Πόσο απέχει ο εξευγενισμός από τη βία; Ποιοι είναι οι μηχανισμοί που πυροδοτούν τη βία ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες; Πώς βρίσκονται κάποιοι άνθρωποι να ζουν στο λεγόμενο περιθώριο της κοινωνίας και τι επιπτώσεις έχει αυτό;
Σε ένα ξεπεσμένο μπαρ βρίσκουν καταφύγιο διάφορες περιθωριακές προσωπικότητες. Ζαλισμένοι από το αλκοόλ, οι ήρωες του Σβαμπ φιλοσοφούν, εξομολογούνται, ερωτεύονται και τσακώνονται. Την κανονικότητα διαρρηγνύει όμως η έλευση ενός απρόσμενου επισκέπτη και αυτό που ακολουθεί είναι μια βίαιη και αιματηρή σύγκρουση δύο κόσμων, ένα κανιβαλιστικό όργιο ωμής βίας.
Ο πρόωρα χαμένος Αυστριακός συγγραφέας Βέρνερ Σβαμπ συνθέτει στο ΥΠΕΡΒΑΡΟ, ασήμαντο: ΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΟ μια συμφωνία από τα υπόγεια της σύγχρονης κοινωνίας, ένα εκρηκτικό μίγμα απογοήτευσης, εγκατάλειψης, καταχρήσεων και βίας, ένα έργο πρωτοπόρο τόσο για τη μοναδική του γλώσσα όσο και για τη δομή του, που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Ο ηθοποιός Βασίλης Σαφός μοιράζεται το Ημερολόγιο Προβών για την παράσταση «ΥΠΕΡΒΑΡΟ, ασήμαντο: ΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΟ // ένα ευρωπαϊκό δείπνο» του Βέρνερ Σβαμπ που παρουσιάζεται στο Θέατρο Θησείον σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου:
Ο συγγραφέας
Βέρνερ Σβαμπ (1958-1994) γεννημένος στο Γκρατς της Αυστρίας. Σπούδασε γλυπτική στην Βιέννη. Την δεκαετία του 80 εργάστηκε ως γλύπτης και ως υλοτόμος. Ήταν αλκοολικός. Έγραφε τα έργα του κατά τη διάρκεια της νύχτας ακούγοντας δυνατά μουσική. Από το 1990 έως το 1994 έγραψε πάνω από 15 θεατρικά έργα(!) κερδίζοντας σχεδόν κάθε βραβείο του γερμανόφωνου χώρου.
Ο χώρος του έργου
Το εσωτερικό ενός μαγαζιού, που μοιάζει να είναι κάτι ανάμεσα σε μπαρ, βιεννέζικο καφέ και επαρχιακό ξενοδοχείο. Ένα τζουκ-μποξ και αρκετά τραπέζια.
Η γλώσσα του έργου (κατά τον Σβαμπ)
Ιδιαιτέρως θα έπρεπε να καταδειχθεί η περισσότερο ή λιγότερο βολική διαδρομή που διανύει ο ομιλητής, όταν απευθύνεται σε ένα αντικείμενο. Ομιλητής και ομιλούμενο μπλέκονται τότε καταφανέστατα και μοιάζουν έτσι «ακάθαρτα». Η βρωμιά που προκύπτει από αυτό ανήκει αποκλειστικά στον εαυτό της και παράγει σαφήνεια, όμως όχι και κατανόηση, έτσι ελπίζει τουλάχιστον ο συγγραφέας.
Τα πρόσωπα του έργου
Η Φότσι, ο κος Γιούργκεν, ο κος Σβάιντι, ο κος Κάρλι, η Χέρτα. Άνθρωποι που μοιάζει να βρίσκονται συνέχεια σε αυτό το μαγαζί. Λες και ζουν εκεί. Δεν μπορούν να φύγουν γιατί δεν έχουν που αλλού να πάνε. Πρόσωπα που μιλούν συνέχεια για τον εαυτό τους. Για κάποιο προσωπικό τραύμα που τα στοιχειώνει. Προβάλουν συνέχεια το τραύμα τους πάνω στους άλλους. Ένας όμορφος άντρας με μία κάμερα εισβάλει στον κόσμο τους.
«Η στιγμή που κάθε άνθρωπος σκέφτεται περισσότερο τον εαυτό του, είναι όταν πρέπει να σκεφτεί έναν άλλο άνθρωπο».
Η κόλαση είναι οι άλλοι.
“The living dead are those who live without love
Now I’m alive as sure as heaven’s above”
Jim Burgett
Ο Κύριος Σβάιντι
Ηλικία ακαθόριστη. Αφήνει μία συνολικά χυδαία εντύπωση χωρίς να την υποστηρίζει με εμφανείς ανάλογες χειρονομίες (Σβαμπ)
Schwein- Γουρούνι. Ο κύριος Γουρουνάκος.
Το πραγματικό του όνομα – Κένινγκσχοφερ (Αυλικός) Κουρτ
Nomen est omen – το όνομα είναι οιωνός.
Προσποιείται ότι καταλαβαίνει κάθε τι που ξεστομίζει ο κύριος Γιούργκεν, προσπαθεί να του μοιάσει. Οι μορφωμένοι θαμώνες του μπαρ.
Τρέφεται με ψωμί. «Εγώ χρειάζομαι άφθονη την αίσθηση του ψωμιού στο σώμα μου» -όχι μόνο την γεύση.
Το ψωμί είναι Άγιο. Η όστια είναι ψωμί. Το πρόσφορο είναι ψωμί. «Το ψωμί είναι η σάρκα του κυρίου που δημιουργείται καθημερινά».
Το ψωμί είναι η ανταμοιβή για τον καθημερινό κάματο. Βγάζω το ψωμί μου.
«Ψωμί και λουκάνικο…εξαιρετικό, το σώμα του κυρίου και το κρέας της γης. Το ψωμί πάντως είναι για τον άνθρωπο πιο υγιεινό από το λουκάνικο»
Τρώει την σάρκα του Κυρίου για να «αγιάσει». Δεν τρώει λουκάνικο -χοιρινό λουκάνικο-για να μην φάει κάποιον σαν και τον ίδιο, κάποιον άλλο γουρουνάκο. Τρώει ψωμί με μανία για να μην φάει άνθρωπο.
Σε χοιροτροφική μονάδα στην Θεσσαλία μετά τις μεγάλες πλημμύρες του ’23 όσα από τα 6000 γουρούνια επέζησαν της καταστροφής μη βρίσκοντας άλλη τροφή κατασπάραξαν το ένα το άλλο.
«Τα γουρούνια είναι πολύ καλύτεροι άνθρωποι απ’ ότι εμείς σκεφτόμαστε και εκφράζουμε στην καθημερινότητα»
H Πείνα
Πνευματική τροφή. Μόρφωση. Ο πολιτισμός. Η Διδασκαλία. Η Ανωτερότητα. Η Ευθύνη. Το υψηλό. Το υπερφυσικό. Το θεϊκό. Η εκκλησία. Το ΥΠΕΡ-Εγώ. «Ένας μικρός χοντρός Χριστούλης».
Αθωότητα – Τραύμα
Το λευκό. Το καθαρό. Το μη αναμεμειγμένο με κάτι άλλο ξένο και βρώμικο. «Λευκός σαν ελεφαντόδοντο και μικρός σαν πουλάκι». Η ψίχα του ψωμιού είναι λευκή. Η λευκή κέντρο-ευρωπαϊκή φυλή. Το αλεύρι είναι λευκό. Το λευκό ως φετίχ. Η παιδική ηλικία είναι λευκή. Καταναλώνει την παιδική του ηλικία για να αποκτήσει-διατηρήσει τα λευκά χαρακτηριστικά της.
«Τα αγορίστικα παιδάκια έχουν ένα τρυφερό, ένοχο σώμα που πρέπει συνέχεια να το τιμωρούμε γιατί θέλει να τιμωρηθεί(…) Η παιδική ηλικία χρειάζεται το ξύλο ώστε να μπορεί να παραμένει παιδική ηλικία».
Η τιμωρία ως φορέας εξαγνισμού από το προπατορικό αμάρτημα. Ο πάστορας στην «Λευκή Κορδέλα» του Χάνεκε. Τα κεφάλαια «Ανταρσία» και «Ο Μεγάλος ιεροεξεταστής» στους Αδελφούς Καραμάζοφ του Ντοστογιέφσκι. Τρώει παιδιά. Κατηγορείται για παιδεραστία. Βαθύ σκοτάδι ντυμένο στα λευκά.
Έτσι μου ’ρχεται να σε φάω
Θα σε κάνω μια χαψιά/ Φαγώθηκες/ Πάλι τρώγονται/ Γλωσσοφαγιά/ Νοστιμούλης – Νοστιμούλα – Νοστιμούλι/ Δεν τρώγεται με τίποτα/ Καλοφάγωτα/ Άνοστος άνθρωπος/ Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί
Γιατί δεν τρώμε ανθρώπους;
Πρακτικοί λόγοι:
• Κίνδυνος εξάπλωσης ασθενειών
• Καταστροφή οικονομίας: η μονάδα κεφαλαίου που αποτελεί ένας άνθρωπος στην κοινωνία είναι μεγαλύτερη από το απόθεμα τροφής που θα προσέφερε ένα ανθρώπινο σώμα.
ΔΕΝ ΜΑΣ ΣΥΜΦΕΡΕΙ
Συμβολική διάσταση ανθρωποφαγίας:
Σκοτώνω και τρώω τον εχθρό. Τον εξαφανίζω. Τον καταναλώνω. Κλέβω την δύναμη του. Θρέφομαι από αυτόν. Τον κάνω μέρος του εαυτού μου. Αποκτώ τις μαγικές ιδιότητές του.
Προκειμένου να εξοντώσεις/κατασπαράξεις τον αντίπαλο σου είναι σημαντικό να του στερήσεις τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του. Να τον αντιμετωπίσεις ως κτήνος. Νομιμοποίηση βίας των ισχυρών έναντι των αδύναμων: ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ.
Homo hominis lupus- Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο είναι λύκος.
Στο ΥΠΕΡΒΑΡΟ, ασήμαντο: ΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΟ εκπληρώνεται μία προφητεία: Το περιθώριο τρώει τον προνομιούχο.
ΕΑΤ ΤΗΕ RICH – σύνθημα γραμμένο έξω από το ΚΕΘΕΑ στα Εξάρχεια.
Raw (Grave), Julia Ducurnau, 2016
Γιατί αποστρέφω το βλέμμα μου όταν βλέπω μια σκηνή κανιβαλισμού σε μία ταινία μυθοπλασίας;
Σ-Βαμπίρ
Bela Lugosi’s Dead
Πώς γεννιέται ένας βρικόλακας; Ο βαμπιρισμός είναι μία ασθένεια του αίματος. Μία κατάρα χωρίς λύση. Μία καταδίκη σε αιώνια δίψα για αίμα. Μία ασταμάτητη πείνα. Ο βρικόλακας αποχαιρετά για πάντα το φως του ήλιου, καλωσορίζει το σκοτάδι. Το βαμπίρ κυκλοφορεί και τρέφεται την νύχτα.
Το φτωχό βαμπίρ είναι το Σβαμπίρ. Το Σβαμπίρ δεν έχει κάποιον πύργο ή καμιά κρύπτη στο πρώτο νεκροταφείο. Κυκλοφορεί κι αυτό τα βράδια όπως το βαμπίρ αλλά προτιμά τα παρακμιακά μπαρ και τα λοιπά καταγώγια. Το Σβαπίρ προσομοιώνει το φως του ήλιου στο φως των κεριών, στις neon επιγραφές και στα μεγάλα κόκκινα μήλα. Το Σβαμπίρ φτιάχνει ιστορίες και τις αφηγείται στους θαμώνες. Μόνο του μιλάει. Κανείς δεν συμπαθεί το Σβαμπίρ. Καμία ταινία δεν θα γυριστεί με θέμα το Σβαμπίρ. Κανείς δεν φοβάται το Σβαμπίρ. Καημένο Σβαμπίρ.
«Μερικές φορές υψώνεται μες στη συνείδησή μου σαν παλίρροια, ότι το να σκοτώνεις μπορεί να ήταν η πρώτη ιδέα πριν από τον κόσμο»
Η συμπεριφορά του έργου
Αυτό το έργο δεν ανήκει σε κάποιο είδος. Δεν είναι κωμωδία ή παρωδία ή σάτιρα ή τραγωδία ή αστικό δράμα. Σε κάνει να αναρωτιέσαι αν είναι θεατρικό έργο ενίοτε. Τραβάει το χαλί κάτω από τα πόδια σου και απαιτεί να το εμπιστευτείς. Αλλά όχι να το καταλάβεις. Όπως μάλλον όλοι οι πληγωμένοι άνθρωποι αυτό το έργο δεν ζητά κατανόηση αλλά παρουσία.
«Κανείς δεν καταλαβαίνει μια έρημο. Η έρημος είναι φίλη μου, γιατί είναι μια πρώην εξοχή»
She breaks her heart just a little too much
And her jokes attract the lucky bad type
When she dips and wails and slips her banshee smile
She gets the better of the bigger to the letter
The passion of lovers is for death, said she
The passion of lovers is for death
Bauhaus
Η περούκα είναι φίλη
Οι περούκες, τα props, οι κάμερες, οι προβολές, τα φώτα, τα μικρόφωνα δεν είναι για διακόσμηση. Δεν είναι εκεί για να μας στολίσουν. Είναι ζωντανά και όχι άψυχα. Αναπνέουν μαζί μας. Μας κάνουν συντροφιά. Έχουν χαρακτήρα και προσωπικότητα. Σε ευχαριστώ περούκα για όσα μου έμαθες.
«Καμιά φορά είναι σαν τα αντικείμενα να κοιμούνται μεταξύ τους και να είναι απλώς όμορφα
Παύση
Ενώ τα αντικείμενα κάνουν απλώς αυτό που κάνουν πάντα, δηλαδή τίποτα… η ομορφιά τους είναι κενή νοήματος. Τα αντικείμενα μας έχουν χεσμένους εμάς»
Εν κατακλείδι
«Ζούμε ανάμεσα στους ανθρώπους γιατί οι άνθρωποι είναι ανυπόφοροι. Οι άνθρωποι είναι πολύ δύσκολοι. Αλλά γίνονται ακόμα πιο φρικτοί οι άνθρωποι όταν δεν είναι εκεί, όταν πρέπει να τους σκέφτεσαι… και είναι σαν να είσαι ένα κομμάτι σνίτσελ σε ξένο στόμα».
“In her tongue she said,
Death or Love tonight”
Lady Gaga
Info
«ΥΠΕΡΒΑΡΟ, ασήμαντο: ΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΟ» | Θέατρο Θησείον
