, ο οποίος θα στήριζε την παραγωγή σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα και τους καλλιτέχνες καθιστώντας τη σύγχρονη τέχνη πιο ορατή. Περάσαμε δυο ώρες συζητώντας τη σχέση μας με την τέχνη και ποια είναι η ανάγκη μας για ένα θεσμό. Έναν θεσμό που όπως τον περιέγραψε εκείνος ήταν χωρίς κτίριο. Μου προσέφερε τη θέση επιτόπου. Η θέση είχε μία και μοναδική αποστολή να δημιουργήσω έναν οργανισμό με σκοπό να φέρει τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε ένα μη εξοικειωμένο κοινό. Σε χώρους που ήδη γνωρίζει, σε σημεία οικεία, όπου η σύγχρονη τέχνη δημιουργεί, αναπνέει, παύει να είναι απρόσιτη και μη κατανοητή και μετατρέπεται σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής και ανοιχτού διαλόγου και αυτή η συνάντηση που είχαμε εκείνη τη στιγμή είναι ακριβώς χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του Δημήτρη, ο οποίος ξέρει τι θέλει, ξέρει πότε το ξεκινάει, πότε βλέπει ότι πρέπει να το ενισχύσει και πότε έρχεται να τελειώσει και με τον ίδιο ενθουσιασμό που ξεκίνησε, με τον ίδιο ενθουσιασμό και αυτή τη στιγμή -με μεικτά συναισθήματα- για όλα αυτά που έχουμε καταφέρει, ολοκληρώνουμε το έργο μας».
«Προσπάθησα να κατανοήσω τι μας ενώνει, ώστε να δημιουργήσω αυτούς τους χώρους συνύπαρξης μέσα στην πόλη»
Η Ελίνα Κουντούρη μοιράστηκε στον απολογισμό της ως διευθύντρια του ΝΕΟΝ για τις προκλήσεις που έχει το να παρουσιάζει κανείς σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο, να δημιουργεί σε μη ελεγχόμενους χώρους καθώς και το κύριο μέλημά της, το δικό της σκεπτικό και σκοπό:
«Η μεταφορά της τέχνης από ένα ελεγχόμενο περιβάλλον στο ζωντανό ιστό της πόλης και ιδιαίτερα σε ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους ήταν μια τεράστια πρόκληση με πρακτικά εμπόδια, προκαταλήψεις αλλά και κινδύνους, ώστε αυτή η τέχνη να μην χαθεί στον θόρυβο της καθημερινότητας. Έτσι λοιπόν από το 2012 μαζί με τους συναδέλφους ιδρύσαμε τον ΝΕΟΝ, αργά, μεθοδικά, με επαγγελματισμό και με την ύψιστη αγάπη και σεβασμό προς τους καλλιτέχνες και το κοινό. Η δική μου κατανόηση της σύγχρονης τέχνης στον δημόσιο χώρο, είτε σε εξωτερικούς χώρους είτε σε συνεργασία με ιδιωτικούς και δημόσιους θεσμούς είναι ότι πάντα ήθελα να δημιουργώ χώρους συνύπαρξης. Μέσα από την καλλιτεχνική μου διεύθυνση στο ΝΕΟΝ προσπάθησα να κατανοήσω τι μας ενώνει, ώστε να δημιουργήσω αυτούς τους χώρους συνύπαρξης μέσα στην πόλη. Να κατανοήσω πώς η επιμελητική πρακτική μπορεί να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος για την ανθρωπότητα και πώς για να συμβεί αυτό χρειάζεται η ενεργή αναγνώριση της κληρονομιάς και των αρχαίων πολιτισμών.
Δώσαμε την ευκαιρία και σε εμάς να μάθουμε μέσα από αυτό, γιατί είναι μια διαδικασία μάθησης το να δίνεις την ευκαιρία σε καλλιτέχνες να έρθουν σε επαφή με τον δημόσιο χώρο και να δημιουργούν ένα νέο έργο. Νομίζω ήταν μια ευκαιρία μάθησης και για εμάς και για το κοινό και για τους καλλιτέχνες και αυτό θα αποτυπωθεί πάρα πολύ συγκεκριμένα σε ένα βιβλίο που βγάζουμε και αυτή τη στιγμή βρίσκεται στην εκτύπωση, του Adrián Villar Rojas, το οποίο είναι ένα δεύτερο πρότζεκτ που ξεκινάμε και ολοκληρώνουμε το 2027 και το οποίο κράτησε 6 – 7 χρόνια. Είναι όλη η πρακτική του τι σημαίνει να δημιουργείς ένα τέτοιο πρότζεκτ για την πόλη και τι σημαίνει μια μεγάλη δημιουργία και μια νέα δημιουργία σε αυτή την κλίμακα».
«Η σύγχρονη τέχνη έπαψε να είναι ξένη κι έγινε ο συνδετικός κρίκος μίας κοινότητας»
Το «κενό» του ΝΕΟΝ στη σύγχρονη τέχνη ενδεχομένως να το δείξει η πορεία κι ο χρόνος, ευελπιστώ να υπάρξουν κι άλλα ΝΕΟΝ, με άλλα ονόματα, τα οποία θα αξιοποιήσουν το εύφορο έδαφος που δημιούργησε. Οπότε καλύτερα να μην μιλήσουμε για το πιθανό αυτό κενό, ας μην εστιάσουμε στην έλλειψη, αλλά σε όλα όσα υλοποιήθηκαν με τα λόγια της Ελίνας Κουντούρη να αποτελούν το καλύτερο κλείσιμο αντί επιλόγου:
«Είμαστε σήμερα εδώ για να αποτιμήσουμε ένα αποτέλεσμα που δικαίωσε τις προσπάθειές μας και κατάφερε ώστε όλες μας οι εκθέσεις και όλο μας το έργο να γίνουν ένα οργανικό κομμάτι της πόλης σε περιβάλλοντα διαλόγου και δημιουργίας. Ο ΝΕΟΝ συνεργάστηκε με το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο για να φέρει σύγχρονα καλλιτεχνικά έργα και μια νέα εικαστική γλώσσα σε διάλογο με αρχαίους χώρους. Σε αυτή τη στενή συνεργασία με αρχαιολόγους, βοηθήσαμε να αναδειχθεί το δυναμικό αυτών των ιστορικών τοποθεσιών και επίσης οι Έλληνες να τους επισκεφθούν ξανά με ένα διαφορετικό μάτι.
Θυμόμαστε τον Κεραμεικό με τη Μαρία Λοϊζίδου, την Αιμιλία Παπαφιλίππου στην Αρχαία Αγορά και δεν μπορώ να ξεχάσω τη Δήλο με τον Antony Gormley. Το έργο αυτό σηματοδοτεί την πρώτη φορά που καλλιτέχνης συγκατοικεί στον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου μετά από 5.000 χρόνια κατοίκησης του νησιού. Και είναι επίσης η πρώτη φορά που μια σύγχρονη καλλιτεχνική εγκατάσταση εγκρίνεται ομόφωνα από το ΚΑΣ για να πραγματοποιηθεί εκεί».
Στο τέλος η Ελίνα Κουντούρη ονομάτισε όλους του συναδέλφους της, έναν – έναν ξεχωριστά, επισημαίνοντας την επαγγελματική τους ακεραιότητα και ηθική, την αγάπη τους για την τέχνη, την παραγωγή γνώσης, την αλληλεγγύη που υπήρχε μεταξύ τους και που όλα αυτά τους οδήγησαν σε αυτό το ακριβώς το σημείο με την ολοκλήρωση της δράσης του ΝΕΟΝ έως το 2027 στην τελευταία έκθεση του Michael Rakowitz στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης:
«Μέσα από τον καλλιτεχνικό μου προγραμματισμό ήθελα να δημιουργήσω ένα πολιτιστικό κίνημα και μια αίσθηση αλληλεγγύης που να ενεργοποιεί διαφορετικές πηγές της κοινωνίας: τους καλλιτέχνες, τον συντηρητικό χώρο, εκείνον που διαφυλάσσουν την κληρονομιά, και το ευρύτερο κοινό. Να ενώσω δυνάμεις σε μια ευρεία συζήτηση κι εξερεύνηση νέων χώρων συνύπαρξης, νέων ιδεών, αμοιβαίου σεβασμού, συμπόνοιας και φροντίδας μέσα από το μέσο της σύγχρονης τέχνης. Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής σε αυτή την ανταπόκριση του κόσμου σε αυτό το μοντέλο που εισήγαγε ο ΝΕΟΝ. Το κοινό που μας ακολούθησε ξεπέρασε κάθε αρχική μου επιφύλαξη, οικειοποιήθηκε τα έργα, κατέλαβε τα έργα όπου αυτά παρουσιάστηκαν, και απέδειξε τη ζωντανή ανάγκη που υπάρχει, των ανθρώπων να νιώσουν τη σύγχρονη δημιουργία στο φυσικό τους περιβάλλον. Η σύγχρονη τέχνη έπαψε να είναι ξένη κι έγινε ο συνδετικός κρίκος μίας κοινότητας. Μοιράστηκε την ίδια αισθητική εμπειρία σε οικείους χώρους καθημερινότητάς μας.
(προς τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο) Ένα μεγάλο ευχαριστώ είναι λίγο. Εκ μέρους όλων σας ευχαριστούμε θερμά γι’ αυτό που προσφέρατε στην Ελλάδα, στους πολίτες της, και σε εμάς προσωπικά να γίνουμε επαγγελματίες που έχουμε γίνει αυτή τη στιγμή».
