Επιβιβάστηκα στο αεροπλάνο για να φτάσω στη Σμύρνη, δεν πας με απευθείας πτήση κάνεις μια μετεπιβίβαση στο τεράστιο IST και φτάνεις. Η Σμύρνη τον χειμώνα είναι μια παραλιακή πόλη που μπορεί και να μην ξετρελαθείς μαζί της μα την άνοιξη και το καλοκαίρι είναι η εποχή της. Όλο το παραλιακό μέτωπο γεμίζει, ο κόσμος κάθεται στο γκαζόν αγναντεύοντας τη θάλασσα και είναι γεμάτη μαγαζιά.
Όταν μιλάμε για Τουρκία μιλάμε για μεγάλες εκτάσεις γης. Σε κλίμακα στα μάτια μου φαντάζουν τεράστιες. Χάζευα το παραλιακό μέτωπο της Σμύρνης που εναλλάσσεται με πλατείες και πάρκα που έχουνε μεγάλα σε μέγεθος τα μνημεία. Ως λαοί, σε κάθε μου ταξίδι στην Τουρκία παρατηρώ, δεν έχουμε τίποτε να χωρίσουμε πάντα οι πολιτικοί, οι εθνικιστές και οι ξένοι μας μπλέκουν σε φασαρίες.
Στη Σμύρνη ο Πύργος του Ρολογιού της φτιαγμένος το 1901 με 25 μέτρα ύψος και τέσσερις κρήνες γύρω του είναι ένα τοπόσημο σημαντικό και πίσω του ο χώρος όπου ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος πέθανε μαρτυρικά τότε. Μα στο σήμερα παιδάκια τρέχουνε και οι τουρίστες το καλοκαίρι φωτογραφίζονται. Το να πας χειμώνα στη Σμύρνη έχει και τα θετικά του, γιατί δεν θα συναντήσεις την κοσμοσυρροή των θερινών τουριστών. Θα μπορέσεις ν’ απολαύσεις λίγο πιο μοναχικά τους πολύ σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους που υπάρχουν στη γύρω περιοχή.
Η διαδρομή από İzmir (Σμύρνη) σε Iznik (Νίκαια) και Bursa (Προύσα) κρύβει στις στάσεις του πέρα από χωριά που θυμίζουν τα ορεινά χωριά μας και τους αρχαιολογικούς χώρους της Εφέσου και της Περγάμου. Είναι κι αυτοί μεγάλοι σε κλίμακα χώροι που αναστηλώθηκαν και ακόμα αναστηλώνονται έτσι ώστε να μπορεί ο επισκέπτης να μετατραπεί από παρατηρητής σε περιηγητή. Να νιώσει το μέγεθος των μνημείων, την πολυχρηστικότητα των χώρων και να κάνει αυτό το ταξίδι στον χρόνο. Το μαγικό ταξίδι όπου εναλλάσσονται πολιτεύματα, ρυθμοί αρχιτεκτονικής, αυτοκρατορίες, θρησκείες και ολάκερες κοινωνίες.
Διέσχισα την Αγορά της Αρχαίας Εφέσου και πέρασα μέσα από τις πύλες του Ηρακλή που λέει σου δίνουν δύναμη και καλοτυχία. Χάζεψα αυτή τη μεγάλη αρχαιολογική έκταση που η ιστορία της χάνεται μέσα στους αιώνες και η χρήση της άλλαζε ανάμεσα σε κατακτητές. Τα μάρμαρα νίκησαν, ο πολιτισμός διατηρήθηκε κι εμείς επισκεπτόμαστε και φανταζόμαστε πως θα ‘τανε να περπατάς όταν ήτανε αυτή η πόλη γεμάτη ζωή και λειτουργούσε. Να περπατάς την Ιερά Οδό με τις στοές, να κατηφορίζεις την Οδό των Κουρητών, για να φτάσεις στην πλατεία την κεντρική που δεσπόζει η Βιβλιοθήκη του Κέλσου και μετά να πάρεις τη μαρμάρινη εμπορική οδό που σε οδηγούσε στο αρχαίο λιμάνι που δεν υπάρχει πια.
Κρήνες, ναοί, λουτρά, στοές ο Ναός του Αδριανού που τώρα απομένουν μοναχά οι κίονες τους συνθέτουν το τοπίο. Το Βουλευτήριον που οι πολίτες ψήφιζαν χρησιμοποιούνταν και ως Ωδείο. Όρεξη και χρόνο να ‘χεις να τον περπατήσεις και να τον παρατηρήσεις στη λεπτομέρεια του αυτόν τον αρχαιολογικό χώρο. Κάτσε και στο Βουλευτήριο πέρνα μέσα από τις Πύλες. Δες τα ψηφιδωτά και τις σωζόμενες οικίες, βγάλε φωτογραφίες και χάιδεψε τις γάτες που κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Οι γάτες αυτές κάθονταν πάνω στα μάρμαρα και δεν ζητούσαν φαΐ, ήταν καλοταϊσμένες, μου φαίνεται αγαπάνε πολύ τις γάτες οι Τούρκοι. Δεν ποζάρανε μα όλοι οι επισκέπτες τις πλησιάζανε για το κλικ. Πάντως όταν βρεθείτε στην Έφεσο κι αγαπάτε τις γάτες πάρτε μαζί σας και καμιά γατολιχουδιά τόσα like θα σας χαρίσουνε, όταν τις αναρτήσετε στα social media σας.
Κι όταν θα φτάσεις στην κεντρική πλατεία της αρχαίας πόλης εκεί απέναντι από τους οίκους ανοχής θα σταθείς να χαζέψεις την πρόσοψη της Βιβλιοθήκης του Κέλσου και την Πύλη του Μιθριδάτη Μαζαίου. Κάτι ακούγεται μάλιστα ότι η Βιβλιοθήκη με τους οίκους ανοχής είχανε μια υπόγεια σύνδεση, έτσι για τη διακριτικότητα. Αλλά θα μπεις μέσα στη Βιβλιοθήκη περνώντας την πρόσοψη που είναι διακοσμημένη με τα αντίγραφα αγαλμάτων που αλληγορικά αναπαριστάνουν τις αρετές του Κέλσου: Σοφία – Αρετή – Έννοια – Επιστήμη και θα φανταστείς πως ήταν τότε που ‘χε ξύλινα πατώματα, δυο ορόφους γεμάτη γνώση γραμμένη σε ρολά πριν καταστραφεί απ’ τους σεισμούς και τη φωτιά.
Κι αν σου είναι δύσκολο να τα φανταστείς όλα αυτά επισκέψου το Ephesus Experience Museum. Είναι όπως το λέει στη μαρκίζα Experience – μια φοβερή εμπειρία. Θα σου δώσουν ένα σετ ακουστικών στην είσοδο με τη γλώσσα της επιλογής σου, έχει και στα ελληνικά. Θα μπεις σε μια κατάσταση εικονικής πραγματικότητας σε κενούς χώρους που γεμίζουν με τις προβολές, τα 3D γραφικά, τα παιχνίδια με τα φώτα, τους έξυπνα τοποθετημένους καθρέπτες που θα σου αφηγηθούν όλη την ιστορία της Αρχαίας Εφέσου.
Κάποια στιγμή θα μπεις ξανά στο αυτοκίνητο για να βρεις ένα μέρος να ξαποστάσεις. Να πιεις έναν καφέ ή τσάι και να αφομοιώσεις όσα είδες. Ακόμα και στον Κιρκιντζέ [Şirince] μπορεί να σε βγάλει ο δρόμος. Εκεί στα ορεινά είναι το χωριό που γεννήθηκε και πέρασε τα πρώτα δέκα χρόνια της ζωής της η Διδώ Σωτηρίου ίσαμε να μετακομίσει με τους δικούς της το 1919 στη Σμύρνη και να μεταναστεύσει ως πρόσφυγας στον Πειραιά.
Ο δρόμος τώρα θα σε οδηγήσει προς την Πέργαμο. Όπου υπήρχε μεγάλο Ασκληπείον αλλά τώρα δεν υπάρχει τίποτε παρά μόνο τα θεμέλια. Όμως υπάρχουν λουτρά, ένα αποχετευτικό σύστημα κάτω από τις μαρμάρινες πλάκες της κεντρικής οδού και μια υπόγεια στοά την Ιερή Σήραγγα όπου το νερό κυλά πλάι στα σκαλοπάτια. Οι τρύπες της οροφής ρίχνουν φως και σε κάνουν λίγο να ψυχανεμίζεσαι πως τα θεραπευτήρια της εποχής, τα Ασκληπιεία χρησιμοποιούσαν προοδευτικές μεθόδους ίασης. Γάργαρο νερό να κυλάει, ψευδαισθήσεις και ψυχαγωγία με το μεγάλο θέατρο που θα δεις μετά.
Για να το δεις θα πάρεις το τελεφερίκ για να πας στην Ακρόπολη της αρχαίας Περγάμου για πιο γρήγορα ή και με το αυτοκίνητο. Θα φτάσεις και θα θαυμάσεις ένα απ’ τα πιο κατακόρυφα κι απόκρημνα αρχαία θέατρα χωρητικότητας 10.000 θεατών. Το μεγαλύτερο αρχαίο θέατρο που είναι εκείνο της Εφέσου (25.000 χωρητικότητα) δεν μπόρεσα να το πατήσω μιας και τη μέρα της επίσκεψής μου γινόντουσαν έργα αναστήλωσης. Κάθισα και δοκίμασα τις οπτικές θέασης, κατέβηκα τις κερκίδες κι ένιωσα πως ακροβατούσα στον γκρεμό. Έφυγα από το θέατρο και αγνάντευα από ψηλά, εκεί στο τοπίο παρατήρησα και τ’ απομεινάρια που άφησαν οι Γερμανοί, όταν ξεμόνταραν τον Βωμό της Περγάμου για να τον μεταφέρουν στο Βερολίνο.
Ευτυχώς τον Ναό του Τραϊανού δεν τον πήρανε μαζί τους και μπόρεσε μέρος του να αναστηλωθεί δίνοντάς μας την ευκαιρία να δούμε τον ρωμαϊκό αυτό ναό στην κλίμακα και την ένταξή του στον φυσικό του χώρο. Οι κατακτητές πάντα θα αρπάζουν και θα καταστρέφουν, το θέμα είναι οι λαοί πώς διαχειρίζονται τον πολιτισμό. Σε αυτό τον τομέα η Τουρκία γιατί έχει μεριμνήσει να υπάρχει ένα φθηνό εισιτήριο για τους Τούρκους και πολλές επιλογές σε πακέτα τιμών για εμάς τους τουρίστες.
Το θέμα σε αυτό σας το ταξίδι είναι πού θα επενδύσετε. Σε φθηνό κατάλυμα και ενοικίαση ενός καλού αυτοκινήτου; Σε ένα καλό ξενοδοχείο στη μέση των διαδρομών και χρήση ξεναγού; Σε κάποιο πακέτο τουριστικό που περιλαμβάνει διαμονές, μεταφορές, σίτιση και ξεναγό; Όλα αυτά πάνε ανάλογα με το βαλάντιο που διαθέτει ο καθένας.
Πριν όλοι οι δρόμοι μας οδηγήσουν εις την Πόλιν κάναμε στάσεις στο Σπίτι της Παναγίας. Ένα παρεκκλήσι που διαχειρίζεται η Καθολική Εκκλησία και λέγεται πως είναι ο χώρος που άφησε την τελευταία της πνοή. Στο Ναό της Αγίας Σοφίας στη Νίκαια ήταν η επόμενη στάση, όπου έλαβε χώρα η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος, θυμάστε εκείνη που έδωσε τέλος στις Εικονομαχίες που μας δίδασκαν στο σχολείο. Ο ναός τώρα λειτουργεί ως τζαμί, έβγαλα τα παπούτσια μου περπάτησα και αναρωτήθηκα πώς χώρεσαν τόσοι πολλοί παπάδες εκεί μέσα το 787 μ.Χ για τη Σύνοδο. Ένας μουσουλμάνος μπήκε μέσα έβγαλε τα παπούτσια του και πήρε την στάση της προσευχής. Σκέφτηκα μήπως τον ενοχλώ, μήπως ήταν ώρα προσευχής και ασέβεια εγώ να τραβάω βίντεο τον χώρο και να βγάζω φωτογραφίες. Ο άνθρωπος δεν μου έδωσε καμία σημασία, είχε μπει μέσα για να προσευχηθεί κι όταν έχεις την ανάγκη να επικοινωνήσεις με τον Θεό σου, κανείς και τίποτε δεν μπορεί να σε αποσπάσει.
Μια ψευδαίσθηση του Route 66 ένιωσα πως ήτανε αυτό το road trip μόνο που οι στάσεις του είχαν αρχαίους πολιτισμούς και αρχαίες θρησκείες. Η Σμύρνη σαν το Σαν Φρανσίσκο και η Κωνσταντινούπολη μια Νέα Υόρκη με τους ουρανοξύστες της. Όλα αυτά σε συσκευασία ανατολής φυσικά. Οι διαδρομές ίσαμε την Κωνσταντινούπολη και τη μεγάλη κόκκινη γέφυρα Ατατούρκ της στον Βόσπορο στην εμπασιά της είχανε πολύ πράσινο, στο βάθος χιόνι στα βουνά και πολύ δόμηση. Έχουνε πολλά τετραγωνικά μέτρα γης να γεμίσουν και η οικοδόμηση έχει πάρει φωτιά. Είχα την τύχη να μπω εις την Πόλιν, αφού είχε δύσει ο ήλιος γιατί η εικόνα της Κωνσταντινούπολης τη νύχτα είναι breathtaking που λένε και οι Αμερικάνοι.
Είχα επισκεφθεί παλιότερα την Αγία Σοφία πριν μετατραπεί η χρήση της σε τζαμί. Τότε που ήτανε μουσείο και μπορούσες να την περπατήσεις και να σταθείς κάτω από τον τρούλο της παθαίνοντας σοκ με την οπτική και το πώς διαχέεται το φως στον χώρο. Αυτή την φορά όμως θα βάδιζα στους γυναικωνίτες της και θα την θαύμαζα από ψηλά. Πήρα τον δρόμο που οι αυτοκράτειρες του Βυζαντίου μεταφέρονταν από 4 βαστάζους καθισμένες για να πάνε στο υπερώο, τον γυναικωνίτη. Από αυτή τη νέα οπτική γωνία παρατήρησα το πώς λαμπύριζαν όσα χρυσά ψηφιδωτά απέμειναν. Τον ναό που χώραγε 20.000 άτομα ως κάτοψη ντυμένο με το χαλί και την πίσω πλευρά από τις στρογγυλές μουσουλμανικές γραφές του Κορανίου. Όπως και το πόση μεγάλη ζημιά έχει πάθει ο ναός από τους σεισμούς.
Αφού βγεις από την Αγία Σοφία και περπατήσεις εκεί που κάποτε έστεκε ο Ιππόδρομος μπορείς να πας και μια επίσκεψη στη Βασιλική Κινστέρνα. Το υπόγειο αυτό υδραγωγείο που θα σε εντυπωσιάσει ακόμα περισσότερο μιας και έχει γίνει μια μελέτη φωτός και χρήση σύγχρονων έργων τέχνης στον χώρο που εμπλουτίζει την εμπειρία του επισκέπτη. Θα δεις φυσικά και στη βάση των κιόνων τη μορφή της μέδουσας μιας και μάλλον υπήρχε εκεί παλιότερα κάποιος αρχαίος ναός. Η επανάχρηση μελών αρχαίων ναών σύνηθες και για τους Βυζαντινούς, καθώς μέλη από τον Ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο υπάρχουν και μέσα στην Αγία Σοφία.
Ο ναός της Χώρας το Καριγιέ τζαμί είναι ένας τόπος θρησκευτικού ενδιαφέροντος που μπορείτε να επισκεφθείτε. Το ενδιαφέρον έγκειται στον τρούλο του που είναι από τους μοναδικούς που αντί να έχουν απεικόνιση του Χριστού έχουν την Παναγία. Όπως επίσης και ο σωζόμενος ψηφιδωτός του διάκοσμος που αφηγείται μια ωραία ιστορία αν την ακολουθήσετε και παίξετε το παιχνίδι διαβάζοντας τι λέει. Ε, μιας και ήμουν τριγύρω στην περιοχή άναψα και ένα κερί στο Πατριαρχείο μας στο Φανάρι μέσα στον Ναό του Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου.
Κι αφού έκατσα κι έφαγα καλά γιατί στην Τουρκία όπου και να φας είναι όλα γευστικά και θα χορτάσεις. Πήγα στην πλατεία Ταξίμ, διέσχισα την Οδό του Πέραν με τα εμπορικά της μαγαζιά και το Προξενείο μας. Έβγαλα φωτογραφία τους ψαράδες στη Γέφυρα του Γαλατά κι είδα τα βαπόρια και τα καραβάκια που έπλεαν στον Κεράτιο κόλπο.
Ήθελα όμως να πάω και σε μια αγορά να το ζήσω το ανατολίτικο παζάρι κ ι εγώ. Επέλεξα την αιγυπτιώτικη αγορά που ήταν στον δρόμο μου και φυσικά έπαθα αγοραφοβία. Να με κερνάνε, όπου πέρναγα μπακλαβάδες να με περνάνε για Ισπανό και ένας κάποια στιγμή μου είπε “Why are you angry sir?”. Πού να σου εξηγώ άνθρωπε μου το πολιτισμικό σοκ που έπαθα αυτές τις μέρες και με χτύπησε σήμερα; Πού από τα αρχαία τοπία βρέθηκα σε μια σύγχρονη μεγαλούπολη. Που απ’ τους δρόμους της επαρχίας της Τουρκίας βρέθηκα στην κίνηση της Κωνσταντινούπολης. Έμπαινα κι έβγαινα από το ένα εστιατόριο στο άλλο μην έχοντας ακόμα χωνέψει, αλλά ήθελα να δοκιμάσω τις γεύσεις. Κι ένα παγωτό που έφαγα από γάλα κατσικίσιο τώρα που γράφω μέλωσε το στόμα μου.
Την αγοραφοβία την έδιωξα με το που γλύκανα το στόμα μου με μπακλαβά κι όταν μέσα στον ιστορικό υπόγειο Funikuler (τρενάκι) που κάνεις μια απόσταση 580 μέτρων και κατασκευάστηκε το 1875, είδα μια μουσουλμάνα νύφη να βγάζει φωτογραφίες με τον σύζυγό της. Μπήκαμε μαζί στο μικρό αυτό μεταφορικό μέσο και όταν βγήκαμε στον ανηφορικό δρόμο της βάσταγε την ουρά του λευκού ρούχου της. Εκείνη κράταγε το χέρι του και το μικρό μπουκέτο με τα λευκά ρόδα. Παντού θα την βρεις την ομορφιά, παντού και την αγάπη.
Ήπια το τελευταίο μου ποτό στην κορυφή ενός ουρανοξύστη. Με συνεπήραν τα φώτα, οι ουρανοξύστες, τα τζαμιά, οι μιναρέδες, οι τρούλοι, η ομορφιά της Κωνσταντινούπολης. Στην επίσκεψη μου αυτή περπάτησα τ’ αρχαία μονοπάτια, μπήκα σε τζαμιά βγάζοντας τα παπούτσια μου. Διένυσα χιλιόμετρα στην άσφαλτο παρατηρώντας τις εναλλαγές του φυσικού τοπίου. Πέρασα από την ασιατική στην ευρωπαϊκή μεριά. Συνομίλησα με ανθρώπους άλλης θρησκείας, παζάρεψα, άκουσα φωνές άλλων Eλλήνων επισκεπτών, τη φωνή του μουεζίνη να καλεί σε προσευχή. Με πόνεσε το σβέρκο και τα μάτια μου να παρατηρώ τις τοιχογραφίες, τα ψηφιδωτά, την ομορφιά και την τέχνη. Στο τέλος όσο και να με πονάνε τα γόνατα μου απ’ τις ανηφοριές και τις κατηφοριές της Κωνσταντινούπολης επέστρεψα από το ταξίδι αυτό στην Αθήνα χορτάτος γεμάτος γνώσεις και εμπειρίες.
Μια γλυκιά ανάμνηση αυτό το ταξίδι με σιροπιαστά γλυκά, παγωτό και ζεστό τσάι. Να ’μαστε καλά όλοι και ταξίδια να κάνουμε μας εύχομαι, πίνοντας την τελευταία μου γουλιά. Εις το επανιδείν Τουρκία.
