Μια συζήτηση με τη Χαρά Καλομοίρη, με αφορμή την επετειακή συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, την Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου για τα 60 χρόνια από τον θάνατο του «πατέρα» της Εθνικής Σχολής. Η Χαρά Καλομοίρη, η εγγονή του εμβληματικού συνθέτη Μανώλη Καλομοίρη και κόρη της σπουδαίας πιανίστα Κρινώς Καλομοίρη, κατέχει πλέον τη θέση της Γενικής και Καλλιτεχνικής Διευθύντριας του Εθνικού Ωδείου.
Λίγο πριν την επετειακή συναυλία Με Πάθος, της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, μιλά για τις αναμνήσεις που έχει από τον παππού της και τα διδάγματα που πήρε για τη μουσική από την οικογένειά της.
Φέτος, συμπληρώνονται 60 χρόνια από τον θάνατο του παππού σας, Μανώλη Καλομοίρη. Σχεδιάζετε κάποιες δράσεις για αυτή την επέτειο;
Χαίρομαι ιδιαίτερα με την πρωτοβουλία της ΚΟΑ να συμμετέχει στην επέτειο των 60 χρόνων από τον θάνατο του παππού μου με την εκτέλεση ενός ξεχασμένου ή και χαμένου έργου, όπως είναι η Συμφωνική Φαντασία από την όπερα Πρωτομάστορας. Επίσης η ΚΟΘ έχει ετοιμάσει κάποιο βιντεοσκοπημένο πορτραίτο του Μανώλη Καλομοίρη που φαντάζομαι θα προβληθεί προσεχώς. Αν και ακόμα δεν έχω ενημερωθεί για κάτι συγκεκριμένο, αναμένω και από άλλους κρατικούς μουσικούς φορείς όπως είναι η ΕΛΣ, η ΕΡΤ κλπ. να παρουσιάσουν κάτι με αφορμή την επέτειο.
Βέβαια, θεωρώ ότι συνθέτες της εμβέλειας του Καλομοίρη θα πρέπει να είναι στο μόνιμο ρεπερτόριο τέτοιων φορέων και όχι μόνο σε κάποιες επετειακές εκδηλώσεις. Κατά τ’ άλλα υπάρχουν άλλες εκδηλώσεις που προετοιμάζονται, όπως βραδιά ποίησης και μουσικής με άξονα τη σχέση Παλαμά-Καλομοίρη, μουσικοφιλολογική βραδιά αφιερωμένη στη μνήμη της Σμύρνης με αφορμή την επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής, κ.ά. Επίσης συζητιέται μια έκθεση γύρω από τον Καλομοίρη και το έργο του.
Ως γενική διευθύντρια του Εθνικού Ωδείου, με ποιον τρόπο επιδιώκετε να υλοποιήσετε το όραμα του Μανώλη Καλομοίρη για τη μουσική εκπαίδευση στη χώρα μας;
Το Εθνικό Ωδείο στηρίχθηκε από την ίδρυσή του και μετά πάνω στο όραμα του Μανώλη Καλομοίρη που κι εγώ μοχθώ να συνεχίσω και να προωθήσω όλα αυτά τα χρόνια που είμαι στη διεύθυνση του ωδείου. Μαζί με την εξοικείωση με τη λόγια ελληνική μουσική, το όραμα αυτό επιδιώκει την εκπαίδευση των νέων στη μουσική με τρόπο που να την κατανοήσουν καλύτερα και να μάθουν να την αγαπούν. Αυτό ισχύει κυρίως για τη κλασική μουσική, που η εποχή μας τείνει να την απομακρύνει από τους νέους, και συνεπώς εμείς καλούμαστε να βρίσκουμε τρόπους να τους συνδέσουμε και πάλι με αυτήν.
Πώς θα χαρακτηρίζατε ως άνθρωπο τον Μανώλη Καλομοίρη; Ήταν αυστηρός μαζί σας;
Για μένα ο Καλομοίρης δεν ήταν καθόλου αυστηρός, αλλά αντίθετα ιδιαίτερα πράος, θερμός και ενθαρρυντικός. Εγώ τον γνώρισα ως παππού και σε προχωρημένη ηλικία. Όμως, στα νιάτα του, ίσως υπήρξε πιο απαιτητικός και μαχητικός χαρακτήρας.
Υπάρχει κάποια ανάμνηση από τον παππού σας που κατέχει ξεχωριστή θέση μέσα σας;
Με τον παππού μου έζησα πολλές ξεχωριστές στιγμές καθώς συγκατοικούσαμε στο ίδιο σπίτι, στο Παλαιό Φάληρο. Υπήρχαν λοιπόν οι ήσυχες καθημερινές οικογενειακές στιγμές που θυμάμαι τον παππού μου να κάθεται στο γραφείο του και να συνθέτει, ενώ ενδιάμεσα μπορεί να καθόταν στο πιάνο και να δοκίμαζε κάποια μουσική του ιδέα. Υπήρχαν επίσης οι πιο δραστήριες και εξωστρεφείς στιγμές όπου δεχόμασταν επισκέψεις από σημαντικές προσωπικότητες της μουσικής ζωής του τόπου μας αλλά και ξένους, και τέλος υπήρχαν τα μεγάλα γεγονότα, όπως συναυλίες και εκδηλώσεις αφιερωμένες στο έργο του που αφήσαν ένα βαθύ αποτύπωμα στον νου και την καρδιά μου. Από τις πολύ προσωπικές μας στιγμές ξεχωρίζω εκείνες που μου απηύθυνε τρυφερούς χαρακτηρισμούς όπως «Χαρούλα μου», «φως των ματιών μου» και με έσφιγγε στην αγκαλιά του ή που καθόμασταν μαζί στο σαλόνι και ακούγαμε στο πικάπ κάποιους από τους αγαπημένους του συνθέτες – ήταν η εποχή που πλέον οι δίσκοι είχαν γίνει σημαντικό κομμάτι της ζωής μας.
Ποιο προσωπικό βίωμα του Μ. Καλομοίρη, κατά τη γνώμη σας, επηρέασε περισσότερο το έργο και την καλλιτεχνική του πορεία;
Ο Καλομοίρης ήταν μια πολύπλευρη προσωπικότητα, όπως φαίνεται και από το πλούσιο έργο που μας άφησε, το οποίο δεν περιορίζεται μόνο στη μουσική. Τρείς όμως επιρροές ξεχωρίζουν όπως έλεγε συχνά και ο ίδιος: στην πολιτική ο Βενιζέλος, στα γράμματα ο Παλαμάς και στη μουσική ο Βάγκνερ αλλά και οι συνθέτες των εθνικών μουσικών σχολών.
Υπήρξε απαιτητικός με τη μητέρα σας, τη σπουδαία πιανίστρια Κρινώ Καλομοίρη; Ήταν γενναιόδωρος ή δύσκολος στους επαίνους;
Σίγουρα ήταν απαιτητικός όταν επρόκειτο για την απόδοση των πιανιστικών του έργων. Αυτό όμως δεν απέκλειε την τρυφερότητα και τη γενναιοδωρία. Υπήρξα πολλές φορές μάρτυρας και όχι μόνο με τη μητέρα μου, για τον τρόπο που ενθάρρυνε και καθοδηγούσε τους καλλιτέχνες είτε ήταν νέα ταλαντούχα παιδιά, είτε επαγγελματίες μουσικοί.
Ποια είναι τα σημαντικότερα διδάγματα για τη μουσική που αντλήσατε από την οικογένειά σας;
Από την πληθωρική προσωπικότητα του Καλομοίρη άντλησα την αγάπη για όλα τα είδη της κλασικής μουσικής με ιδιαίτερη έμφαση στη συμφωνική μουσική και το τραγούδι. Από τη γιαγιά μου, Χαρίκλεια Καλομοίρη, που υπήρξε και αυτή σπουδαία μουσικός, τη σημασία της εκλεπτυσμένης ακρόασης και παρατήρησης. Από τη μητέρα μου διδάχθηκα την επιμονή στη λεπτομέρεια και την ευρηματικότητα στους τρόπους μελέτης μιας παρτιτούρας.
Ως μουσικός, πώς αξιολογείτε ιστορικά την κριτική που άσκησε ο Μ. Καλομοίρης στην Επτανησιακή Σχολή, αλλά και τον ελληνικό μοντερνισμό;
Πρέπει να θυμίσω αρχικά ότι η γιαγιά μου, που προανέφερα, ήταν Κερκυραία. Άρα στο σπίτι συγκατοικούσαν αρμονικά τα Επτάνησα με τη Μικρά Ασία. Βέβαια ο Καλομοίρης μοχθούσε ολόψυχα να θεμελιώσει μια εθνική μουσική σχολή και συνεπώς υπήρχε μια ιδεολογική διάσταση με οτιδήποτε θεωρούσε ξένο προς αυτήν. Πέρα όμως από αυτό, δεν νομίζω ότι υπήρξε άλλος μουσικός εκείνα τα χρόνια που να προσπάθησε τόσο πολύ για να παίζονται έργα άλλων Ελλήνων συνθετών τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Είναι περίεργο λοιπόν, που ακόμα και σήμερα οι πολέμιοι του Καλομοίρη δεν του αναγνωρίζουν τουλάχιστον αυτό.
Ποια η ουσία και ποια η αξία της μουσικής του κληρονομιάς;
Η μουσική δημιουργία του Μανώλη Καλομοίρη αντλεί κυρίως έμπνευση από τις μελωδίες, τους ρυθμούς και τις κλίμακες της ελληνικής παράδοσης αλλά «πατάει» επίσης γερά πάνω στα βασικά συστατικά που χαρακτηρίζουν τα αριστουργήματα της κλασικής μουσικής. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο με διαχρονική πιστεύω αξία που αγγίζει τον ακροατή με την πολυδιάστατη γραφή του, τις μελωδικές γραμμές του και τα πλούσια μηνύματα που μεταφέρει – μουσικά και μη.
Από ποιους Ευρωπαίους συνθέτες θεωρείτε ότι επηρεάστηκε περισσότερο ο παππούς σας;
Στο έργο του πρωτοστατεί η επιρροή του Βάγκνερ από πολλές απόψεις καθώς και όσων ακολούθησαν τον Βάγκνερ, ο Μπρούκνερ, ο Μάλερ κ.κ. αλλά και οι μεγάλοι συνθέτες της ρωσικής σχολής όπως ο Ρίμσκι-Κόρσακοφ, ο Μουσόργκσκι κ.ά.
Η Συμφωνική Φαντασία από την όπερα «Πρωτομάστορας», που πρόκειται να ερμηνεύσει για πρώτη φορά η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, είναι ένα έργο που είχε ξεχαστεί για χρόνια. Ποιοι θεωρείτε ότι ήταν οι λόγοι που βρισκόταν στην αφάνεια όλο αυτό το διάστημα;
Ειλικρινά αυτό το γεγονός αποτελεί μυστήριο και για μένα. Όταν πληροφορήθηκα ότι η γραμματέας του Συλλόγου Καλομοίρη και μουσικολόγος Μυρτώ Οικονομίδου βρήκε σχετικά πρόσφατα τις πάρτες αυτής της Φαντασίας ανάμεσα στο υπόλοιπο υλικό της όπερας ήταν και για μένα μια μεγάλη και ευχάριστη έκπληξη. Και βέβαια αδημονώ να ακούσω το έργο από τη Κρατική μας Ορχήστρα.
Υπάρχουν κι άλλα «ξεχασμένα» έργα που έχει στερηθεί το ελληνικό κοινό;
Δεν νομίζω κάτι τέτοιο. Όμως ποτέ δεν ξέρει κανείς …
–
Info:
Με Πάθος | Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου 2022, 20:30 | Μέγαρο Μουσικής Αθηνών | Online αγορά εδώ
