Δύο εκθέσεις που δύσκολα θα περίμενε κανείς να συναντήσει κάτω από την ίδια στέγη ανοίγουν τη νέα καλλιτεχνική περίοδο του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη. Στον τρίτο και τέταρτο όροφο, η αρχιτεκτονική και η σκέψη του Χρήστου Παπούλια επανέρχονται μέσα από την έκθεση «Αδύναμα έργα | Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του». Έναν όροφο χαμηλότερα, η ζωγραφική της Kylie Manning συστήνεται για πρώτη φορά θεσμικά στο ελληνικό κοινό με την έκθεση «Υπό νεφελώδη ουρανό». Μια συνύπαρξη διόλου τυχαία και σίγουρα όχι αυθαίρετη.
Στην παρουσίαση του προγράμματος 2026–27, έγινε σαφές ότι το Ίδρυμα βρίσκεται σε μια περίοδο επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς του, καθώς πλησιάζει τα είκοσι χρόνια λειτουργίας του. «Περάσαμε από την ιδέα της οικειότητας στην ιδέα του πώς μπορούμε να φέρουμε διαφορετικά ακροατήρια μέσα στον χώρο», ανέφερε ο γενικός διευθυντής Στέλιος Βασιλάκης, περιγράφοντας έναν πολιτιστικό χώρο στον οποίο μια έκθεση δεν υπάρχει απομονωμένη, αλλά μπορεί να συναντηθεί με τη μουσική, τον χορό, το θέατρο ή την εκπαίδευση.
«Δεν μας ενδιαφέρει να κάνουμε απλώς περισσότερες δράσεις. Δράσεις υπάρχουν πολλές. Μας ενδιαφέρει οι δράσεις που κάνουμε να έχουν λόγο να υπάρχουν. Να μην επιβεβαιώνουν όσα ήδη ξέρουμε, αλλά να μας μετακινούν λίγο από τη θέση μας», θα συμπληρώσει η Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, Υπεύθυνη Στρατηγικού Σχεδιασμού Εκθέσεων στη δική της ομιλία.
Βασικό συστατικό αυτής της νέας, δυναμικής κατεύθυνσης είναι η συνεργασία με εξωτερικούς επιμελητές, ενώ το εκθεσιακό πρόγραμμα έχει ήδη σχεδιαστεί έως το 2030, ώστε, όπως ανέφερε, κάθε έκθεση να έχει τον χρόνο να ερευνηθεί και να εξελιχθεί.
Οι δύο πρώτες εκθέσεις που ανοίγουν τη νέα χρονιά
Αδύναμα έργα | Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του
Τι είναι ένα «αδύναμο έργο»;
Δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, η πρώτη έκθεση της περιόδου στρέφεται στον Χρήστο Παπούλια, μια ιδιαίτερη περίπτωση της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, που επέλεξε να κινηθεί σταθερά στα όρια ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και την τέχνη.
Για τον επιμελητή της έκθεσης Γιώργο Τζιρτζιλάκη, αυτό είναι ένα από τα σημεία που κάνουν τη σκέψη του Παπούλια επίκαιρη. Ο αρχιτέκτονας υποστήριξε την οργανική επανασύνδεση της αρχιτεκτονικής με την τέχνη, αντιμετωπίζοντας την τελευταία «όχι ως αισθητική, όχι ως μια ωραία εικόνα απλώς ή ένα στυλ», αλλά ως τρόπο αρχιτεκτονικής σκέψης.
Και τι αρχιτεκτονική προκύπτει από αυτή τη σκέψη; Μια αρχιτεκτονική που προσανατολίζεται στον ανασχεδιασμό του υπάρχοντος. Δεν ξεκινά από την ανάγκη να προσθέσει ένα ακόμη κτίριο που ξεχωρίζει ή επιβάλλεται στον χώρο, αλλά από την παραδοχή ότι η αρχιτεκτονική μπορεί να βρίσκεται ήδη σε αυτό που βλέπουμε. Το ζητούμενο είναι να την ανακαλύψεις, να την αποκαλύψεις, να την κάνεις ορατή.
Ο Τζιρτζιλάκης, που γνώριζε τον Παπούλια από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και συνεργάστηκε μαζί του στο περιοδικό Το Τεύχος, συνδέει αυτή τη σκέψη και με ένα σημερινό ερώτημα: χρειαζόμαστε πάντα μια αρχιτεκτονική που επιβάλλεται στον χώρο ή μπορούμε να ανασχηματίσουμε αυτό που ήδη υπάρχει;
Η σκέψη αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σήμερα, όταν η συζήτηση για τις πόλεις και το περιβάλλον μάς αναγκάζει να ξανασκεφτούμε την αρχιτεκτονική ως χειρονομία επιβολής. Ο Παπούλιας, όπως τον παρουσίασε ο Τζιρτζιλάκης, αντιπροτείνει τη δυνατότητα μιας αρχιτεκτονικής που ανασχηματίζει αυτό που υπάρχει αντί να επιχειρεί κάθε φορά να το αντικαταστήσει.
Η σχέση του με την τέχνη, από την άλλη, δεν περιορίστηκε στη θεωρία. Ο Χρήστος Παπούλιας ανέπτυξε ουσιαστικούς διαλόγους και φιλίες με καλλιτέχνες της εποχής του, ανάμεσά τους οι Γιάννης Κουνέλλης, Brice Marden, Michelangelo Pistoletto, Γιώργος Χατζημιχάλης, Γιώργος Λάππας και Νίκος Μπάικας. Γι’ αυτό και το «και οι φίλοι του» στον τίτλο της έκθεσης αποτελεί ουσιαστικό μέρος της αφήγησής της.
Ο τίτλος «Αδύναμα έργα» προέρχεται από τον ίδιο. Σε χειρόγραφη σημείωσή του, ο ίδιος χρησιμοποίησε τον όρο για μια αρχιτεκτονική που πρόθεση έχει να ανακαλύψει αυτό που βρίσκεται ήδη σε έναν τόπο παρά να επιβληθεί σε αυτόν. Η έκθεση, σε επιμέλεια του Γιώργου Τζιρτζιλάκη και της αρχιτεκτονικής ομάδας Ασκήσεις Εδάφους, αποτελούμενη από τους Κώστα Ευσταθίου, Νίκο Λάμπρου και Κωνσταντίνο Τσέλλου, βασίζεται σε εκτενή έρευνα στο αρχείο του αρχιτέκτονα.
Ένα αρχείο στα Αναφιώτικα
Η ιστορία της έκθεσης, ωστόσο, αρχίζει αρκετά πριν τα έργα φτάσουν στις αίθουσες του Ιδρύματος Θεοχαράκη.
Τα μέλη των Ασκήσεων Εδάφους βρίσκονταν προς το τέλος των σπουδών τους όταν συνάντησαν για πρώτη φορά το έργο του Χρήστου Παπούλια. Ήξεραν ελάχιστα γι’ αυτόν και όσα έβρισκαν στις δημοσιευμένες πηγές δεν ήταν αρκετά. Έμαθαν ότι ζούσε στα Αναφιώτικα και αποφάσισαν να τον βρουν.
Ανέβηκαν στα στενά κάτω από την Ακρόπολη και άρχισαν να ρωτούν τους κατοίκους. Από σπίτι σε σπίτι και από πόρτα σε πόρτα, έφτασαν στη δική του. Τον γνώρισαν και άρχισαν να τον επισκέπτονται συστηματικά. Κάποια στιγμή, ανακάλυψαν και το αρχείο του. Βρισκόταν συγκεντρωμένο σε ένα πολύ μικρό δωμάτιο, με υγρασία και ανοιχτά παράθυρα, τόσο στενό ώστε δεν υπήρχε αρκετός χώρος ακόμη και για να ξεδιπλώσουν τα μεγάλα αρχιτεκτονικά σχέδια. Ήταν η στιγμή που θα αποφασίσουν να διασώσουν και να μελετήσουν αυτό το πολύτιμο υλικό που παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αθέατο.
«Ήταν σαν να κάνουμε εμείς τους αρχαιολόγους», θα αναφέρουν περιγράφοντας εκείνη την πρώτη γνωριμία με το έργο του. Με αυτή τη λογική του αρχαιολόγου δούλεψαν το αρχείο, αναζητώντας τα ίχνη της διαδικασίας που τα γέννησε. Κάποιες φορές μπορούσαν να βρουν εκατό σχέδια για ένα λουτρό και ελάχιστα για το υπόλοιπο κτίριο. Ο Παπούλιας επέμενε, σχεδόν εμμονικά εκεί όπου είχε ανακαλύψει μια ιστορία, σε μια δεξαμενή, στο νερό, σε ένα μικρό στοιχείο που για κάποιον άλλον θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο.
Αυτή η έρευνα είναι και η πρώτη ύλη της έκθεσης. Στις αίθουσες, σχέδια, σημειώσεις, μακέτες και αρχειακό υλικό ακολουθούν περισσότερο τη διαδρομή της σκέψης του: από την περίοδο μετά την επιστροφή του από την Ιταλία, όταν αναζητά ακόμη τη δική του αρχιτεκτονική ταυτότητα, έως τα χρόνια της ωριμότητας, όταν η πρακτική του αποκτά πλέον τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.
Έναν όροφο πιο κάτω, η εικόνα διαφοροποιείται. Από το αρχείο, τα σχέδια και τα ίχνη μιας αρχιτεκτονικής σκέψης εισερχόμαστε στο ρευστό ζωγραφικό τοπίο της Kylie Manning.
Kylie Manning: Όταν η γεωγραφία γίνεται «μυϊκή μνήμη»
Όταν προέκυψε ο δεύτερος όροφος, η επιλογή, όπως εξήγησε η Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, δεν αντιμετωπίστηκε «ως κενό που έπρεπε να γεμίσει», αλλά ως ευκαιρία για μια εντελώς διαφορετική πρόταση που θα δημιουργούσε τον επιθυμητό διάλογο.
Στον επιμελητή Άκη Κόκκινο δόθηκε το βιβλίο Τόπος του Παπούλια με μια ανοιχτή πρόσκληση: να τραβήξει από αυτό «ένα νήμα, μια ιδέα, μια λέξη, μια αφετηρία». Η πρότασή του ήταν η Kylie Manning.
Η «Υπό νεφελώδη ουρανό», πρώτη θεσμική ατομική έκθεση της Αμερικανίδας ζωγράφου στην Ελλάδα, συγκεντρώνει υπάρχοντα έργα και νέες αναθέσεις και αναπτύσσεται ως ένα σκηνογραφημένο περιβάλλον στον δεύτερο όροφο του Ιδρύματος.
Μεγαλωμένη ανάμεσα στην Αλάσκα και το Μεξικό και έχοντας εργαστεί σε επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη, η Manning μεταφέρει στη ζωγραφική της μια έντονα σωματική σχέση με τον τόπο: το φως, τον καιρό, την παλίρροια, την κίνηση του σώματος πάνω στη θάλασσα. Ο Άκης Κόκκινος μίλησε για «την τοπογραφία ως αυτοβιογραφία» και τη γεωγραφία ως «μια μορφή μυϊκής μνήμης».
Οι πίνακες ακροβατούν ανάμεσα στην παραστατικότητα και την αφαίρεση. Αυτή η διαρκής κίνηση εμφάνισης και εξαφάνισης περνά και στον ίδιο τον χώρο. Σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Βασίλη Αυριανό, δημιουργήθηκε ένας λαβύρινθος από ημιδιαφανείς κουρτίνες που άλλοτε διακόπτουν και άλλοτε κατευθύνουν το βλέμμα. Ο επιμελητής Άκης Κόκκινος παρομοίασε την εμπειρία με τη στιγμή που ένα αεροπλάνο μπαίνει μέσα στα σύννεφα: για λίγο όλα χάνονται και ύστερα κάτι εμφανίζεται ξανά μέσα από το παράθυρο.
Στην εμπειρία συμμετέχει και το φυσικό φως της Αθήνας, που εισέρχεται από τα παράθυρα και μεταβάλλει διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα έργα. Το επίσημο πρόγραμμα μιλά για έργα που «χορογραφούνται» από το φυσικό φως και για την έκθεση ως έναν τόπο απόσυρσης μέσα στον αστικό βόμβο.
«Για τον Παπούλια κανένας τόπος δεν ήταν ουδέτερος. Κάθε τόπος έφερε μέσα του ιστορία, μνήμη, ανθρώπινη παρουσία», σημείωσε η Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη. Στη Manning, αντίστοιχα, οι μορφές κατοικούν το τοπίο μέχρι σχεδόν να γίνουν μέρος του. «Και στις δύο ο τόπος δεν είναι κάτι που απλώς παρατηρούμε. Είμαστε ήδη μέσα του».
Οι εκθέσεις ως αφετηρία
Οι δύο εκθέσεις, ωστόσο, δεν εξαντλούνται σε όσα παρουσιάζονται στις αίθουσες. Γύρω τους αναπτύσσεται ένα παράλληλο πρόγραμμα που τις προεκτείνει προς τον ήχο, την κίνηση, τις συζητήσεις και την εκπαίδευση. Ξεναγήσεις, συναντήσεις με καλλιτέχνες και επιμελητές, διαλέξεις και νέες καλλιτεχνικές αναθέσεις επιχειρούν να ανοίξουν διαφορετικές εισόδους στο ίδιο υλικό.
Στην περίπτωση των «Αδύναμων έργων», αυτή η πρόθεση ενσαρκώνεται μέσα από δύο έργα που δημιουργήθηκαν ειδικά σε διάλογο με την έκθεση: την πρωτότυπη σύνθεση «Χρήστος Παπούλιας: Υπεράσπιση της κρύπτης» του Αλέξη Καλοφωλιά και το χορογραφικό έργο «Undisturbed Cutting | Αδιατάρακτη Τομή» της Μαργαρίτας Τρίκκα. Ο ένας μεταφέρει τη σκέψη του Παπούλια στο πεδίο του ήχου, η άλλη στο σώμα και την κίνηση.
Στην «Υπεράσπιση της κρύπτης», ο Αλέξης Καλοφωλιάς προσεγγίζει τον Χρήστο Παπούλια όχι ως ειδικό της αρχιτεκτονικής, όπως ξεκαθάρισε ο ίδιος, αλλά μέσα από τα γραπτά, τις συνεντεύξεις και τα τεκμήριά του. Η σύνθεσή του αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα μουσικό και ένα «μη μουσικό» επίπεδο, με ηχογραφήσεις πεδίου από τόπους που συνδέονται με τη ζωή του αρχιτέκτονα.
Τα βήματα που ακούγονται είναι ηχογραφημένα στα στενά των Αναφιώτικων, τα κύματα έρχονται από την Τήνο, ενώ ο Καλοφωλιάς ηχογράφησε και στα Πετράλωνα. «Έφτιαξα μια δική μου ιστορία», είπε, περιγράφοντας την προσπάθειά του να χρησιμοποιήσει τον ήχο ως διάσταση του χώρου. Κεντρική θέση στη σύνθεση έχει η αντίθεση φωτός και σκοταδιού, αλλά και η εικόνα των προηγούμενων στρωμάτων της πόλης ως μιας μπασογραμμής που αντιλαμβανόμαστε περισσότερο όταν λείπει παρά όταν υπάρχει.
Η σκέψη αυτή τον οδήγησε και στο παρόν: στη βίαιη αλλαγή χρήσεων, στον εξευγενισμό και στον κίνδυνο να μετατραπούν οι κάτοικοι σε προσωρινούς χρήστες μιας πόλης στην οποία γίνεται ολοένα δυσκολότερο να κατοικήσουν πραγματικά.
Από την άλλη, στην «Αδιατάρακτη Τομή», η χορογράφος Μαργαρίτα Τρίκκα χρησιμοποιεί τις αρχές του Παπούλια ως χορογραφικές οδηγίες. Πρόκειται για ένα site-specific έργο που δεν έρχεται έτοιμο στον εκθεσιακό χώρο. «Δεν είναι κάτι που σκέφτηκα στο σπίτι μου και το φέραμε να το βάλουμε εδώ πέρα», είπε. Θα δημιουργηθεί μέσα στην ίδια την έκθεση.
Έξι performers επαναλαμβάνουν σχεδόν σισύφεια μία από τις στοιχειωδέστερες ανθρώπινες κινήσεις: ξαπλώνουν στο πάτωμα και σηκώνονται ξανά όρθιοι, αναζητώντας μια αδιάκοπη μετάβαση χωρίς κραδασμό, τονισμό ή τομή. Μια κίνηση σχεδόν αδύνατη για το ανθρώπινο σώμα και γι’ αυτό τα μικρά λάθη και οι αποκλίσεις γίνονται τελικά εκείνα που φανερώνουν, όπως είπε η Τρίκκα, «το ανθρώπινο κάτι».
Τα σώματα μετατρέπονται έτσι σε «ζωντανά αρχεία», όπου χειρονομίες, μνήμες και ίχνη εμφανίζονται και χάνονται. «Η αντοχή δεν είναι αντίσταση στη μεταβολή», σημείωσε η Τρίκκα. «Είναι η ικανότητα του σώματος να διατηρεί τη συνοχή του ενώ μετασχηματίζεται διαρκώς».
«Τα μουσεία είναι οι άνθρωποί τους»
Αυτό το άνοιγμα προς διαφορετικά κοινά περνά και μέσα από την εκπαίδευση. Η Φαίδρα Βασιλειάδου, επικεφαλής του Τμήματος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, το συνόψισε απλά: «Τα μουσεία είναι οι άνθρωποί τους. Είναι οι άνθρωποι που δουλεύουν μέσα στο μουσείο και είναι και οι άνθρωποι που έρχονται στα μουσεία».
Το Ίδρυμα αναπτύσσει σήμερα 70 εκπαιδευτικά προγράμματα ανά πολιτιστική περίοδο, από τα οποία 20 είναι νέα, για κοινά που ξεκινούν από βρέφη έξι μηνών και φτάνουν σε σχολικές ομάδες και ενήλικες. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται και δράσεις προσβασιμότητας, μεταξύ άλλων προγράμματα για μη βλέποντες με απτικά αντικείμενα και διερμηνεία στη νοηματική.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τη Βασιλειάδου, είναι το τμήμα εκπαίδευσης να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην τέχνη και το ευρύ κοινό και το μουσείο ως τόπος συνάντησης και όχι ως χώρος στον οποίο ο επισκέπτης στέκεται απλώς απέναντι από ένα στατικό έργο.
Τι ακολουθεί στο Ίδρυμα Θεοχαράκη
Οι δύο εκθέσεις αποτελούν την αρχή ενός προγράμματος που απλώνεται στα εικαστικά, τη μουσική, τον κινηματογράφο και το θέατρο και συνοδεύεται από ξεναγήσεις, συζητήσεις, διαλέξεις και συναντήσεις με καλλιτέχνες και επιμελητές. Για πρώτη φορά οι διαφορετικοί αυτοί άξονες οργανώνονται ως μέρη μιας ενιαίας προγραμματικής αφήγησης.
Το εικαστικό πρόγραμμα συνεχίζεται τον Μάρτιο με την έκθεση Το άλλο του πράγματος | Η γυναικεία όψη του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, σε επιμέλεια της Έφης Ρέντζου, σε συνεργασία με την Πολύνα Κοσμαδάκη και το Τμήμα Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη. Η έκθεση αναδεικνύει το έργο Ελληνίδων καλλιτέχνιδων που, στα μεταπολεμικά χρόνια, αναπλάθουν το ιστορικό κίνημα του υπερρεαλισμού – ως άμεση ή έμμεση επιρροή – και διαμορφώνουν μια εναλλακτική εκδοχή του μοντέρνου, διακριτή από τις κυρίαρχες τάσεις της εποχής στην Ελλάδα.
Ένα πλούσιο μουσικό πρόγραμμα, με νέες συναυλίες αλλά και μουσικούς κύκλους που συνεχίζονται, θα παρουσιαστεί στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος. Η σειρά Ηχοχρωμίες, σε επιμέλεια της Λορέντας Ράμου, του Σταύρου Γασπαράτου και του Μιχάλη Παρασκάκη, επανέρχεται για δεύτερη χρονιά με εννέα νέες συναυλίες. Η πρώτη, You Don’t Have to Die to Become a Ghost, ανοίγει τη μουσική σεζόν στις 10 Νοεμβρίου. Τον ίδιο μήνα ξεκινά και η νέα σειρά Ηχητικές Αποκλίσεις, σε επιμέλεια του Αχιλλέα Σταύρου, με τη συναυλία ΧΩΜΑ των Γιώργη Ξυλούρη (Ψαρογιώργη) και Μάρκου Πινακουλάκη, για να ακολουθήσουν τέσσερις ακόμη συναυλίες με τους Μπάμπη Παπαδόπουλο, Σαββίνα Γιαννάτου, Σπύρο Μάνεση, Νίκο Γιούσεφ, Ειρήνη Τηνιακού, Γιώργο Κατσάνο και τα Κτίρια τη Νύχτα. Παράλληλα, συνεχίζεται η συνεργασία του Ιδρύματος με οικείες φυσιογνωμίες: ο διακεκριμένος πιανίστας Άρης Γραικούσης παρουσιάζει στις 10 Δεκεμβρίου ένα ρεσιτάλ πιάνου με έργα στα οποία η μουσική γίνεται μέσο ποιητικής αφήγησης, ενώ στις 1 και 15 Απριλίου 2027 δημιουργεί, σε συνεργασία με την ηθοποιό και σκηνοθέτρια Ανδρομάχη Δαύλου, μια μουσικοθεατρική παράσταση που χαράζει μια υπερρεαλιστική, ονειρική διαδρομή. Επιπλέον, ο Δαυίδ Ναχμίας επιστρέφει με τα Μουσικά Σάββατα και τρεις συναυλίες τον Ιανουάριο, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο.
Οι διαλέξεις και συζητήσεις αποτελούν και αυτή τη σεζόν σημαντικό κομμάτι του προγράμματος του Ιδρύματος. Ο κύκλος συζητήσεων Το βιβλίο που με διάβασε, σε επιμέλεια και συντονισμό της Κατερίνας Καφεντζή (Kafka), επιστρέφει για δεύτερη χρονιά τον Νοέμβριο, με πρώτη καλεσμένη τη Δήμητρα Γαλάνη, η οποία θα μιλήσει για το ένα βιβλίο που μάλλον της άλλαξε τη ζωή.
Στις 15 Οκτωβρίου, το Ίδρυμα θα υποδεχθεί επίσης τη βραβευμένη με το National Book Award και φιναλίστ του Βραβείου Booker 2025, Αμερικανίδα συγγραφέα Susan Choi, ενώ επιπλέον διαλέξεις διακεκριμένων Ελλήνων και ξένων ομιλητών θα ανακοινωθούν σύντομα.
Η σειρά Μετεικάσματα είναι ένα νέο πρόγραμμα κινηματογραφικών προβολών, σε επιμέλεια των Jacob Moe και Γκέλυς Μαδεμλή, σχεδιασμένο ως παράλληλη δράση των εκθέσεων: το πρόγραμμα Ψίθυροι Στρατηγικής συνομιλεί με την έκθεση Αδύναμα έργα | Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του, ενώ το πρόγραμμα Καιρός, Νερό, Μύθος με την έκθεση Kylie Manning | Υπό νεφελώδη ουρανό. Το πρόγραμμα Όνειρο, Γλώσσα, Άλλο Σώμα αποτελεί άμεσο διάλογο με την έκθεση Το Άλλο του Πράγματος | Το γυναικείο πρόσωπο του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα.
Η Γκέλυ Μαδεμλή στάθηκε και στην ίδια την έννοια του «μετεικάσματος»: την εικόνα που παραμένει για λίγο μετά την απώλεια του αρχικού οπτικού ερεθίσματος και βρίσκεται στον πυρήνα της κινηματογραφικής εμπειρίας. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως σημείωσε, ότι η κινούμενη εικόνα εισέρχεται σε έναν χώρο κατεξοχήν αφιερωμένο στη ζωγραφική, ως ένας τρόπος «να βάζουμε τα πράγματα και τις σκέψεις σε κίνηση». Η σειρά, που συνεχίζει έναν διάλογο που ξεκίνησε πριν από χρόνια στη Σύρο, σχεδιάστηκε ως μια άτυπη κινηματογραφική λέσχη σε έναν απρόσμενο χώρο, με προβολές στο αμφιθέατρο και ένα event στην ταράτσα με σπάνια οπτικοακουστικά αρχεία από ιδιωτικές συλλογές του Αιγαίου.
Το θέατρο κατέχει και αυτή τη σεζόν σημαντική θέση στον προγραμματισμό του Ιδρύματος, σε επιμέλεια της Ραφίκας Σαουίς. Το θεατρικό πρόγραμμα του 2026/2027 εγκαινιάζει ένα νέο διεθνές πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας, έρευνας και ανταλλαγής ανάμεσα στην Αθήνα και το Βερολίνο. Σε συνεργασία με το Goethe-Institut Athens, το πρόγραμμα φέρνει κοντά τρεις ανερχόμενους θεατρικούς δημιουργούς, Helen Ambia Nzanga, Ioannis Morlai Kamara, Brikena Gishto, οι οποίοι θα αναπτύξουν μια νέα καλλιτεχνική ιδέα, στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος Antifascism: Now. Στις 5 και 6 Δεκεμβρίου, θα παρουσιαστεί το The Rainbow Cinema της Vladlena Sandu. Στις 12 και 13 Δεκεμβρίου, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του Dario Fo και σε συνεργασία με το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών, θα παρουσιαστεί η παράσταση Mistero buffo.
Επιπλέον, αυτή τη σεζόν ο χορός εντάσσεται στις δράσεις του Ιδρύματος, σε επιμέλεια της Μαργαρίτας Τρίκκα. Στο πλαίσιο της έκθεσης Αδύναμα έργα παρουσιάζεται το χορογραφικό έργο Undisturbed Cutting, που συνομιλεί με το αρχιτεκτονικό σύμπαν του Χρήστου Παπούλια, με θέμα τη δύναμη του ανεπαίσθητου. Αντλώντας από τη σκέψη του Χρήστου Παπούλια, η χορογραφία προσεγγίζει το σώμα ως ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο τοπίο, όπου κάθε κίνηση αφήνει κάποιο ίχνος και κάθε ίχνος συνιστά τόπο μνήμης.
Τα εκπαιδευτικά προγράμματα παραμένουν, για ακόμη μία χρονιά, σταθερός άξονας δράσης του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη, με περισσότερα από 70 προγράμματα που απευθύνονται σε παιδιά από 6 μηνών έως 13 ετών, σε ενήλικες και σχολικές ομάδες, καθώς και σε κοινότητες και ομάδες ατόμων με αυξημένες ανάγκες υποστήριξης. Για τη νέα πολιτιστική χρονιά σχεδιάστηκαν 20 νέα προγράμματα, που διευρύνουν ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες συμμετοχής και σύνδεσης με το μουσειακό περιβάλλον.
Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Ιδρύματος έχει ως βασικό στόχο να καλλιεργεί μια ουσιαστική και ενεργή σχέση του κοινού με την τέχνη, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα στη μουσειακή εμπειρία και την κοινωνία. Μέσα από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση εκπαιδευτικών δράσεων, επιδιώκει να φέρει το κοινό πιο κοντά στον πολιτισμό και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια σχέση με την τέχνη που βασίζεται στην παρατήρηση, την εξερεύνηση, την έκφραση και την προσωπική εμπλοκή.
Τέλος, στον 1ο όροφο του Ιδρύματος λειτουργεί το νέο café-εστιατόριο KADRO, σε ανανεωμένο χώρο και με νέο μενού.
