Στην παράδοση μας τη λαϊκή το «μαύρο» είναι το χρώμα που πενθεί, που δακρύζει, που ‘ναι συνυφασμένο με τον θάνατο. Απ’ την άλλη το «βουνό» είναι ένας όγκος ψηλά τοποθετημένος, ένας βράχος σταθερός, παρατηρητής των πεπραγμένων μας. Μόνο βουνό με βουνό δεν σμίγει λέει η παροιμία, «Μαύρα ‘ναι τα βουνά και τα λαγκάδια, μαύρα κι απελπισμένα…» λέει ένα μοιρολόι της Ηπείρου. Στην περίπτωσή μας τα βουνά δεν είναι καθόλου μαύρα είναι γεμάτα ήχους μπολιασμένους από την αγάπη κι έρευνα του Christopher King, του Αμερικάνου ενθομουσικολόγου που πάνω απ ‘το Grammy του έβαλε τους δίσκους των 78στροφών του. Η Κόνιτσα μετατράπηκε σ’ ένα κέντρο μελέτης των ήχων και των παραδόσεων που χάνονται και στα βουνά της αντηχούν μουσικές των νότιων Βαλκανίων -Ελλάδα, Μικρά Ασία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Αλβανία, Μακεδονία, Θράκη.
Στόχος του φεστιβάλ «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά ’25» είναι η ανακάλυψη εκ νέου των πολυπολιτισμικών επιρροών, οι οποίες διαπερνούν τη λαϊκή μουσική. Χρόνος δεν υπάρχει, όλα αλλάζουν αστραπιαία μα η μνήμη λειτουργεί αλλιώς. Ο χρόνος γίνεται άχρονος όταν μπολιαστεί από ήχους που αντιλαλούν στα βουνά. Ο τόπος δεν έχει πια σημασία ως τοπόσημο μα ως το προς το πού εμείς τοποθετούμε τον εαυτό μας. Αν «παράδοση» είναι κάτι που συμβαίνει στις ζωές μας συγκεκριμένες ημερομηνίες τότε το φεστιβάλ αυτό έχει γίνει παράδοση μιας και φέτος είναι η τρίτη του χρονιά. Αν χωροταξικά είναι καλό για την υγεία μας να έχουμε καθαρό ορίζοντα και καθαρό αέρα τότε η Κόνιτσα μας κάνει. Είναι ένα χωριό ανηφορικό αλλά και κατηφορικό με μια πλατεία στο κέντρο και άλλο ένα κέντρο που τις νύχτες συνωστίζονται οι ντόπιοι και επισκέπτες κάτω από έναν πλάτανο χορεύοντας και πίνοντας. Το φαγητό είναι παντού καλό και οι κάτοικοι οι μόνιμοι έτοιμοι να μας λύσουν απορίες είτε κάτω απ’ τον καυτό ήλιο είτε τη δροσερή νύχτα που βαδίζουμε έχοντας χάσει τον δρόμο.
Τρεις μέρες με παραδοσιακούς ήχους των νότιων Βαλκανίων, μουσικό πειραματισμό, workshops, κινηματογραφικές προβολές και τον Christopher King με τους καλεσμένους του στο Σπίτι της Χάμκως. Η Κόνιτσα είναι αμφιθεατρικά χτισμένη, πέρασμα διαχρονικό ανάμεσα στην Ήπειρο και βόρεια των Ιωαννίνων. Ένας ποταμός ο Αώος, το φαράγγι κι ένα μονότοξο γεφύρι το φυσικό του σκηνικό αν προσθέσουμε το πολύ πράσινο χρώμα της φύσης. Το φεστιβάλ «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά ’25» έχει ως κεντρικό του άξονα το Σπίτι της Χάμκως. Τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων τον θυμάστε; Καιρός να μάθουμε και το ποια ήταν η μητέρα του. Η Χάμκω ήταν η μητέρα του Αλή Τεπελενλή, πασά των Ιωαννίνων και κόρη του Ζεϊνέλ-Μπέη γεννημένη το 1725 και ιδιοκτήτρια αυτού του τριώφορου οχυρωματικού πύργου (Κούλια) που βρίσκεται στην Άνω Κόνιτσα. Μια έκταση 900τ.μ. περίπου που περικλείεται από ψηλό οχυρωματικό πέτρινο περίβολο και δεσπόζει ένας πύργος που το ύψος του φτάνει τα 11μ. Το περιδιάβηκα το Σπίτι της Χάμκως και χάζευα τους ακανόνιστους λαξευμένους ελαφρώς ασβεστόλιθους, την τετράριχτη στέγη, τα μικρά παράθυρα, τις τυφεκιοθυρίδες περιμετρικά των πλευρών του που φανέρωναν τον αμυντικό χαρακτήρα της κατασκευής του. Στη χαμηλή του είσοδο όμως δεν υπήρχε φρουρός να μας εμποδίζει την είσοδο, μόνο οι συνεργάτες της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση που φρόντιζαν για την ολιγόωρη διαμονή μας. Την Χάμκω μπορεί να την πήραν τα βουνά το 1792 μα το σπίτι της φιλοξενεί πια ένα φεστιβάλ τόσο ενδιαφέρον και επαναστατικό για το σήμερα που ‘χούμε χάσει τις ρίζες μας και τις αναζητάμε.
Έναν τόπο ψάχνουμε να νιώσουμε φιλόξενο και να πειραματιστούμε με τα νέα δεδομένα της εποχής δίχως όμως να αφήσουμε τις ρίζες μας να χαθούν. Έχουμε πραγματικά πλούσια παράδοση που τ’ αυτιά και οι ιδέες του Christopher King την ανέδειξαν αφού καλλιτεχνικά βρίσκεται στο τιμόνι του πιλότου. Το βιβλίο του Ηπειρώτικο Μοιρολόϊ είναι διαμαντάκι και εδώ είναι και μια συνέντευξη που είχαμε κάνει τότε. Τον Christopher King όταν τον ακούσεις να μιλάει έχει αυτή την αμερικάνικη βαθιά προφορά που τον φαντάζεσαι μ’ ένα πούρο στο στόμα ή να φτύνει το ταμπάκο που μασάει σαν τους καουμπόηδες. Τα βράδια στο Σπίτι της Χάμκως ξεχώριζε απ’ το πλήθος με το μουστάκι του μα τη μέρα δεν ξεχώριζε απ’ τους Έλληνες κι ας μας παρατηρούσε όλους αν περνάμε καλά.
Την επόμενη μέρα είπα να βουτήξω τα πόδια μου στον Βοϊδομάτη, παραπόταμο του Αώου και τότε ήτανε που με πήρε το δικό μου ποτάμι που δεν γυρίζει πίσω. Σε αυτό το ταξίδι αστραπή στην Κόνιτσα από τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση για το μουσικό φεστιβάλ «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά ’25», με πιλότο τον Christopher King είναι απ’ τις σπάνιες φορές που έχω πάθει FOMO στη ζωή μου, επειδή έφυγα νωρίτερα και θα έχανα τις υπόλοιπες μουσικές επιλογές του Christopher King, τα διαδραστικά workshops στην Πλατεία της Παλιάς Αγοράς, τους κυκλικούς χορούς στο Σπίτι της Χάμκως. Από την άλλη όμως συλλογίστηκα θετικά εκεί θα είναι και του χρόνου η Κόνιτσα με το φεστιβάλ «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά και ο Christopher King σίγουρα. Αν και παίζει να τον αντικρίσουμε όλοι πιο νωρίς σε κάποια οθόνη τηλεοπτική σε κάποιο ντοκιμαντέρ, μα μην πείτε ότι σας το είπα εγώ κρατήστε και κάνα μυστικό. Τα βουνά δεν είναι μαύρα αρκεί να μην τα βλέπουμε όλα μαύρα εμείς. Σ’ αυτό βοηθά πολύ όταν σε περιτριγυρίζουν άνθρωποι που ακόμα κι ας μην τους γνωρίζεις σου προσφέρουν ζεστασιά, φιλοξενία και ένα «μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά».
