Ο Θανάσης Καστανιώτης και οι εκδόσεις του δεν χρειάζονται πολλές συστάσεις. Εγώ απλά τυχαίνει να έχω ακούσει και κάποια πράγματα παραπάνω, είτε από δικούς μου ανθρώπους που τον γνώριζαν, είτε από φίλο μου που το διήγημά του διακρίθηκε σε διαγωνισμό νέων του εκδοτικού οίκου κι έκτοτε μας κοκορευόταν ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι ήδη συνήθιζε. Για να δίνεις ευκαιρίες στους νέους, πρέπει να είσαι καλός επιχειρηματίας αλλά και πολύ ασφαλής με τον εαυτό σου. Κι αυτό σίγουρα είναι ο Θανάσης Καστανιώτης. Άλλωστε αυτό που μου έδωσε την τελική ώθηση να κάνω συνέντευξη μαζί του είναι μια φράση του σε μια παλιότερη συνέντευξη. «Αν συναντούσατε τον θεό, τι θα θέλατε να σας πει», τον ρωτούσαν. Κι εκείνος απάντησε «Εσύ είσαι τελικά ο Θανάσης»;
ελc: Πόσο άλλαξαν στους καιρούς τα κριτήρια για τις εκδόσεις βιβλίων;
Θ.Κ.: Επειδή από μικρός έβλεπα το βιβλίο ως αγαθό για την βελτίωση της ζωής μου, διάβαζα έργα σπουδαίων λογοτεχνών και επιστημόνων, που με έκαναν απαιτητικό και ανήσυχο αναγνώστη. Ταυτόχρονα συναναστρεφόμουν συγγραφείς με θέσεις και αγωνίες για την εποχή τους, οι οποίοι συνέβαλαν στο να έχω αυστηρά κριτήρια τόσο ως αναγνώστης όσο και ως εκδότης. Τα κριτήρια στις επιλογές μου δεν άλλαξαν στο πέρασμα των χρόνων. Όπως δεν άλλαξε το αρχικό μου όραμα για μια κοινωνία βιβλιόφιλων. Σκοπός της ζωής μου είναι να εκδίδουμε έργα σοβαρών δημιουργών, με καλαίσθητες εκδόσεις για όλο τον κόσμο. Με βιβλία που βοηθούν τους αναγνώστες να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν την εποχή τους, από το χώρο της λογοτεχνίας, της τέχνης γενικότερα, αλλά και όλων των επιστημών.
ελc: Πώς έχει διαμορφωθεί ο σημερινός έλληνας αναγνώστης και ποιός είναι για εσάς ο ιδανικός αναγνώστης; Έχει κοινά με τον- για εσάς- ιδανικό πολίτη;
Θ.Κ.: Η έννοια του πολίτη από μόνη της εμπεριέχει ένα στοιχείο εξιδανίκευσης, γι’ αυτό είναι πλεονασμός να μιλάμε για «ιδανικό πολίτη». Δεν εννοείται πολίτης χωρίς τη συνήθεια της ανάγνωσης. Χωρίς την ανάγκη να βυθιστεί σε ένα βιβλίο και να μοιραστεί αυτό που διάβασε με την παρέα του ή την οικογένειά του. Είναι γεγονός ότι σε σχέση με άλλες χώρες έχουμε λιγότερους αναγνώστες, αλλά συγκριτικά με παλαιότερες εποχές, οι Έλληνες διαβάζουν περισσότερο, είναι πιο υποψιασμένοι και απαιτητικοί, ενώ το πεδίο των αναζητήσεών τους είναι σαφώς ευρύτερο.
ελc: Εμπορικότητα vs ποιότητας. Μπορεί να αποτελεί όντως ένα δίλημμα για τον εκδότη;
Θ.Κ.: Η ποιότητα δεν αντιστρατεύεται την εμπορικότητα. Μπορεί ένα καλό βιβλίο να αγοραστεί από λίγους και μυημένους αναγνώστες, όπως είναι πιθανό ένα άλλο, επίσης αξιόλογο, να ελκύσει ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Η πορεία ενός βιβλίου στη αγορά δεν δείχνει απαραίτητα την αξία του, γιατί συναρτάται πολλές φορές με τις απαιτήσεις και τα διακυβεύματα των εποχών. Εμπορικό βιβλίο άλλωστε δεν είναι το ευπώλητο με μικρή διάρκεια παρουσίας στα βιβλιοπωλεία, αλλά εκείνο που αγοράζεται σε βάθος χρόνου: το βιβλίο που φέρει την υπογραφή ενός σπουδαίου συγγραφέα.
ελc: Το 104 πώς προέκυψε και τι σημαίνει για σας;
Θ.Κ.: Το «104 – Κέντρο Λόγου και Τέχνης» προέκυψε από την ανάγκη να βγάλουμε τη λογοτεχνία στο προσκήνιο, να τη συνδέσουμε με το θέατρο και τις άλλες τέχνες, και να δημιουργήσουμε μια εστία πολιτισμού. Έτσι ιδρύσαμε σε έναν από τους ωραιότερους πεζοδρόμους της Αθήνας, την οδό Θεμιστοκλέους, τον πρώτο «πολυχώρο», πολλά χρόνια πριν αρχίσει να χρησιμοποιείται ο όρος. Στο «104» σήμερα πραγματοποιούνται παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις, ποιητικά αναλόγια, εικαστικές εκθέσεις, διαλέξεις, σεμινάρια λόγου και γραφής, που δίνουν σε όλους μας μιαν άλλη πρόταση, μια διέξοδο δημιουργική. Παρακολουθώ στενά τις εκδηλώσεις στο «104», γιατί μου αρέσει να βρίσκομαι ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπούν την τέχνη και επιθυμούν να μοιραστούν το πάθος τους για τα βιβλία.
ελc: Είναι πείρα και γνώση ή και διαίσθηση η επιλογή των best sellers βιβλίων; Τι ρόλο παίζουν οι υπεύθυνοι σειρών, οι αναγνώσεις, κλπ;
Θ.Κ.: Με την πείρα και τη διαίσθηση μπορούμε να ανακαλύψουμε ένα δυνάμει ποιοτικό μπεστ σέλερ, ένα βιβλίο με στοιχεία ικανά να το διαδώσουν από στόμα σε στόμα. Γι’ αυτό οι σειρές μας διευθύνονται από ανθρώπους ειδικούς, που έχουν άριστη γνώση της βιβλιαγοράς και μπορούν να διακρίνουν τα καλά βιβλία, όχι μόνο για την εμπορική προοπτική τους, αλλά κυρίως για την αξία τους. Σε αυτό συμβάλλουν με τη δική τους επάρκεια και διορατικότητα και οι επαγγελματίες αναγνώστες, οι πολύτιμοι συνεργάτες μας που μελετούν τα βιβλία και προτείνουν από αυτά τα καλύτερα.
ελc: Οικονομική κρίση και βιβλίο. Μέχρι τώρα λέγαμε ότι δεν επηρεάζεται πολύ. Εξακολουθούμε να το λέμε;
Θ.Κ.: Είναι αλήθεια ότι ο κόσμος είναι επιφυλακτικός και ανήσυχος για το μέλλον. Αυτή η ανησυχία όμως δεν πρέπει να μας τρομάζει αλλά να μας κάνει πιο αυστηρούς, με επιλογές βιβλίων που αντιστρατεύονται την ανασφάλεια των ημερών και βοηθούν τους αναγνώστες να κατανοήσουν καλύτερα την πραγματικότητα στην οποία ζουν. Πιστεύω ότι το βιβλίο μπορεί να βγει δυνατό από την περίοδο κρίσης που διανύουμε, όπως το πίστευα και όταν ξεκινούσα, στα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας.
ελc: Το βιβλίο λειτουργεί σαν μέσο διαφυγής σε δύσκολους καιρούς; Αν ναι, γιατί λέγεται ότι κερδίζουν έδαφος τα non-fiction βιβλία (βιογραφίες, ιστορικά, αυτοβοήθειας)
Θ.Κ.: Το βιβλίο είναι πρωτίστως αγαθό επιβίωσης. Σε μια δύσκολη κατάσταση όπως η σημερινή, δεν πρέπει να θεωρείται εργαλείο απόδρασης, αλλά μέσο που θα φωτίσει τα σκιώδη μέρη της καθημερινής μας ζωής, είτε πρόκειται για τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες είτε για τις ανθρώπινες σχέσεις, είτε τελικά για την ίδια μας την ύπαρξη. Γι’ αυτό σε μια αβέβαιη πραγματικότητα δεν βγαίνει κερδισμένη μόνο η καλή λογοτεχνία, αλλά και τα non-fiction βιβλία, με ιστορικό, πολιτικό, ψυχολογικό, κοινωνικό ή οικονομικό περιεχόμενο. Δείτε, για παράδειγμα, ένα φετινό μας μπεστ σέλερ, το 23 αλήθειες που δεν μας λένε για τον καπιταλισμό του Χα-Τζουν Τσανγκ που εκδώσαμε το καλοκαίρι: ένα απόλυτα διαφωτιστικό βιβλίο από ένα μεγάλο στοχαστή, που διαλύει τους μύθους μας και μας κάνει πιο υποψιασμένους για ό,τι θεωρούμε δεδομένο.
ελc: Πρόσφατα ανακοινώθηκε η συνεργασία σας με τις εκδόσεις Κριτική και Οξύ.
Θ.Κ.: Πιστεύω πως οι καιροί, εκτός των άλλων, απαιτούν συνέργειες και συνεργασίες. Μετά τις Εκδόσεις Διάττων, με τις οποίες έχουμε εδώ και χρόνια μια απρόσκοπτη συνεργασία στο τομέα των συνεκδόσεων και της διανομής, προχωρήσαμε φέτος σε μια σειρά νέων συνεργασιών, με το ΣΚΑΙ-Βιβλίο, τις Εκδόσεις Κριτική και τις Εκδόσεις Οξύ, στον τομέα των πωλήσεων, της προώθησης και της διανομής. Οι συνεργάτες μας ως εκδότες διατηρούν την επιχειρηματική αυτοτέλειά τους και το ρόλο τους και αξιοποιούν την πείρα μας και τις υποδομές μας για να προσεγγίσουν το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ταυτόχρονα εμείς αξιοποιούμε την ευρεία γκάμα των τίτλων των προαναφερόμενων συνεργατών, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από ίδια με εμάς ποιοτική αντίληψη, αλλά και από μια συμπληρωματικότητα ως προς τα θεματικά εκδοτικά πεδία και το αντίστοιχο κοινό όπου απευθύνονται. Με αυτό τον τρόπο ενισχύεται η παρουσία όλων μας στα βιβλιοπωλεία, σε καιρούς που πιέζουν για περιορισμό των εκδοτικών προγραμμάτων και για μεγαλύτερη αυστηρότητα στα κριτήρια επιλογής των εκδιδόμενων νέων τίτλων.
ελc: E-Books στην Ελλάδα, Διαγωνισμοί νέων συγγραφικών ταλέντων: Πρωτοπόρος ο Καστανιώτης. Πώς νιώθετε με τις «εκχωρήσεις» στη νέα γενιά, ειδικά όταν αυτή περιλαμβάνει και τη συνεργασία με τον γιό σας;
Θ.Κ.: Όπως σας προανέφερα, ασχολούμαι με τις εξελίξεις στην τεχνολογία και στις επιστήμες από τότε που ξεκίνησα. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1968 εκδίδαμε βιβλία κυβερνητικής. Από τότε βέβαια έχουν αλλάξει τα πάντα, έχουν συμβεί επαναστάσεις, όπως η ανακάλυψη και ανάπτυξη της ηλεκτρονικής ανάγνωσης. Παρόλο που είμαι ρομαντικός του έντυπου βιβλίου, μου αρέσει πολύ να διαβάζω με τους ηλεκτρονικούς αναγνώστες. Πρόκειται για μικρούς θησαυρούς, αν σκεφτείτε ότι μια τέτοια συσκευή εμπεριέχει χιλιάδες βιβλία. Οι δυνατότητες που προσφέρουν στους εκδότες οι νέες τεχνολογίες είναι ανεκτίμητες: μπορούμε να διαδίδουμε με μεγάλη ευκολία τα βιβλία μας σε κάθε σημείο του πλανήτη, να τα προσφέρουμε σε καλύτερες τιμές και να διευρύνουμε την κοινότητα των βιβλιόφιλων. Γι’ αυτό φέραμε πρώτοι μια τεχνολογία άγνωστη στην Ελλάδα και είναι πολύ ευχάριστο που την ακολουθούν όλο και περισσότεροι εκδοτικοί οίκοι, εκδίδοντας πλέον τα βιβλία τους και ηλεκτρονικά. Ο γιος μου, ο Αργύρης, είναι εμβριθής γνώστης αυτής της τεχνολογίας και, ως υπεύθυνος του ηλεκτρονικού βιβλίου, φέρνει έναν άνεμο εξέλιξης, προοπτικής και αισιοδοξίας. Τον εμπιστεύομαι απόλυτα, γιατί πιστεύω ότι τα παιδιά μας είναι καλύτερα από εμάς. Αυτή την πεποίθηση την προτάσσω σε όλες μου τις επιλογές, στηρίζοντας πάντα τους νέους δημιουργούς. Σκεφτείτε ότι τη φετινή χρονιά, που όλοι αναφέρονται στην κρίση, εμείς εκδώσαμε επτά βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων.
Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.kastaniotis.com
