«Ξέρετε στο θέατρο ξεκινάμε πάντα από μια ιδέα, ξεκινάμε από ένα όραμα. Το όραμα το μοιράζεται κανείς με όσους αισθάνεται ότι μπορεί να επικοινωνήσει και όλοι μαζί προσπαθούν να βρουν τρόπο το όραμα να το κάνουν πράξη. Γιατί το θέατρο είναι πάνω απ’ όλα πράξη. Οπότε σήμερα είναι μια πολύ συγκινητική στιγμή και για μένα προσωπικά και για το Θέατρο Τέχνης». Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε την παρουσίαση του προγράμματος «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου» η καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν η Μαριάννα Κάλμπαρη. Ιδέες και οράματα υπάρχουν, όπως έμαθα στην ταράτσα του Δημαρχιακού Μεγάρου και στην οποία υπογράφτηκε Μνημόνιο Συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο Αθηναίων και το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Χρειάζεται από πίσω να έχεις ένα στήριγμα όπως παλιά είχαν τους χορηγούς οι αρχαίοι συγγραφείς. Τον ρόλο αυτό στο σήμερα τον αναλαμβάνει ο Δήμος Αθηνών μέσω του δημάρχου Χάρη Δούκα.
«Ας ξαναδούμε τη θέση του θεάτρου στην πόλη με έμπνευση τον ρόλο που είχε το θέατρο στην αρχαία εποχή. Δεν πάμε να αναβιώσουμε κάτι αλλά εμπνεόμαστε από το παρελθόν», είπε η Μαριάννα Κάλμπαρη και συνέχισε « Σήμερα είναι μια πρόσκληση αυτό που κάνουμε είναι ένα άνοιγμα. Αυτός ο θεσμός χρειάζεται συνεργασίες χρειάζεται συμπράξεις με στόχο να μεγαλώνει κάθε χρόνο και να γινόμαστε όλο πιο δυνατοί περισσότεροι και με περισσότερες ιδέες. Ξεκινάμε αυτό το φεστιβάλ με τη σύγχρονη δραματουργία με στόχο μέσα στην επόμενη τριετία να γίνει φεστιβάλ με παραστάσεις που θα παρουσιάζονται παράλληλα βέβαια με το μεγάλο μας φεστιβάλ το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και σε συνεργασία με όλους τους θεσμούς που έχουμε».
Πριν αρχίσει η Μαριάννα Κάλμπαρη να μας αναπτύσσει τους 4 άξονες του προγράμματος «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου» κοίταξα τριγύρω μου και στους παρευρισκόμενους είδα πέρα από το δυναμικό του Θεάτρου Τέχνης και άλλους καλλιτέχνες και την ομάδα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με τον νέο πια καλλιτεχνικό διευθυντή Μιχαήλ Μαρμαρινό. Η παρουσία της ομάδας του μεγάλου μας φεστιβάλ που ‘χει 70 χρόνια παρουσίας στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας στην παρουσίαση ενός θεσμού που γεννιέται είναι μια τρανή απόδειξη στα μάτια μου ότι το ελληνικό θέατρο χρειάζεται και λειτουργεί συλλογικά. Οι φιλότεχνοι και οι καλλιτέχνες έναν κοινό τόπο και στόχο έχουμε, να υπάρχει, να κυριαρχεί ο πολιτισμός στον τόπο μας. Να υπάρχει πλουραλισμός στην τέχνη για να έχουν οι πολίτες περισσότερες προσλαμβάνουσες και να εκπαιδεύονται ασυνείδητα μέσα από παραστατικά δρώμενα όλου του φάσματος των τεχνών.
Το Θέατρο και Πόλη είναι ένας από τους τέσσερις άξονες του «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου». Με τα Μικρά Νέα Διονύσια τον Δεκέμβριο, ένα διαγωνιστικό φεστιβάλ ελληνικής δραματουργίας που συνοδεύεται από εργαστήρια, παρουσιάσεις και δράσεις διασύνδεσης δημιουργών. Στόχος είναι αυτά τα ελληνικά έργα να προκρίνονται και να παρουσιάζονται στη συνέχεια στο διαγωνιστικό διεθνές φεστιβάλ Μεγάλα Νέα Διονύσια την Άνοιξη. Εκεί έργα από την Ελλάδα και το εξωτερικό να παρουσιάζονται να αξιολογούνται από διεθνή επιτροπή και να διακρίνονται. Η κορύφωση θα είναι η τελετή απονομής βραβείων Athens Dionysia Awards. Παράλληλα θα τρέχει και η Αγορά Διονυσίων στο πρότυπο των μεγάλων Αγορών που κάνουν τα κινηματογραφικά φεστιβάλ, όπου βοηθά στην προβολή έργων, στις συνεργασίες και τη δικτύωση των καλλιτεχνών.
Δεύτερος άξονας είναι το Θέατρο και Δημο-κρατία. Πώς το θέατρο λειτουργεί ως δημόσιος χώρος έκφρασης διαλόγου και διαβούλευσης. Αυτό θα επιτυγχάνεται με ειδικά σχεδιασμένες παραστάσεις που θα οδηγούν σε συμμετοχικό διάλογο με τους πολίτες και τους φορείς. Η αρχή θα γίνει με την παράσταση «Το Δράμα της Δημοκρατίας», με διαδρομή από το Φεστιβάλ Κολωνού του Δήμου Αθηναίων (28/9) έως την έναρξη της θεατρικής περιόδου 2025–26 (από 3/10) στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης. Μια παράσταση που ενώνει τις φωνές των ηθοποιών να μιλούν σαν ένα σώμα και στο τέλος καλούν τον πολίτη θεατή να ανέβει στη σκηνή να σταθεί πίσω από το μικρόφωνο και να τοποθετηθεί να καταθέσει αυτό που νιώθει για τη δημοκρατία που βιώνει σήμερα. Παρακολουθήσαμε μάλιστα και μια ολιγόλεπτη παρουσίαση της παράστασης και σκεφτόμουν πόσο διαδραστική θα γίνει όταν το κοινό πάρει τον λόγο.
Άξονας τρίτος το Θέατρο και Εμπειρία. Βιωματικές, πολυγλωσσικές παραστάσεις-ξεναγήσεις-συναντήσεις με την ιστορία, τη μυθολογία, το αρχαίο θέατρο και τη σύγχρονη ζωή της Αθήνας. Οι επισκέπτες τουρίστες και οι δημότες θα συμμετέχουν ενεργά και θα γνωρίσουν την πόλη των Αθηνών μέσα από τη ζωντανή θεατρική πράξη, διαμορφώνοντας έτσι μια καινοτόμα πολιτιστική εμπειρία. Αφετηρία θα είναι η δράση “Athens Acting Ancient Drama” με την πρώτη εκδοχή της το “Medea Reloaded“, ειδικά σχεδιασμένη για αυτό τον σκοπό, σε ελληνική και αγγλική γλώσσα, που παρουσιάζεται τη σεζόν 2025-26 στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν.
Τελευταίος άξονας το Θέατρο και Κοινωνικό-Εκπαιδευτικό έργο. Το θέατρο εκπαιδεύει, ενδυναμώνει και γιατρεύει τον άνθρωπο. Με εργαλεία τη συλλογική αφήγηση και την έρευνα, θα καλλιεργούνται δεξιότητες έκφρασης, συνεργασίας και ανθεκτικότητας που δίνουν φωνή σε όλες τις κοινωνικές ομάδες. Τα αποτελέσματα αυτά θα επιστρέφουν στη δημόσια σφαίρα ως δράσεις, ως παρουσιάσεις αλλά και ολοκληρωμένες παραστάσεις που θα φέρουν το αποτύπωμα των ανθρώπων της πόλης. Αφετηρία θα είναι η παράσταση «Πηνελόπες και Πηνελοπιάδες», η δραματουργία της οποίας θα προκύψει μέσα από κύκλο εργαστηρίων με Αθηναίες δημότισσες, όπου προσωπικές αφηγήσεις, εμπειρίες και προβληματισμοί για τη θέση της γυναίκας σήμερα, θα μεταφραστούν σε σκηνικό λόγο. Έτσι, η παράσταση θα λειτουργήσει ως μια ζωντανή απόδειξη ότι το θέατρο δεν απευθύνεται μόνο στους πολίτες, αλλά συν-διαμορφώνεται μαζί τους και επιστρέφει στην πόλη ως κοινό κτήμα τους.
Η έννοια της συλλογικότητας και το πώς είναι όταν ακούγονται οι φωνές ενωμένες είναι ο στόχος. Ένα θεατρικό φεστιβάλ που να αφορά όλη την πόλη. Οι φωνές όλων των πολιτών ν’ ακούγονται και οι ευάλωτες κοινωνικά ομάδες που οφείλουν να έχουν τον χώρο τους και τη φωνή τους να είναι παρούσες. Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας, ο Δήμος Αθηναίων θα αξιοποιήσει τη σύλληψη, την τεχνογνωσία, τις δομές, τα δίκτυα, το ανθρώπινο δυναμικό και τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό του Θεάτρου Τέχνης ως στρατηγικό εταίρο για τον σχεδιασμό και την εκπόνηση του συγκεκριμένου προγράμματος με έμφαση στην ποιότητα, τη συμμετοχικότητα, τη διεθνή εξωστρέφεια και την ιστορική ταυτότητα της Αθήνας.
Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας χρησιμοποιώντας τη γνωστή φράση του δασκάλου Κάρολου Κουν κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας είπε: «Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας. Μόνος του ο καθένας είναι ανήμπορος, μαζί ίσως μπορέσουμε να κάνουμε κάτι». Όταν τελείωσε η βραδιά και καθώς παρατηρούσα την Ακρόπολη στο βάθος ένιωσα μια υπερηφάνεια που το Θέατρο Τέχνης σαν να μπαίνει δυναμικά στην εξωστρέφεια και στη νέα του εποχή. Κι ένιωσα αμέσως ότι ταξίδεψα πίσω στον χρόνο, τότε που ήμουν φοιτητής του Θεάτρου Τέχνης και είχα καθηγήτρια υποκριτικής τη Μαριάννα Κάλμπαρη με τότε καλλιτεχνικό διευθυντή τον Διαγόρα Χρονόπουλο που πάλευε κι αυτός να διατηρήσει το Θέατρο Τέχνης ζωντανό. Η όλη ιδέα του «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου»: Από την πολιτιστική κληρονομιά στην πολιτιστική στρατηγική της πόλης με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο, γιατί δεν πάει να μιμηθεί άλλες πρωτοβουλίες. Εδώ δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων μα μια προσπάθεια να δημιουργηθεί κάτι απόλυτα συνδεδεμένο με την πόλη των Αθηνών με σύγχρονα ελληνικά έργα και βάση τη συλλογικότητα καλλιτεχνών και πολιτών. Μόνο καλή επιτυχία εύχομαι. Τα περιμένω όλα πως και πως, γιατί ξέρετε εμείς που αποφοιτήσαμε από το Θέατρο Τέχνης το θεωρούμε σπίτι μας και τον Κάρολο Κουν δάσκαλό μας κι ας μην τον γνωρίσαμε όλοι από κοντά. Μια λαμπαδηδρομία είναι οι διδαχές του δάσκαλου που σαν άλλο πέπλο των Παναθηναίων μας καλύπτουν και εμάς τους απόφοιτους και εσάς τους πιστούς θεατές του Θεάτρου Τέχνης που τόσα χρόνια το στηρίζετε.
