Ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Κοέν στο elculture.gr

"Ίσως η τραγική κατάσταση που βιώνουμε να είναι μια υπενθύμιση, ένα τράβηγμα αφτιού που μας υπενθυμίζει πως έχουμε λοξοδρομήσει"

ελc: Φέτος επέλεξες το «Πολύ κακό για το τίποτα» του Σαίξπηρ. Γιατί; Tι σ’ ενδιέφερε σε αυτό το έργο;

Α.Κ: Η απάντηση στο γιατί επιλέγω ένα έργο έχει πάντα συναισθηματικά κριτήρια. Είναι ένα έργο που αγαπάω πάρα πολύ. Για να καταλάβεις, όταν τελείωνα τη δραματική σχολή, σκεφτόμασταν με τους συμμαθητές μου να φτιάξουμε μια ομάδα και να το ανεβάσουμε. Φυσικά αυτό δεν έγινε ποτέ. Όμως, να που ήρθε η ώρα. Η απόφαση πάρθηκε εν θερμώ. Και νομίζω πως αυτό το «εν θερμώ» είναι που με γοητεύει και στο κείμενο. Οι ήρωές του είναι παρορμητικοί, σχεδόν έρμαια των διαθέσεών τους. Απ’ τη μια στιγμή στην άλλη είναι έτοιμοι να πάρουν τη μεγαλύτερη απόφαση της ζωής τους με απίστευτη ευκολία. Ο πανικός τους τούς κρατάει σε διαρκή πυρετό. Οπότε οι ήρωες αυτοί μου θυμίζουν τους σύγχρονους ανθρώπους, αλλά κι εμένα τον ίδιο.

ελc: Μίλησέ μας γι’ αυτή την ιδιόμορφη κωμωδία του Σαίξπηρ.

Α.Κ: Το έργο μιλάει για την προσπάθεια που κάνουν οι άνθρωποι να επικοινωνήσουν, να έρθουν σ’ επαφή. Σ’ όλο το έργο το μοτίβο είναι ένα: απελπισμένες προσπάθειες προσέγγισης σε κάθε επίπεδο. Ο Βενέδικτος με τη Βεατρίκη που όλο πλησιάζονται, αλλά τελικά απομακρύνονται εξαιτίας ενός λεκτικού πολέμου, ο Κλαύδιος και η Ηρώ που ο αγνός τους έρωτας πέφτει θύμα συνωμοσίας, ο Δον Πέτρος και ο νόθος αδερφός του, ο Δον Ιωάννης, που βρίσκονται σε διαρκή ανταγωνισμό παρ’ όλες τις προσπάθειες να τα ξαναβρούν, ο Δον Πέτρος σε μια άτυχη προσέγγιση της Βεατρίκης, η επιπόλαιη ερωτική σχέση του Βοράκιου με τη Μαργαρίτα που γίνεται αιτία μιας απόλυτης καταστροφής… Και άλλες πολλές και επί μέρους απόπειρες πλησιάσματος – όλες  χτυπήματα στα τυφλά που δείχνουν την ανάγκη του ανθρώπου να συνυπάρχει. Και πάνω απ’ όλους αυτούς η αυταρχική φιγούρα της Κυβερνήτριας που προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρύψει την ανθρώπινη φύση της και τις αδυναμίες της.

ελc: Παράλληλα έκανες και τη μετάφραση. Μίλησε για τις δυσκολίες του να αποδώσεις την ποίηση ενός κλασικού κειμένου.

Α.Κ: Η διαδικασία της μετάφρασης ήταν πολύ επώδυνη. Εξίσου επώδυνη, όμως, ήταν και η απόφαση να το μεταφράσω. Δεν ήξερα αν μπορούσα. Και να σου πω κάτι; Η πρώτη γραφή της μετάφρασης ήταν απογοητευτική. Ακολούθησαν πολλά χέρια γραφής μέχρι να καταλήξω σ’ ένα ανεκτό αποτέλεσμα που να με ικανοποιεί. Οι βασικές δυσκολίες στη μετάφραση ενός κλασικού κειμένου είναι δύο: πρώτον να μη χαθεί η ποιητικότητά του με δήθεν λογοτεχνικές ακροβασίες, και δεύτερο και κυριότερο να βρεθούν εύστοχες αναλογίες που να μη φέρνουν σε αμηχανία το σύγχρονο θεατή. Όπως και να το κάνεις, μιλάμε για ένα κείμενο του 1598. Και στον Σαίξπηρ αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία δεν είναι τόσο η πλοκή. Άλλωστε οι ιστορίες του ήταν σχεδόν πάντα δανεισμένες από παλιότερα λογοτεχνικά κείμενα. Αυτό που έχει αξία είναι ο χειρισμός της γλώσσας και των νοημάτων. Οπότε η μετάφραση αποκτά μεγάλη βαρύτητα. 

ελc: Η παράστασή σου είναι αρκετά σκοτεινή και στο δεύτερο μέρος γίνεται σχεδόν τραγική. Γιατί επέλεξες αυτό το δρόμο για ένα έργο που έχει καταγραφεί στη συνείδηση των περισσότερων ως κωμωδία;

Α.Κ: Ναι, η παράσταση είναι ποτισμένη με μια μελαγχολική διάθεση. Προσπαθήσαμε να μειώσουμε το κωμικό στοιχείο του κειμένου, ξεκινώντας απ’ τη μετάφραση. Βέβαια, επειδή η φύση του έργου είναι τέτοια, αυτό δεν κατορθώθηκε πλήρως. Η δύναμη και οι μηχανισμοί του κειμένου είναι τόσο ισχυροί που το κωμικό στοιχείο αναδύεται, όσο κι αν προσπαθείς να το περιορίσεις. Φτάνει να σου πω πως έμεινα κατάπληκτος με την άμεση ανταπόκριση που είχαν στο κοινό οι τελείως κωμικές σκηνές του έργου. Όμως, νομίζω πως τελικά πετύχαμε μια ισορροπία: δεν είναι η ανοιξιάτικη κωμωδία που έχουμε στο μυαλό μας, αλλά ούτε και ένα αμιγώς σκοτεινό δράμα. Είναι μια παράσταση που μέχρι και την τελευταία στιγμή ταλαντεύεται ανάμεσα στο Φως και στο Σκοτάδι. Και –επειδή τα happy end μου προκαλούν μια σχετική αμηχανία (γέλια)– το έργο τελειώνει με άνω τελεία. Πρακτικά, λοιπόν, αυτό που έκανα είναι να τονίσω τη μοναξιά των ηρώων και να τους φορτίσω με τη μελαγχολική διάθεση και την απελπισία  που βλέπω στους ανθρώπους γύρω μου, αλλά και σ’ εμένα τον ίδιο.

ελc: Γιατί πιστεύεις ότι ο έρωτας έχει γίνει τόσο δύσκολη υπόθεση σήμερα;

Α.Κ: Το έργο είναι γραμμένο στα τέλη του δέκατου έκτου αιώνα και, όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται αυτό που θα σου πω, είναι συγκινητικό να μπορείς να μιλάς για πράγματα που σε αφορούν μέσα από ένα ιστορικό κείμενο. Κάθε φορά που ξεκινάω ένα έργο έχω μια προσωπική αφετηρία: σε κάθε παράσταση έχω την ανάγκη να κρύψω ένα προσωπικό μου μυστικό. Δεν ξέρω αν είναι φαινόμενο μόνο της γενιάς μου, αλλά με τους κοντινούς μου ανθρώπους το βιώνουμε έντονα και συχνά μονοπωλεί τις συζητήσεις μας: μια απ’ τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου –ο Έρωτας– αποτελεί αγώνα δρόμου μετ’ εμποδίων. Και, ενώ το σεξ «κυκλοφορεί» σε αφθονία, υπάρχουν όλο και περισσότεροι μοναχικοί άνθρωποι. Για μένα ο τίτλος έτσι ερμηνεύεται: πολύς κόπος για κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο και να το απολαμβάνουμε.

ελc: Τολμάς σε πολύ δύσκολους καιρούς μια πολυπρόσωπη παραγωγή. Δε σε αγχώνει η κρίση;

Α.Κ: Όχι απλώς με αγχώνει, με τρομοκρατεί. Αν εξετάσω με ψυχραιμία και λογική τις συνθήκες της κοινωνίας μας, θα πρέπει να παροπλιστώ. Ο άνθρωπος, όμως, μαθαίνει από ένστικτο να απλώνεται και να λειτουργεί σε όσο χώρο του αφήνουν. Μου δίνει τόσο μεγάλη χαρά όλη αυτή η διαδικασία που ξεχνάω το ρίσκο. Άλλωστε έχω πολύ καλούς χορηγούς (γέλια). Όλους αυτούς τους είκοσι πέντε ανθρώπους που εργάστηκαν για την παράσταση και χωρίς αυτούς δε θα μπορούσε ν’ ανέβει. Με συγκινεί πάρα πολύ το γεγονός πως άνθρωποι με πορεία στο χώρο δέχονται να μπουν στο όνειρό μου και να ταξιδέψουμε μαζί. Το βρίσκω απίστευτα τιμητικό και τους είμαι ευγνώμων.

ελc: Ως νέος σκηνοθέτης πώς αντιμετωπίζεις τη μάλλον ζοφερή πραγματικότητα στη χώρα μας και ειδικά στον χώρο του πολιτισμού;

Α.Κ: Δεν έχω πρακτική απάντηση να σου δώσω. Νομίζω πως η απάντηση σ’ αυτή την πραγματικότητα που περιγράφεις είναι να αφουγκραστούμε ουσιαστικότερα τις ανάγκες μας, οι οποίες δε νομίζω πως άλλαξαν δραματικά. Απλώς μετασχηματίστηκαν. Ίσως η τραγική κατάσταση που βιώνουμε να είναι μια υπενθύμιση, ένα τράβηγμα αφτιού που μας υπενθυμίζει πως έχουμε λοξοδρομήσει. Την αντιμετωπίζω ως μια «επίπληξη» που θα μας κάνει να συγκεντρωθούμε και πάλι στους βασικούς μας στόχους. Τώρα, επαγγελματικά αυτό που έχω καταλάβει είναι πως το πράγμα έχει αρχίσει να στηρίζεται στην προσωπική πρωτοβουλία. Και μιλάω και για τη γενιά μου. Αν δεν κινηθεί από μόνη της, αν δε στήσει το βήμα για να μπορεί να εκφράζεται, αν δεν προκαλέσει από μόνη της τις κατάλληλες συνθήκες, θα εξαφανιστεί.

ελc: Και ένα μεγάλο σου όνειρο…

Α.Κ: Όνειρό μου είναι η συνέχεια. Να μπορέσει αυτή η ομάδα ανθρώπων που έχουμε αρχίσει να φτιάχνουμε με τον Υπερίωνα να εξακολουθήσει να υπάρχει και να δημιουργεί. Να έρθουν κι άλλοι άνθρωποι –οποιασδήποτε επαγγελματικής ηλικίας– κι άλλες ομάδες και να φτιαχτεί ένας πολυσυλλεκτικός πυρήνας, όπου ο καθένας θα μπορεί να εκφράζεται σύμφωνα με την αισθητική του. Μπορεί να σου ακούγεται πολύ θεωρητικό αυτό που λέω, αλλά έχω αρχίσει να το μεταφράζω σε κάτι πολύ πρακτικό και πιστεύω πως ίσως καταφέρω να το υλοποιήσω άμεσα.

 

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.