Υπάρχουν ταινίες που πασάρονται για ένα πράγμα, ενώ είναι ένα άλλο, ταινίες που αυτό για το οποίο διαφημίζονται και το οποίο υποτίθεται αφορούν, δεν είναι αυτό για το οποίο θέλουν τελικά να μιλήσουν. Πρόχειρα παραδείγματα που μου έρχονται στο μυαλό το “J. Edgar” του Ίστγουντ ή ο «Οιωνός» του Σιάμαλαν. Το “Fly Me to the Moon” πασάρεται ως ερωτική κομεντί με φόντο το πρώτο ταξίδι στη σελήνη. Και όντως, αφού στην αρχή γνωρίσουμε ξεχωριστά τους χαρακτήρες που υποδύονται η Σκάρλετ Γιόχανσον και ο Τσάνινγκ Τέιτουμ, και δεν αργήσει ιδιαίτερα να έρθει η πρώτη τους συνάντηση, η σκηνή μας προϊδεάζει ότι αυτό θα δούμε. Συναντιούνται σε ένα φαγάδικο, ανταλλάσσουν τα κατάλληλα βλέμματα (εκείνος δηλαδή κυρίως την καρφώνει κλεφτά), μετά συμβαίνει κάτι για να δοθεί αφορμή να μιλήσουν που το έχουμε ξαναδεί αλλά χαλάλι, πιάνουν την κουβέντα, κάτι του λέει, κι εκείνος της απαντά με μια γουάου ερωτική ατάκα, πραγματοποιώντας μια μεγαλοπρεπή έξοδο: ω, τα πράγματα κλιμακώθηκαν μεμιάς, ω ρε έρωτας που έχει να ακολουθήσει, με όλα τα εμπόδια που θα πρέπει να υπερπηδήσει, βεβαίως βεβαίως.
Μπα. Παγίδα είναι. Η δική τους ιστορία είναι το φόντο. Χρειαζόταν να τους βλέπουμε στην αφίσα και στο τρέιλερ για να προσελκυθούμε και να παρακολουθήσουμε την ταινία. Άρα στο προσκήνιο τι είναι, για τι θέλει να μιλήσει στα αλήθεια; Για όλη την προετοιμασία που προηγήθηκε μέχρι να φτάσουμε την προσελήνωση, για το δέος που προκαλεί η κατάκτηση του διαστήματος; Όχι. Ούτε για αυτά. Δεν βρισκόμαστε στο “Apollo 13” του Ρον Χάουαρντ, στο “Τhe Right Stuff” του Φίλιπ Κάουφμαν ή στον «Πρώτο Άνθρωπο» του Ντάμιεν Σαζέλ. Κι αυτά φόντο είναι. Μήπως για αυτή καθαυτή την εμπειρία της προσελήνωσης τότε; Ούτε.
Κατά τη γνώμη μου το “Fly Me to the Moon” θέλει να μιλήσει για τη φήμη που κυκλοφορεί από το 1969, για μια κορυφαία θεωρία συνωμοσίας, ότι οι εικόνες που είδε όλος ο πλανήτης τότε δεν ήταν από το φεγγάρι, αλλά από κάποιο στούντιο. “Space may be the final frontier, but it’s made in a Hollywood basement” που τραγουδάνε κι οι Red Hot Chilly Pepper στο “Californication”.
Και μιλάει προσφέροντάς μας μια εναλλακτική εκδοχή, ένα πιθανό εναλλακτικό σενάριο, που χωρίς να αμφισβητεί αυτή καθαυτή την προσελήνωση, κρατά παράλληλα ολοζώντανη και τη θεωρία συνωμοσίας. «Ε ακόμα κι αν την κρατά, τι έγινε;», θα αναρωτηθεί δικαιολογημένα κανείς. Δεν έχουμε να κάνουμε με ταινία μυθοπλασίας και μόνο; Ναι, φυσικά. Υπ’ αυτήν την έννοια, πράγματι, τίποτα δεν έγινε.
Επίσης, δεν έχουμε να κάνουμε με μια ταινία που τελικά τη γελοιοποιεί τη θεωρία συνωμοσίας; Εδώ όπα. Όχι βέβαια. Έχουμε να κάνουμε με μια ταινία που την σιγοντάρει, που την ενισχύει, που την κάνει να μοιάζει πιθανή. Αν θελήσουμε να γίνουμε κι εμείς συνωμοσιολόγοι, θα πούμε ότι θέλει να τη δικαιώσει κιόλας. Αν θελήσουμε να γίνουμε συνωμοσιολόγοι με διπλή δόση ψεκασμού, θα πούμε πως θα μπορούσε να μοιάζει με μια ταινία που προλειαίνει το έδαφος για τυχόν μελλοντικές αποκαλύψεις, όπως όταν αποχαρακτηρίζονται αρχεία και περνάνε στο γενικό κοινό απόρρητες πληροφορίες. Επειδή όμως δεν θέλουμε να γίνουμε κι εμείς συνωμοσιολόγοι, είτε με μονή είτε με διπλή δόση ψέκας, θα προτιμήσουμε να φυλάξουμε τα νώτα μας από την εις βάρος μας κατηγορία της γραφικότητας (άλλωστε κι η ίδια η ταινία αυτοτρολάρεται όταν μιλά για τα πειράματα με εξωγήινους που αφορούν άλλη κορυφαία θεωρία συνωμοσίας, άλλωστε κι η ίδια η σεναριογράφος Ρόουζ Γκιλρόι λέει σε μια συνέντευξή της τα ακριβώς αντίθετα), οπότε θα πάμε στην εναλλακτική.
Η εναλλακτική είναι ότι το σενάριο (δεν έχουμε να κάνουμε με ταινία σκηνοθέτη εδώ, αρχικά ήταν να την γυρίσει ο Τζέισον Μπέιτμαν, για τον οποίο συμπτωματικά μιλούσαμε την προηγούμενη εβδομάδα για το “Hit Man”, κάπου σκάλωσε η φάση και ο σκηνοθέτης Γκρεγκ Μπερλάντι ήρθε στο τέλος) προσπαθεί απλά να εκμεταλλευτεί μυθοπλαστικά τη συνωμοσιολογία και να χτίσει μια ιστορία πάνω της. Ό,τι πάντως και να λέει η Γκιλρόι στη συνέντευξή της, παρουσιάζει τη θεωρία συνωμοσίας με έναν τρόπο που βγάζει νόημα. Βγάζουν νόημα τα τυχόν κίνητρα. Θα έβγαζε νόημα να μην ρίσκαραν οι ΗΠΑ την απευθείας τηλεοπτική μετάδοση μιας αποτυχίας, στην κορύφωση της διαστημικής κόντρας με τη Σοβιετική Ένωση. Ίσως όμως το χειρότερο είναι ότι μπορεί στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτά να είναι μύθοι, γενικότερα όμως όλα τα υπόλοιπα συστατικά κολλάνε. Ο έλεγχος της πληροφορίας, η παντοδυναμία της εικόνας, το τι θα περάσει προς τα έξω και με ποιον τρόπο, ο έλεγχος των μαζών, η επικοινωνία που γίνεται προπαγάνδα, αυτά δεν είναι μυθεύματα και φυσικά δεν αφορούσαν μόνο την εποχή του Νίξον. Κι ο Γούντι Χάρελσον που υποδύεται απολαυστικά τον σκοτεινό fixer του βαθέος κράτους είναι μια φιγούρα που μοιάζει εντελώς οικεία. Θα πει κανείς ότι μπορεί να είναι οικεία γιατί την έχουμε δει ως καρικατούρα σε τόσες και τόσες άλλες ταινίες και σειρές. Ίσως. Ίσως όμως και γιατί δεν είναι φαντασίωση, αλλά υπαρκτός ανθρωπότυπος, υπαρκτό άτυπο χαρτοφυλάκιο.
Η Γιόχανσον σαν θηλυκή Ντον Ντρέιπερ είναι κι αυτή αστέρι της διαφήμισης, έχει κι αυτή ψεύτικο όνομα κι ένα παρελθόν από το οποίο θέλει να ξεφύγει, σαν τον πρωταγωνιστή του “Mad Men”. Από τις απάτες και το αεριτζιλίκι στη διαφήμιση η απόσταση μικρή. Όπως σχετικά μικρή ήταν κι η απόσταση ανάμεσα στο να είσαι πρώτα con artist και ύστερα αμφιβόλου δεοντολογίας δικηγόρος, όπως έδειξε και ο Σολ Γκούντμαν στο “Better Call Saul”. Τώρα η Γιόχανσον μπορεί να βγάζει εντελώς νόμιμα το ψωμί της. Και όταν μπορείς να διαφημίσεις τις πιο μεγάλες αμερικάνικες εταιρίες, γιατί να μη διαφημίσεις και το ίδιο το αμερικάνικο κράτος, γιατί να μην φτιάξεις τη δημόσια εικόνα του διαστημικού προγράμματος;
Πρέπει να τη φτιάξει, επειδή την προσλαμβάνουν σε μια εποχή που η εικόνα του πάσχει. Στη διαστημική κούρσα, που είναι παράλληλα και κούρσα ισχύος και εικόνας προς τον υπόλοιπο κόσμο, οι ΗΠΑ έχουν δει την πλάτη της Σοβιετικής Ένωσης, έχουν δυστυχήματα με νεκρούς, δεν σκίζουν. Κι έχουν δώσει μια υπόσχεση που πρέπει να τηρηθεί, πρέπει να πατήσουν το πόδι τους στη σελήνη πριν το τέλος της δεκαετίας του εξήντα. Αλλά οι αποτυχίες συνεχείς, τα έξοδα τεράστια, το γενικότερο κλίμα αναταραχής με το Βιετνάμ δεν βοηθάει, το διαστημικό πρόγραμμα χρειάζεται ένα διαφημιστικό μπουστάρισμα, ώστε ο αμερικανικός λαός να το αγκαλιάσει και οι εκπρόσωποί του στη Γερουσία να το στηρίξουν με επιπλέον κονδύλια. Μέχρι τότε οι αστροναύτες θα γίνουν πόστερ μπόις για ρολόγια και εσώρουχα, πρέπει να βάλει πλάτη ο ιδιωτικός τομέας, πρέπει να βγάλει φράγκα ο ιδιωτικός τομέας, όλοι μαζί, αυτό άλλωστε δεν είναι η Αμερική;
Ενώ ο Τσάνινγκ Τέιτουμ είναι καλός στον ρόλο του και χαριτωμένα παίζει και λαμπερός είναι και όλα, είναι ταυτόχρονα χωρίς υπαιτιότητά του εντελώς ακατάλληλος για τον ρόλο που υποδύεται. Μοιάζει και είναι σταρ, οπότε δεν δυσκολεύεσαι απλώς, αλλά αδυνατείς να τον φανταστείς ως υπεύθυνο πτήσεων της ΝΑSA. Η σύγκρουση που γεννά τις εντάσεις και αναστέλλει σιγοβράζοντας το ρομάντζο, ανάμεσα σε εκείνη για την οποία ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και θα χρησιμοποιήσει κάθε τρικ ώστε να διαφημίσει τη φάση, εκείνη για την οποία η λέξη ψέμα δεν έχει καν αρνητική φόρτιση, και σε εκείνον που ενσαρκώνει όλα τα ηθικά πρότυπα, αποτελώντας τον παραδοσιακό υπερασπιστή της αλήθειας, είναι υποτονική και προσχηματική. Αστραφτεροί είναι και οι δύο τους, ίσως σε μια κανονική ρομαντική κομεντί θα έβγαιναν πολλές περισσότερες σπίθες, εδώ όμως έχουν έρθει για να πουλήσουν εισιτήρια.
Τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο; Ποια η διαφορά ανάμεσα στην αλήθεια και την αναπαράστασή της; Ούτως ή άλλως παρακολουθούμε μια ταινία, οπότε τόσο η αλήθεια όσο και η αναπαράστασή της, αναπαράσταση αποτελούν. Αισθάνεσαι ότι η σκηνοθεσία του Μπερλάντι χάνει μια ευκαιρία στις σκηνές της προσελήνωσης να συντονιστεί ακριβώς με την καρδιά του σεναρίου. Και κάπως έτσι το “Fly Me to the Moon” προφανώς και παρακολουθείται ευχάριστα, αλλά ως εκεί. Αυτοτελώς δεν είναι μια καλή ταινία. Αν ποτέ αποκαλύπτονταν βέβαια στοιχεία περί σκηνοθετημένων στιγμιοτύπων προσελήνωσης, τότε η αυτοτέλειά της δεν θα είχε καμία σημασία, τότε η ιστορία της ταινίας θα ξαναγραφόταν μαζί με τη γενικότερη.
