«Οι θεμελιώδεις αρχές, Κλαρίς. Απλότητα. Διάβασε Μάρκο Αυρήλιο. Για κάθε πράγμα ξεχωριστά, αναρωτήσου: τι είναι αυτό καθαυτό; Ποια είναι η φύση του;». Χάνιμπαλ Λέκτερ.
Από τη φύση του το ποδόσφαιρο έχει μια κυρίαρχη συμβολική διάσταση (και ως προς αυτό δεν είναι το μοναδικό ομαδικό σπορ, ούτε καν το μοναδικό άθλημα). Χαιρόμαστε ή χαλιόμαστε ανάλογα με το αποτέλεσμα ενός αγώνα, και αν μάλιστα στον συγκεκριμένο αγώνα διακυβεύονται τίτλοι και επιτεύγματα ιδιαίτερα σημαντικά για την ιστορία της ομάδας, παίζει να χαρούμε σε βαθμό αλλοφροσύνης ή να χαλαστούμε σε βαθμό βαθιάς ματαίωσης, ακριβώς γιατί η νίκη ή η ήττα, ο θρίαμβος ή η συντριβή, κάτι αντιπροσωπεύουν για μας τους ίδιους, κάτι σημαίνουν, κάτι συμβολίζουν. Πραγματικός είναι ο αγώνας που διεξάγεται, πραγματικό είναι όλο αυτό που κάνουν οι παίκτες στο γήπεδο, πραγματικό είναι επίσης το θέαμα του αγώνα που παρακολουθούμε. Αλλά όταν κερδίζει ή χάνει πραγματικά η ομάδα μας, κερδίζουμε ή χάνουμε κι εμείς οι ίδιοι. Συμβολικά, γιατί πραγματικά δεν παίξαμε.
Εκτός βέβαια και αν όντως παίξαμε, αν στοιχηματίσαμε, καθώς ο στοιχηματισμός έχει αλλάξει και τη σχέση πάρα πάρα πολλών με τα σπορ, τα κίνητρα και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί παρακολούθησης των ματς είναι άλλα, η χασούρα ή το κέρδος εντελώς αληθινά. (Άνοιγμα μικρής παρεμπίπτουσας παρένθεσης: αλήθεια πόσες στοιχηματικές εταιρίες χωράει η ελληνική αγορά, πώς είναι δυνατόν να βρίσκονται τόσες πολλές παντού, σε διαφημίσεις και χορηγίες εκπομπών, ομάδων, σταθμών; Με τέτοια διαφημιστικά και χορηγικά κονδύλια καταφέρνουν τόσες πολλές στοιχηματικές εταιρίες και βγάζουν τα λεφτά τους; Αν όντως τα βγάζουν το κάνουν με αντίστοιχα ποσοστά αφαίμαξης του γενικού πληθυσμού).
Κλείσιμο παρένθεσης, επιστροφή στο βασικό ζητούμενο του άρθρου. Ακόμα κι αν δεν παίζει η ομάδα σου ή μια ομάδα που γενικά συμπαθείς, πάλι είναι στη φύση του ποδοσφαίρου όταν κάτσεις να δεις ένα ματς να επιλέξεις με ποιον θα είσαι. Δεν είναι μεν υποχρεωτικό, είναι όμως πάρα πολύ σύνηθες. Ως εδώ λοιπόν, το αν για παράδειγμα θα επιλέξεις να είσαι υπέρ ή εναντίον της Αργεντινής στον τελικό του Μουντιάλ, δεν έχει τίποτα το περίεργο, είτε είσαι υπέρ της ή εναντίον της επειδή απλά έτσι σου βγήκε η συμπάθεια ή η αντιπάθεια, είτε επικαλείσαι και κάποιους συγκεκριμένους λόγους. Και ακόμα και αν όλο αυτό από ένα σημείο και πέρα παύει να γίνεται με όρους ποδοσφαίρου, αλλά με όρους τικτοκοποίησης και σοσιαλμιντιακών μοδών που πρέπει να ανακαλύψουν έναν μεγάλο κακό, έναν μεγάλο ευνοημένο, έναν οτιδήποτε, τουλάχιστον εξακολουθεί να έχει ως πεδίο αναφοράς όσα γίνονται στο γήπεδο, ακόμα κι αν τα κρίνει με αλλοιωμένα κριτήρια (εντυπωσιασμού, προσέλκυσης λάικ, content για το content), ακόμα κι αν μαζί με το μέτρο χάνεται και η μπάλα και δημιουργούνται παράλληλες πραγματικότητες.
Τι συμβαίνει όμως όταν το γήπεδο και το ποδόσφαιρο βγουν τελείως από την εικόνα; Τι συμβαίνει όταν το μείζον γίνεται το τι είπε ή το τι δεν είπε κάποτε κάποιος, με αποτέλεσμα η τάδε φράση του ή η δείνα φωτογραφία του να τον καθιστά φίλο μας ή εχθρό μας; Μέχρι τώρα το φαινόμενο το συναντούσαμε κυρίως σε καλλιτέχνες που πέθαιναν και πριν προλάβει κανείς να πει πόσο τον είχε συγκινήσει το έργο τους, έρχονταν να σου επισημάνουν πόσα ράμματα υπήρχαν για τη γούνα του μακαρίτη. Ίσως λοιπόν στον περίφημο διαχωρισμό καλλιτέχνη – έργου, είναι αναγκαίο να προσθέσουμε τώρα και τον διαχωρισμό προσώπου – ποδοσφαιριστή.
Κυρίως τι συμβαίνει όταν σε έναν τελικό μουντιάλ Αργεντινή – Ισπανία στη συζήτηση μπαίνουν η Παλαιστίνη και ο Σιωνισμός; Μα δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί οτιδήποτε άλλο εκτός από την μπάλα; Μα δεν έχουν άλλες διαστάσεις τα παιχνίδια των εθνικών ομάδων; Φυσικά, και αν στο μουντιάλ έπαιζε η Εθνική Ισραήλ εναντίον της Eθνικής Παλαιστίνης (δεν είναι σχήμα λόγου, υπάρχει Εθνική Παλαιστίνης και συμμετέχει στις διεθνείς διοργανώσεις της FIFA), τότε και πάλι δεν θα κρινόταν κανένας πόλεμος εκεί, αλλά προφανώς μόνο παράλογο δεν θα ήταν να πεις το ότι αν είμαι με τη μία ή με την άλλη ομάδα δεν θα το κρίνω με βάση το ποια παίζει το πιο ωραίο ποδόσφαιρο. Αλλά εκεί όντως θα υπήρχε (από τη φύση της) μια σχέση εκπροσώπησης κρατών και λαών. Το να το μεταφέρουμε αυτό σε έναν αγώνα Αργεντινής – Ισπανίας, δεν αποτελεί απλά λογικό, ιδεολογικό και συμβολικό άλμα, δεν αποτελεί απλά κρίση αναντίστοιχη με τα πραγματικά δεδομένα, αλλά το πολύ χειρότερο είναι ότι έστω και μη ηθελημένα ευτελίζει την ίδια την υπόθεση της Παλαιστίνης και της γενοκτονίας.
Είμαστε πολύ τυχεροί που τη γενοκτονία τη ζήσαμε από απόσταση και όχι στο πετσί μας και την καθημερινότητά μας, αλλά ίσως όλη αυτή η κατανάλωση εικόνων και ειδήσεων μετέτρεψε μέσα μας μια αληθινότατη καταστροφή σε ένα ακόμα θέμα για το οποίο τσακωνόμαστε στα σόσιαλ αναίμακτα και εκτονωτικά, πριν τσακωθούμε με παρόμοια ζέση για το αμέσως επόμενο θέμα τρεις ώρες αργότερα. Θα επανέλθουμε βέβαια σε αυτό μια επόμενη ημέρα με μια νέα αφορμή. Και ενδεχομένως καλά θα κάνουμε. Αλλά τουλάχιστον ας το κάνουμε όταν η είδηση και η εικόνα θα αφορούν όντως το συγκεκριμένο θέμα: το Νετανιάχου και όχι τον Μέσι, τον ΙDF και όχι την Εθνική Αργεντινής. Μην τα κάνουμε όλα κιμά, δεν είναι όλα αφορμές για να ξεδίνουμε στα σόσιαλ, δεν είναι όλα αστεία, ειδικά όταν πατάνε πάνω σε ζητήματα αδιανόητα εγκληματικά και τραγικά.
