Στη μηχανή αναζήτησης γράφοντας Καππαδοκία θα δεις εικόνες και βίντεο από πτήσεις με αερόστατα και εξωπραγματικά τοπία με βράχους στρογγυλεμένους σε διάφορους ευφάνταστους σχηματισμούς. Θα δεις σπηλιές που μετατράπηκαν σε πολυτελή ξενοδοχεία, εστιατόρια με λαχταριστά πιάτα σερβιρισμένα έτοιμα να τα φας.
Θα δεις όλες αυτές τις τουριστικές εικόνες διότι η περιοχή της Καππαδοκίας είναι ένας τουριστικός προορισμός εδώ και πολλά χρόνια, πολύ πριν τη δεκαετία του ’90 που μια Ολλανδέζα τουρίστρια άνοιξε την πρώτη εταιρία πτήσης με αερόστατα. Η πτήση με αερόστατο και η θέαση των γεωλογικών σχηματισμών από ψηλά είναι μια εμπειρία που έγινε μαγνήτης προσέλκυσης και γύρω από αυτή χτίστηκε μια ολόκληρη βιομηχανία τουρισμού μα η Καππαδοκία είναι πολύ παραπάνω από τα αερόστατά της.
Η Καππαδοκία ήταν ένας προορισμός που είχα στη λίστα μου επειδή αποτελεί σημείο στον χάρτη που αντάλλαξαν τη σκυτάλη πολλοί πολιτισμοί. Από τους προϊστορικούς πολιτισμούς, τους αρχαίους Χετταίους, τους Πέρσες μετά εμάς τους Έλληνες και τον Μέγα Αλέξανδρο για να γίνει Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Οθωμανική και να φτάσουμε στη σημερινή Τουρκία. Καταλαβαίνετε τη χαρά μου όταν έλαβα την πρόσκληση του Γραφείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκικής Πρεσβείας στην Αθήνα που εκπροσωπεί τον Τουρκικό Οργανισμό Ανάπτυξης και Προώθησης Τουρισμού (Türkiye Tourism Promotion Agency – TGA). Πέταξα τη σκούφια μου κι όχι μόνο γιατί θα κοιμόμουν σε cave hotel μα γιατί θα ήμουν μέλος ενός γκρουπ με ξεναγό και Τούρκους εκπρόσωπους. Προσωπικά μου αρέσουνε πολύ αυτά, σαν να πηγαίνω εκπαιδευτική εκδρομή με το σχολείο νιώθω. Έχεις τους υπεύθυνους να σε φροντίζουν, τον ξεναγό να σου εξηγεί και τους συμμαθητές στο πούλμαν να σχολιάζετε όσα βλέπετε.
Τώρα αν κάποιος δεν θέλει να επισκεφθεί την Καππαδοκία με γκρουπ τουριστικό, θα τον συμβούλευα να πάει και αυτόνομα, μην σας πω να νοικιάσει και αυτοκίνητο να ζήσει την εμπειρία στην πιο road trip εκδοχή της. Είναι μια πολύ τουριστική περιοχή που δεν κρύβει κινδύνους και δεν απευθύνεται μονάχα στα «φουσκωμένα» πορτοφόλια. Απέχει δυο πτήσεις απόσταση, μία από το Ελευθέριος Βενιζέλος στο Αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης κι όχι στο τεράστιο IST που είναι στη δυτική πλευρά μα στο SAW στην ασιατική πλευρά. Μεγάλο αεροδρόμιο κι αυτό που φέρει το όνομα Sabina Gökçen, της θετής κόρης του Κεμάλ Αττατούρκ, της πρώτης γυναίκας πιλότου πολεμικής αεροπορίας στον κόσμο. Από εκεί με εσωτερική πτήση μιάμισης ώρας στο αεροδρόμιο της Καισαρείας (Kayseri) και άλλη μια ωρίτσα οδικώς μέχρι να φτάσουμε στο Προκόπι (Urgüp), όπου εκεί ήταν τα καταλύματά μας.
Τα σημερινά cave hotels είναι σπηλιές λαξευμένες στον βράχο που άλλοτε ήτανε σπίτια διαφόρων ενοίκων που πέρασαν από τα προϊστορικά χρόνια ίσαμε τα πρόσφατα, όταν η κυβέρνηση προσέφερε εναλλακτικές κατοικίες σε όσους ενδιαφέρονταν. Είναι μαγευτικό να ζεις για λίγες μέρες σε σπηλιά αλλά δεν ξέρω κατά πόσον είναι βολικό στην καθημερινότητά του οπότε δεν αδικώ όσους προτίμησαν ένα σπίτι πιο σύγχρονο με τις ανέσεις του. Εμείς του γκρουπ, με το που μπήκαμε στα δωμάτια μας αφήσαμε τα πράγματα μας και «κάναμε ανάστα» το ξενοδοχείο. 60 οικείες του παρελθόντος ενωμένες πια σε ένα πολυτελές ξενοδοχειακό συγκρότημα μας έκαναν ο ένας να θέλει να δει το δωμάτιο του άλλου. Ένα ξενοδοχείο χτισμένο έχει μεγάλη διαφορά από ένα λαξευμένο διότι το κάθε δωμάτιο δεν μπορεί να έχει την ίδια διαρρύθμιση και διακόσμηση με το άλλο. Ακόμα και τα σκαλισμένα διακοσμητικά στοιχεία, που διέφεραν από το ένα δωμάτιο στο άλλο, μαρτυρούσαν τις επιρροές από τους διαχρονικούς ιδιοκτήτες τους. Η Καππαδοκία απέκτησε τους ηφαιστειακούς αυτούς βράχους που πολιτισμοί λάξευαν τα σπίτια τους ανά τους αιώνες εκμεταλλευόμενοι τη γεωλογική ιδιαιτερότητα από τη δράση των πανάρχαιων ηφαιστείων που με τις εκρήξεις τους, τη λάβα τους και κατόπιν τη διάβρωση από το νερό δημιούργησαν αυτό το θαυμαστό φυσικό τοπίο.
Αυτό το φυσικό τοπίο με τη σπάνια γεωμορφολογία που το αποκαλούν και νεραϊδοκαμινάδες μπορείς να το απολαύσεις και από ψηλά με το αερόστατο αρκεί να μην φοβάσαι τα ύψη, να έχεις υπομονή και να αντέξεις να ξυπνήσεις αχάραγα. Δεν είναι απαγορευτικό σαν κόστος, ξεκινά από τα 150 ευρώ κι ανεβαίνει ανάλογα με τις έξτρα παροχές. Αν δεν έχεις υψοφοβία είναι μια εμπειρία μοναδική σαν να κάνεις ιστιοπλοΐα στον αέρα με την οπτική να αλλάζει όσο ανεβαίνει το υψόμετρο. Θέλει την υπομονή του γιατί παίρνει χρόνο η σταδιακή ανάβαση κι όσο και να κρατήσει η διαδρομή -περίπου μια ώρα- υπάρχουν συγκεκριμένοι χώροι προσγείωσης του αερόστατου και μην σας κάνει εντύπωση άμα περιμένετε σαν να σας έχει πιάσει η κίνηση στον δρόμο. Αυτός είναι κι ο λόγος που έχεις να ξυπνήσεις πολύ νωρίς για να πας εκεί στις 5 η ώρα το πρωί και να προλάβεις τον ουρανό που ξημερώνει σιγά σιγά και τον οποίο φωτίζουν τα φουσκωμένα υφασμάτινα μπαλόνια. Να σημειώσω ότι η προσέλευση τουριστών είναι τεράστια.
Οι τουρίστες διαφόρων εθνικοτήτων: Τούρκοι, Αμερικάνοι, Ισπανοί, Ιταλοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Κινέζοι, Ρώσοι και Έλληνες. Αρκετοί Έλληνες άλλοι για το ταξίδι ζωής στις πατρίδες των προγόνων τους κι άλλοι για τον λεγόμενο τουρισμό πίστης. Μπορεί ο μουεζίνης με τη μελωδική φωνή του από τον μιναρέ να αναγγέλει τις ώρες προσευχής και να καλεί τους πιστούς για προσευχή μα σε πολλές πόλεις και στις υπέργειες και στις υπόγειες θα συναντήσεις κατάλοιπα χριστιανικών ναών και τοιχογραφίες αγίων. Με τους αυτόχθονες κατοίκους τους Τούρκους δεν διαφέρουμε και σε πολλά είναι έξω καρδιά και φωνακλάδες όπως εμείς. Καπνίζουν πίνοντας τον καφέ τους και το τσάι τους συζητώντας όπως εμείς και γενικά προσπαθούν να επιβιώσουν κι αυτοί όπως εμείς μέσα από τις διάφορες πολιτικοοικονομικές και πολεμικές πια καταστάσεις.
Στο φαγητό μπορεί να μην τρώνε χοιρινό και να στερούνται τα αλλαντικά αλλά έχουνε τον παστουρμά που λατρεύω και γεύτηκα σε διάφορες μαγειρικές του εκδοχές. Επίσης γνώριζα ότι έχουνε φοβερά ορεκτικά και σάλτσες με διάφορα μπαχαρικά μα αγνοούσα την τρομερή ποικιλία τυριών που απόλαυσα. Απ’ τα ακριβά εστιατόρια ίσαμε την οικογενειακή ταβέρνα που επισκεφθήκαμε το φαγητό ήτανε υπέροχο και θα επιμείνω στο να μην αντιμετωπίσετε την Καππαδοκία ως έναν πολυτελή μόνο τουριστικό προορισμό. Θα περάσετε καλά με όσα μπορείτε να διαθέσετε, έχω φίλο που έκανε road trip με τους μηχανόβιους φίλους του και ακόμα μιλάει για την εμπειρία του και ότι δεν κόστισε τόσο ακριβά όσο περίμενε.
Πάντως εγώ κατά τη διάρκεια των διαδρομών από και προς το ξενοδοχείο χάζευα το τοπίο. Λόγο υψόμετρου είχε πολλά έλατα, θύμιζε τα σπίτια της ελληνικής αγροτικής υπαίθρου αλλά σε τεράστια κλίμακα. Ανά περιοχές έβλεπες εκτάσεις φυτεμένες με κολοκύθες, μετά τους βραχώδεις σχηματισμούς, σε άλλο πλάνο σπίτια χαμηλά μεγάλα, δίπατα αγροτικά και πιο κάτω πολλά δωδεκαόροφα μπλοκ κατοικιών με αέρα γύρω γύρω τους.
Στις πόλεις που επισκεφθήκαμε ο κόσμος ζούσε την καθημερινότητά του που για μένα ήτανε πολύπλοκη μιας και επέλεξα να χρησιμοποιώ λίρες Τουρκίας κι όχι ευρώ ή την κάρτα μου πληρώνοντας με POS. Δεν είμαι καλός στα μαθηματικά, με βασανίσανε οι υπολογισμοί στο μυαλό για την αντιστοιχία ευρώ με λίρα και αυτοί οι άνθρωποι στα μαγαζιά τους θέλουν και το παζάρι τους στην τιμή. Όπου δεν έβλεπες αναγραφόμενη τιμή, έπαιζες παζάρεμα που για εμένα είναι μια άβολη διαδικασία ευτυχώς όμως μέλη του γκρουπ κάνανε τα παζάρια για μένα και πήρα μαντήλια μεταξωτά, βιβλία τουριστικά, επτά ελεφαντάκια που φέρνουν τύχη από όνυχα φτιαγμένα, κεραμικά, τσάγια τριαντάφυλλα και ρόδια, μπαχαρικά και μαγνητάκια αερόστατα-αναμνηστικά.
Επίσης, μπορεί να μην πίνουν αλκοόλ μα πίνουν κρασί και έχουνε φοβερές ποικιλίες που μπορεί να δοκιμάσει κανείς. Κατα τ’ άλλα όπως προείπα οι Τούρκοι που συνάντησα είναι σαν και μας, γνωρίζουν ότι ο τουρισμός είναι χρήσιμος και λειτουργούν όπως εμείς εξυπηρετικά προς τον τουρίστα. Ίσαμε και αυτοί να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της αλλοίωσης που επιφέρει ο υπερτουρισμός που έχουμε λουστεί εμείς πια ως τουριστικός προορισμός.
Ένας τουρίστας στην Καππαδοκία οφείλει να επισκεφθεί τις υπόγειες πόλεις και το Εθνικό Πάρκο Γκιόρεμε (Göreme) με το υπαίθριο μουσείο του που έχει εντάσσεται από το 1985 στη λίστα των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Εκεί δεν βλέπεις μόνο τη φυσική ομορφιά του τοπίου μα περπατάς, ανεβαίνεις και μπαίνεις σε βράχους σκαλισμένους που κάποτε ήτανε κατοικίες, χώροι αποθήκευσης, άλλοτε νεκροπόλεις κατόπιν χώροι που κρύφτηκαν οι Πρωτοχριστιανοί και τις μετέτρεψαν σε εκκλησίες, χώρους λατρείας για να ξαναγίνουν χώροι αποθήκευσης και τώρα πια αρχαιολογικοί χώροι. Θυμάστε στα κάλαντα που λέμε για τον Άγιο Βασίλη που έρχεται από την Καισαρεία, ε εκεί ήμουν. Για την ιστορία ο Μέγας Βασίλειος ήτανε ο πρώτος φιλάνθρωπος, με την περιουσία του έφτιαξε χώρους σίτισης για τους απόρους και γηροκομεία. Η έννοια του μοναστηριού, που βοηθά την κοινότητα, από εκείνον ξεκίνησε στα μέρη που περπατούσα και στις σπηλιές που έμπαινα. Το μοναστηριακό λεγόμενο μεγάλο ξύλινο τραπέζι που έχουμε όλοι κατά νου εκεί το είδα λαξευμένο στον βράχο με λαξευμένα καθίσματα γύρω του.
Μα οι υπόγειες πόλεις που αν δεις τα σχεδιαγράμματά τους μοιάζουν με μυρμυγκοφωλιές (και είναι αρκετές γύρω στις 36) με τη χρονολογία ίδρυσής τους χαμένη στους προ Χριστού αιώνες είναι το κάτι άλλο και δεν θυμίζουν σε τίποτε τις κατακόμβες της Ιταλίας όπως περίμενα. Είναι πόλεις που φτάνουν τα 70 ή 80 μέτρα κάτω από τη γη με διαδρομές στενές που οδηγούν σε ανοιχτούς χώρους, με συστήματα εξαερισμού και πόρτες πέτρινες μεγάλες για να προφυλάσσονται οι κάτοικοί τους σε περίπτωση επίθεσης. Εμείς επισκεφθήκαμε την υπόγεια πόλη Καϊμακλί (Kaymakli) που ανακαλύφθηκε το 1964 και φιλοξενούσε κάποτε ζωή. Ακολουθήσαμε μια διαδρομή με βελάκια και σταματούσαμε κάθε τόσο να παρατηρήσουμε τους χώρους.
Τον χώρο, όπου ήταν η κοινή κουζίνα και αυτό φαινόταν από τη μαυρίλα στην οροφή του τοίχου από τη φωτιά που έκαιγε καθημερινά. Τους χώρους όπου λάξευαν τους τάφους των νεκρών τους. Τα πατητήρια κρασιού που συναντούσες συχνά γιατί το κρασί τότε ήτανε σημαντικό. Χώρους λατρείας λαξευμένους στους βράχους και τρύπες που όταν έβαζες το κεφάλι σου ερχόταν ένας δροσερός αέρας από τους αεραγωγούς. Όσο κατέβαινες οι διαδρομές στένευαν ακόμα πιο πολύ σαν ν’ άλλαζε και το οξυγόνο. Δεν σας αναγκάζει κανείς να κατεβείτε πιο χαμηλά μπορείτε να επιστρέψετε στην επιφάνεια ακολουθώντας τα βελάκια. Ένιωθα σαν κάτοικος της υπόγειας πόλης του Μάτριξ και κατέβηκα όσο χαμηλότερα επιτρεπόταν σχεδόν στα γόνατα και παρατήρησα τη σύσταση της πέτρας που όσο κατέβαινες γινόταν πιο μαλακή κι όχι όσο σκληρή ήταν στα πιο πάνω επίπεδα. Η ανάγκη για επιβίωση τους έκανε μάστορες της πέτρας.
Μα οι κάτοικοι της περιοχής ήτανε μάστορες και στην κεραμεική μιας και ο πηλός είναι άφθονος στην περιοχή και με την επίσκεψη μας στο Μουσείο Κεραμικής Güray στην Άβανο, λαξευμένο μέσα σε βράχους κι αυτό (20 μέτρα κάτω από το έδαφος) θαυμάσαμε μια συλλογή κεραμεικών που καλύπτει χιλιάδες χρόνια ποικιλίας των πολιτισμών που πέρασαν και φανερώνει το πόσο σημαντικός ήταν ο πηλός διαχρονικά για τις κοινωνίες μας.
Εκεί είδα διάφορα κεραμικά σύγχρονα κομψοτεχνήματα και τεχνίτες να τα ζωγραφίζουν με μεράκι και αποφασιστικές πινελιές. Έβαλα την ποδιά και τόλμησα με μεγάλη αποτυχία να πλάσω ένα κεραμικό σκεύος που κατέληξε σε έργο αφηρημένης τέχνης. Το θράσος μου συνεχίστηκε στην επίσκεψή μας στον Οίκο χαλιών Cinar, όπου μας έδειχνε μια γυναίκα πως φτιάχνονται τα χειροποίητα χαλιά και κάθισα πλάι της και κόλλησα, δεν ήθελα να σηκωθώ. Μου άρεσε όπως περνούσαμε το νήμα, το βάζαμε εκεί που έπρεπε ακολουθώντας το σχέδιο στον κάναβο, έπειτα το δέναμε και το σπρώχναμε προς τα κάτω. Φυσικά οι ταχύτητές της ήταν εξωπραγματικές τακ τακ τακ και πάμε παρακάτω. Με φώναζαν από το γκρουπ οι «συμμαθητές» να πάω στην αίθουσα που μας παρουσίαζαν τα χαλιά.
Τι ήθελα να πάω; Έπεσε το μάτι μου πάνω σε ένα πολύ μικρό χαλί με ένα καταπληκτικό σχέδιο που έλαμπε, σε μέγεθος μικρό που χωρούσε στη βαλίτσα μου τυλιγμένο… σκέφτηκα. Κοιτάω την τιμή και βλέπω 10.000, λίρες τουρκικές τους ρωτάω και μου λένε όχι, ευρώ είναι. Εκεί κατάλαβα τις μανάδες που δεν μας αφήναμε να περπατάμε πάνω σε συγκεκριμένα χαλιά. Κατανόησα πλήρως γιατί κρεμάμε κάποια χαλιά στον τοίχο. Έμαθα στην παρουσίαση αρκετά πράγματα που αγνοούσα, για τα μεταξωτά χαλιά που ανάλογα τον φωτισμό αλλάζουν χρώμα, για τις μπογιές, για τους κόμπους. Για τον χρόνο που χρειάζεται ένα καλό χαλί να φτιαχτεί, για την πίσω όψη που όσο πιο καλό είναι, δεν διαφέρει από την μπροστινή. Τέχνες και παραδόσεις που θέλουν κόπο και χρόνο και φτάνουν στο επίπεδο του έργου τέχνης, γι’ αυτό και ανεβαίνει το κόστος τους.
Και κάτι άλλο πιο σημαντικό που έμαθα ήταν ότι αν αγοράσεις ένα χαλί από τον συγκεκριμένο οίκο χαλιών ή και άλλους που είναι ιστορικοί με οικογενειακή παράδοση γενεών δεν πληρώνεις εσύ τον φόρο είναι tax free, τους φόρους τους πληρώνει το τουρκικό κράτος για να τα στηρίξει. Κατευθείαν στο μυαλό μου ήρθαν ελληνικές επαρχίες πλούσιες σε παράδοση κεντιδιών, υφαντών που οι νέοι δεν βρίσκουν βοήθεια να το κάνουν επάγγελμα και κάπως έτσι χάνονται τέχνες ενώ ελληνικές παραδοσιακές βιοτεχνίες είναι παρατημένες στην τύχη τους.
Πέραν από τους προβληματισμούς και τις συγκρίσεις Τουρκίας και Ελλάδας που αναπόφευκτα έκανα στο μυαλό μου κλείνοντας τη βαλίτσα μου κατέληξα στο ότι πέρασα υπέροχα. Ένιωσα σαν στο σπίτι μου, απόλαυσα πολύ καλό φαγητό, τη φιλοξενία, τα κεράσματα από τους Τούρκους συνοδούς μας που σε κάθε στάση παίρνανε σπόρους κολοκύθας, χουρμάδες, λουκουμάκια και μας κέρναγαν. Έπινα όπου έβρισκα φρεσκοστυμμένο χυμό ρόδι, έλεγα ένα γεια σε όποιον Έλληνα συναντούσα και συνομιλούσα ασταμάτητα με τους «συμμαθητές» του γκρουπ από τη χαρά μου για την εκπαιδευτική μας εκδρομή στην Καππαδοκία που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Όλοι επιστρέψαμε στην πατρίδα με δωράκια για τους αγαπημένους μας στα χέρια και γεμάτοι ωραίες αναμνήσεις που δεν σκάνε σαν μπαλόνια μα θα βαστάνε μέσα μας για χρόνια.
