Χανιά, Κρήτη, καλοκαίρι 2026. Το Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου Χανίων επιστρέφει για δέκατη τέταρτη φορά, από την Κυριακή 23 Αυγούστου έως την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιώργου Μαθιουλάκη.
Κάθε χρόνο, το φεστιβάλ αναπτύσσεται γύρω από μια διαφορετική θεματική. Φέτος πρόκειται για τους «Διάλογους μέσα στον χρόνο». Με αυτόν τον τίτλο η διοργάνωση προσκαλεί το κοινό σε ένα μουσικό ταξίδι ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές, αισθητικές και τρόπους έκφρασης. Έργα του 20ού και του 21ου αιώνα αλληλοσυμπληρώνονται και τελικά χαράσσουν ένα ταξίδι γνωριμίας με την κλασική μουσική δωματίου που δεν περιορίζεται σε δημιουργίες κλασικών συνθετών, όπως Μότσαρτ και Μπετόβεν, αλλά περιλαμβάνει και σύγχρονους συνθέτες.
Τι είναι όμως η μουσική δωματίου; Η μουσική δωματίου, chamber music στα αγγλικά, εννοεί κλασική μουσική, γραμμένη για μικρά σύνολα μουσικών οργάνων. Το πρόγραμμα εμπλουτίζουν αυτή τη χρονιά διεθνείς καλλιτέχνες, όπως η Veriko Tchumburidze και ο Enrico Pace, δίπλα σε καταξιωμένους Έλληνες ερμηνευτές, όπως ο Γιώργος Δεμερτζής.
Φέτος, για πρώτη φορά στην ιστορία της διοργάνωσης, υλοποιούνται στοχευμένες κοινωνικές δράσεις σε ιδρύματα και κοινωνικές δομές με τη συμμετοχή του Κουιντέτου Ξύλινων Πνευστών της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. Για αυτή τη νέα πρωτοβουλία, αλλά και για την ισορροπία μεταξύ ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου, τη φετινή θεματική και την ίδια τη διοργάνωση, μας μιλά ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, Γιώργος Μαθιουλάκης.
Το Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου Χανίων συμπληρώνει φέτος 14 χρόνια. Τι έχει αλλάξει από την πρώτη του διοργάνωση; Πώς αξιολογείτε αυτήν την αλλαγή;
Σίγουρα έχει αλλάξει η κλίμακα σε όλα τα επίπεδά της. Το 2012 ξεκινήσαμε με μια συναυλία δυο έργων και σήμερα έχουμε φτάσει τις οχτώ, περιλαμβανομένων 16 έργων. Περισσότερες συναυλίες, μεγαλύτερη διείσδυση και τόλμη στο ρεπερτόριο, περισσότεροι συναυλιακοί χώροι, περισσότεροι καλλιτέχνες, μεγαλύτερο ακροατήριο, παράλληλες δράσεις, μεγαλύτερη και καλύτερη οργάνωση, είναι τα χαρακτηριστικά του φεστιβάλ σήμερα. Από την άλλη, η ταυτότητα και οι αρχές μας παραμένουν οι ίδιες εδώ και 14 χρόνια και δεν είναι άλλες από τη σταθερή πίστη στα μεγάλα έργα της δυτικής μουσικής.
Η φετινή θεματική έχει τίτλο «Διάλογοι μέσα στον χρόνο». Με ποιο σκεπτικό την επιλέξατε και τι μήνυμα θέλετε να περάσετε στο κοινό;
Δυστυχώς, αν δείτε με στατιστική προσέγγιση τις συναυλίες ανά τον κόσμο θα διαπιστώσετε ότι υπάρχει ένα σχετικά μικρό ρεπερτόριο που παίζεται με τρομακτική συχνότητα και αντίστοιχα ένα υπόλοιπο, τρομακτικά μεγάλο ρεπερτόριο, που δυστυχώς μένει στην αφάνεια με πολύ λιγότερες εμφανίσεις. Μέσω της θεματικής φέτος, τοποθετούμε δίπλα στο δημοφιλές ρεπερτόριο των Μότσαρτ, Μπετόβεν, Σούμπερτ, Μέντελσον, Μπραμς και Λίστ, έργα του 20ού αιώνα, τα οποία θεωρούμε ότι δεν έχαιραν ίδιων ευκαιριών στις συναυλιακές αίθουσες. Τα «παλαιά» έργα συνομιλούν με τα πιο σύγχρονα με έναν ιδιαίτερο τρόπο, αναδεικνύοντας την εξελικτική πορεία της τέχνης, η οποία όπως γνωρίζουμε δεν είναι φυσικά «γραμμική». Προσωπικά λοιπόν, θα ήθελα να φωτίσουμε μερικά αριστουργήματα του 20ού αιώνα και μέσα από τον συσχετισμό τους με τα αντίστοιχα του 18ου και 19ου, να αποδείξουμε ότι, γενικά, τα σπουδαία έργα, ανεξαρτήτως εποχής, παραμένουν ζωντανά μέχρι σήμερα.
Τι ξεχωρίζει το συγκεκριμένο φεστιβάλ από άλλα φεστιβάλ μουσικής δωματίου;
Θα έλεγα ότι ξεχωρίζει κυρίως η φιλοσοφία του, μέσα από την οποία δεν αντιμετωπίζουμε τις συναυλίες ως μια σειρά ανεξάρτητων εκδηλώσεων, αλλά ως ένα ενιαίο καλλιτεχνικό σύνολο με συγκεκριμένη θεματική αισθητική. Κάθε πρόγραμμα σχεδιάζεται έτσι ώστε να δημιουργεί μια ολοκληρωμένη εμπειρία για τον ακροατή, τόσο ως περιεχόμενο, όσο και ως ερμηνεία. Αυτή ακριβώς τη φιλοσοφία υπηρετούμε απαρέγκλιτα εδώ και 14 χρόνια.
Ποιες στιγμές ξεχωρίζουν για εσάς στη φετινή διοργάνωση;
Ιδιαίτερες συγκυρίες αποτελούν οι νέες συμμετοχές της τούρκικης και γεωργιανής καταγωγής βιολονίστας, Veriko Tchumburidze, των διακεκριμένων πιανιστών Enrico Pace και Alexei Volodin, η ερμηνεία στην Αρχαία Άπτερα της σονάτας για σόλο βιολί του Σκαλκώτα από τον «πρωτομάστορα» Γιώργο Δεμερτζή, έναν καλλιτέχνη που έχει συνδέσει όσο λίγοι το όνομά του με την ανάδειξη του έργου του μεγάλου Έλληνα συνθέτη. Τέλος, η ερμηνεία ενός αγαπημένου μου έργου, του οκτέτου του Ρουμάνου συνθέτη George Enescu και η ομιλία του χαρισματικού συνθέτη και μουσικού παραγωγού του τρίτου προγράμματος, Μάρκου Μωυσίδη.
Το Φεστιβάλ έχει έντονο διεθνή προσανατολισμό στο πρόγραμμά του. Φέτος ξεχωρίζει και η παρουσία ενός έργου του Νίκου Σκαλκώτα. Πόσο σημαντικό είναι για το φεστιβάλ να αναδεικνύει την ελληνική μουσική δημιουργία δίπλα στο διεθνές ρεπερτόριο;
Είναι απολύτως απαραίτητο. Δεν πιστεύω ότι η ελληνική μουσική πρέπει να παρουσιάζεται ως μια ξεχωριστή κατηγορία, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής μουσικής παράδοσης. Ο Νίκος Σκαλκώτας είναι ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 20ού αιώνα και αυτό το οφείλουμε σε μεγάλο βαθμό στη συνεισφορά του Γιώργου Δεμερτζή και του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου, που ηχογράφησε με απαράμιλλο τρόπο το σύνολο της μουσικής δωματίου, αλλά και των ορχηστρικών έργων για βιολί, ένα εγχείρημα-άθλος. Όταν λοιπόν εντάσσουμε τη μουσική του Σκαλκώτα σε ένα διεθνές πρόγραμμα, δεν το κάνουμε από υποχρέωση απέναντι στην ελληνική δημιουργία, αλλά γιατί πιστεύουμε βαθιά στην καλλιτεχνική της αξία και στο γεγονός ότι μπορεί να σταθεί ισότιμα δίπλα στους μεγάλους Ευρωπαίους δημιουργούς της εποχής του.
Οι κοινωνικές δράσεις αποτελούν νέα προσθήκη στο πρόγραμμα. Θεωρείτε ότι ο πολιτισμός οφείλει πλέον να έχει και έναν πιο ενεργό κοινωνικό ρόλο;
Πιστεύω ότι ο πολιτισμός είχε πάντοτε κοινωνικό ρόλο. Ίσως, σήμερα το συνειδητοποιούμε περισσότερο. Οι φετινές κοινωνικές δράσεις γεννήθηκαν από την επιθυμία να φέρουμε τη μουσική κοντά σε ανθρώπους που, για διαφορετικούς λόγους, δεν μπορούν εύκολα να βρεθούν σε μια αίθουσα συναυλιών. Και η μουσική δεν πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στους χώρους των συναυλιών. Μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο επικοινωνίας, συμπερίληψης και ανθρώπινης επαφής. Αν ένα πολιτιστικό γεγονός μπορεί να δημιουργήσει έστω και έναν μικρό θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία που το φιλοξενεί, τότε θεωρώ ότι έχει εκπληρώσει ένα σημαντικό μέρος της αποστολής του.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του το κοινό φεύγοντας από τις φετινές συναυλίες;
Θα ήθελα να φύγει έχοντας ανακαλύψει κάτι νέο. Ένα έργο που δε γνώριζε, έναν συνθέτη που θα θελήσει να ψάξει σε περισσότερο βάθος ή έναν διαφορετικό τρόπο να προσεγγίζει τη μουσική. Ακόμη και να απουσιάζουν τα παραπάνω, θα ήθελα απλώς να υπάρξουν στιγμές που η μουσική, μέσω της υψηλής ερμηνείας της, θα μιλήσει στην καρδιά του κοινού και θα το κάνει να αισθανθεί το μεγαλείο της. Τέλος, θα ήθελα να φύγει με την αίσθηση ότι η μουσική δωματίου δεν αποτελεί έναν κλειστό, ελιτίστικο χώρο, αλλά μια ζωντανή μορφή επικοινωνίας που εξακολουθεί να μιλά με αμεσότητα στον σύγχρονο άνθρωπο, μεταδίδοντάς του υψηλές αξίες, υψηλή αισθητική και συγκινήσεις. Αν καταφέρουμε κάθε χρόνο να δημιουργούμε αυτή τη σύνδεση μεταξύ μουσικών, έργων και κοινού, τότε θεωρώ ότι το φεστιβάλ έχει επιτύχει τον ύψιστο σκοπό του.
