Οδός Γκαγκάριν κλειστή

Ο Αλέξανδρος Αβρανάς σκηνοθετεί το «Gagarin Way» στο Θέατρο Βασιλάκου

Κείμενο: Τώνια Καράογλου

 

«Ήθελα να γράψω κάτι για τον εικοστό αιώνα και ήθελα να γράψω κάτι για την οικονομία και ήθελα να γράψω κάτι για τους άντρες και προέκυψε το “Gagarin Way”. Μια κωμωδία» Gregory Burke.

Επαρχία Φάιφ, Σκωτία. Περιοχή με μαχητικό συνδικαλιστικό παρελθόν, ένας από τους πυρήνες της μεγάλης απεργίας των ανθρακωρύχων ενάντια στη θατσερική πολιτική των ’80s. Η σοσιαλιστική της ταυτότητα έδωσε σε έναν από τους δρόμους της πόλης το όνομα του Σοβιετικού κοσμοναύτη Γιούρι Γκαγκάριν. Έτος 2001. Δύο εργάτες εργοστασίου, ο Έντυ και ο Γκάρυ, απαγάγουν το ανώτερο στέλεχος της διοίκησης που έχει έρθει για να αξιολογήσει τη βιωσιμότητα του εργοστασίου και, συνεπώς, το εργασιακό τους μέλλον. Σκοπός τους να τον δολοφονήσουν και να δώσουν έτσι ένα, συμβολικό μεν ηχηρό δε, μήνυμα ενάντια στον άκρατο καπιταλισμό που είναι αυτός πια -αντί της πολιτικής εξουσίας- που κινεί τα νήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. «Θυμάσαι που λέγαμε να πάρουμε πολιτικό. Δεν υπήρχε λόγος. Αυτά τα μουνιά είναι τα αφεντικά. (…) Σκότωσε αυτόν εδώ τον πούστη κι όλοι θα αναρωτιούνται. Αυτοί είναι η απόλυτη δύναμη στον πλανήτη». Στην απαγωγή εμπλέκεται άθελά του ο Τομ, σεκιουριτάς του εργοστασίου. Ήρωες με κοινή καταγωγή, αφού οι πατεράδες τους είχαν συμμετάσχει στις μεγάλες απεργίες, οι τέσσερις άνδρες θα περάσουν τη νύχτα κλεισμένοι στο εργοστάσιο, οχυρωμένοι πίσω από τις θέσεις/ιδέες τους.

Ο Γκάρυ, πολιτικοποιημένος, διαβασμένος, παλαιότερα οργανωμένος συνδικαλιστής, είναι ο ιδεαλιστής της «παρέας» και ταυτόχρονα ο πιο συνειδητοποιημένος, και άρα απογοητευμένος, για την κατάληξη του σοσιαλισμού και του συνδικαλιστικού κινήματος· αν και φαίνεται ο οργανωτής του σχεδίου και ο πιο αποφασισμένος, είναι στην πραγματικότητα ο μόνος που έχει επίγνωση για τη ματαιότητα του εγχειρήματος. Η βία δε θα επιτύχει τίποτα, ούτε καν σε συμβολικό επίπεδο. Αντίθετα με τον Έντυ, παράφορο και μηδενιστή, τρομοκράτη χωρίς αιτία, που στρέφεται σε αυτήν περισσότερο ως ξέσπασμα ενάντια στη μίζερη ζωή όπου τον έχει ρίξει η «σκατοδουλειά» του. Ο Τομ, απόφοιτος μόλις πολιτικών επιστημών, πιστεύει ότι αργά ή γρήγορα τον περιμένει μια καλύτερη δουλειά, άρα μια καλύτερη ζωή, αρνούμενος την πεποίθηση των άλλων δύο ότι το οικονομικό σύστημα τον έχει καταδικάσει με το «άχρηστο πτυχίο» του -όπως τη συντριπτική πλειοψηφία των νέων- να φυτοζωεί μέσα από περιστασιακές «σκατοδουλειές». Τα πολιτικά του πιστεύω συνοψίζονται στη διατύπωση: «δεν είναι ανάγκη να είσαι ή καπιταλιστής ή σοσιαλιστής. Μπορείς να διαλέξεις ό,τι θες και από τα δύο». Τέλος, ο Φρανκ, ο σύμβουλος επιχειρήσεων, το γρανάζι του συστήματος. Συμπολίτης -προς δυσάρεστη έκπληξή τους- των απαγωγέων του, μορφωμένος, γνώστης της ιστορίας και της πολιτικής. Απαθής και απρόσωπος, ένας άντρας χωρίς χυμούς αλλά όχι αντιπαθής, κουβαλάει τη σιγουριά του συστήματος που εκπροσωπεί παρουσιάζεται διατεθειμένος να πεθάνει, χωρίς καν να το υπερασπιστεί: «Δε χρειάζεται. Αυτό που κάνω υπερασπίζεται από μόνο του. Πάντα έτσι ήταν, κι πάντα έτσι θα είναι. (…) Δε χρειάζεται να υπερασπιστείς κάτι όταν σε περικυκλώνει. Γι’ αυτό έχετε χάσει». Γι’ αυτό και η δολοφονία του Φρανκ, αν και έρχεται στο φινάλε, όχι μόνο δεν προσφέρει, φυσικά, καμία λύση, αλλά ούτε καν κάποια ικανοποίηση, έστω ηθική.

Το έργο (2001), σύμφωνα με το σημείωμα του δραματολόγου της παράστασης σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Αβρανά Κώστα Περούλη -που παρατίθεται στο συνολικά εξαιρετικής ύλης πρόγραμμα, που περιέχει και το έργο στη μετάφραση του Αλέξανδρου Μπαλαμώτη-, ανήκει στο ρεύμα εκείνο της βρετανικής δραματουργίας που γεννήθηκε στη μεταθατσερική εποχή και απηχεί όλες τις ανησυχίες που έφερε η πολιτική της «σιδηράς κυρίας» -αλλά και η συνέχισή της από τον Τόνυ Μπλερ-, καθώς διέλυσε τις κοινωνικές δομές και το συνεκτικό ιστό της βρετανικής κοινωνίας, ανησυχίες που κάθε άλλο παρά καθησυχάζονται όσο η νέα τάξη πραγμάτων εγκαθιδρύεται παγκοσμίως.

Το «Gagarin Way» ισορροπεί ανάμεσα στη σάτιρα -σάτιρα για την ιδεολογική ήττα του σοσιαλισμού και την αλλοτροίωσή της άλλοτε μάχιμης εργατικής τάξης («πολλοί μαλάκες πιστεύουν πως υπάρχει εκεί έξω μια κατώτερη τάξη… που περιμένει την ώρα της επανάστασης. Το μόνο που περιμένει είναι οι έξι αριθμοί του λόττο, κάθε Σάββατο βράδυ») και στην πικρή διαπίστωση ότι το νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό σύστημα είναι τόσο καλά οχυρωμένο ώστε αναπαράγεται και εξαπλώνεται απρόσκοπτα, χωρίς να αφήνει καμία διέξοδο στην ελπίδα, ούτε καν σε επίπεδο δραματουργικής ουτοπίας. «Το έργο δεν είναι παρά μια κραυγή σε μια εποχή που τα παλιά μέσα δείχνουν να έχουν πεθάνει και τα νέα να μην έχουν ακόμη ανακαλυφθεί», σημειώνει εύστοχα ο Κώστας Περούλης.

Χάρη στη σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Αβρανά το έργο παρουσιάζεται σε πανελλήνια πρώτη, στο ανακαινισμένο Θέατρο Βασιλάκου, που εγκαινιάζει με τη σειρά του μια νέα περίοδο λειτουργίας. Το κέρδος της σκηνοθεσίας του Αβρανά -πέραν φυσικά αυτής καθαυτής της παρουσίασης του συγκεκριμένου έργου- είναι ότι φώτισε καθαρά τους τέσσερις ήρωες και τις θέσεις που ο καθένας «εκπροσωπεί». Επιπροσθέτως, στα χέρια του αναδείχθηκε η κωμική/σατιρική ιδιότητα του έργου, χωρίς να υστερεί η παρουσία του νομοτελειακού, αδιέξοδου ιδεολογικού σκέλους, γεγονός που βοηθήθηκε ιδιαίτερα και από την ερμηνεία του Μάνου Βακούση στο ρόλο του Φρανκ.

Μένει, όμως, κανείς με την εντύπωση πως η σκηνοθετική καθοδήγηση του Αβρανά υστέρησε στην ανάδειξη των ημιτονίων που φέρει η ιδιοσυγκρασία κάθε ήρωα, κρατώντας μία γραμμή από την αρχή έως το τέλος, και επίσης (υστέρησε) στη ζωηρότερη απόδοση ενός σημαντικού θεματικού μοτίβου του κειμένου: του γεγονότος ότι οι τέσσερις άνδρες, πέραν της συγκρουσιακής τους σχέσης, αναπτύσσουν μια ιδιότυπη αλληλοκατανόηση χάρη στην ανδρική τους ταυτότητα.

Συνολικά, πάντως, η παρουσία του «Gagarin Way» στη φετινή θεατρική Αθήνα είναι ένα μεγάλο κέρδος και προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ του ενεργητικού πολιτικού θεάτρου. Η παράσταση μάς καλεί να σκεφτούμε και επιχειρεί να ανοίξει ένα μικρό έστω παραθυράκι αποσαφήνισης της παγκόσμιας -και μαζί εγχώριας- πραγματικότητας.

Η παράσταση «Gagarin Way» ανεβαίνει στο Θέατρο Βασιλάκου έως τις 13 Απριλίου.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.