Τι μας «άφησε» η δεκαετία του ’80: Οι συντελεστές της παράστασης «Πόθεν Έσχες» μιλούν για τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας

Η νέα παράσταση της ομάδας 4Frontal αφηγείται την κωμικοτραγική ιστορία ενός απατεώνα που εκμεταλλεύτηκε τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας κι έγινε το σύμβολο μια ολόκληρης εποχής

Επιμέλεια: Κατερίνα Παρρή

 

Η δεκαετία του 1980 βρίσκει τον νεαρό Φώντα Κουτελάνο, απ’ το χωριό Ξινό Νερό στη Φλώρινα, να ανεβοκατεβαίνει στην πρωτεύουσα με την νταλίκα του και να εφοδιάζει με παράνομη βότκα, το νυχτερινό κέντρο της παραλιακής, «Προσκύνημα». Εκεί θα συνδεθεί με τον μικρο-κομπιναδόρο Σάκη Μπούκουρα και το νεαρό λογιστή Φίλιππο Γενναδίου, ενώ θα ερωτευθεί παράφορα τη λουλουδού Κατρίνα, απ’ το Τσερνομπίλ του Κιέβου.

Κόντρα στις πολιτικές πεποιθήσεις του πατέρα του και στις παραινέσεις της μάνας του να «βολευτεί» μ’ αυτά που τους έχει δώσει ο Αντρέας, ο Φώντας είναι γεμάτος όνειρα για εύκολο και γρήγορο πλουτισμό, ενώ τα οικονομικά σκάνδαλα εκείνης της περιόδου, τον εμπνέουν και γιγαντώνουν τις προσδοκίες του. Βάζει στόχο να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τη νέα «πράσινη» εποχή που ανατέλλει και σύντομα, καταφέρνει να αναρριχηθεί, πρωταγωνιστώντας σε μερικά από μεγαλύτερα οικονομικά και πολιτικά εγκλήματα, των τελευταίων τριάντα ετών. Αγοράζει πλοία, νυχτερινά κέντρα, κανάλια, εφημερίδες, εταιρείες παντός είδους, ποδοσφαιρική ομάδα και γίνεται μεγιστάνας· Ο Φώντας Κουτελάνος είναι πια ο Σερ Φώντας, μέχρι που δίνεται εντολή άνωθεν για την σύλληψή του και ξεκινάει μια πολύκροτη δίκη, γεμάτη αναδρομές σε ένα παρελθόν που φλερτάρει επικίνδυνα με το παρόν.

 

 

Αυτή είναι η γνώριμη ιστορία όπως εξελίσσεται στη νέα παράσταση της ομάδας 4Frontal, «Πόθεν Έσχες» σε σκηνοθεσία Γιώτας ΣερεμέτηΚώστα Φιλίππογλου και πρωτότυπο κείμενο της Νεφέλης Μαϊστράλη, η οποία αφηγείται την κωμικοτραγική ιστορία ενός απατεώνα που εκμεταλλεύτηκε τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας κι έγινε το σύμβολο μια ολόκληρης εποχής.

Εμείς ζητήσαμε από τους συντελεστές της παράστασης «Πόθεν Έσχες» να μας γράψουν για τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας που εντοπίζουν να κουβαλάμε από το ’80 μέσα από την παρατήρησή τους στο τώρα. Έτσι τους ρωτήσαμε:

 

Τι μας «άφησε» η δεκαετία του ’80;

 

Κώστας Φιλίππογλου

 

Η μνήμη της δεκαετίας του 1980 έχει δύο πρόσωπα, σαν τον Ιανό. Το ένα πρόσωπό της μοιάζει χαρμόσυνο και λυτρωτικό: ο ζόφος της μεταπολεμικής Ελλάδας επιτέλους τελειώνει, το παρακράτος της μεταπολεμικής Δεξιάς γίνεται παρελθόν, το ΠΑΣΟΚ γίνεται κυβέρνηση, η Εθνική Αντίσταση αναγνωρίζεται, οι νικημένοι του Εμφυλίου και οι αποκλεισμένοι από την εξουσία βρίσκονται πια σε θεσμικές θέσεις – κι ο κόσμος των μη προνομιούχων, που λογάριασε στον Ανδρέα Παπανδρέου ως Μεσσία, ζει το όνειρό του. Πίσω από αυτήν την ειδυλλιακή εικόνα προβάλει το χειρότερο πρόσωπο του λαϊκισμού, της πολιτικής ανευθυνότητας, της χειραγώγησης των μαζών, του εφιαλτικού μετασχηματισμού των μικροαστών σε αφηνιασμένους «ελληναράδες» που γεμίζουν τα σκυλάδικα, δοξολογούν τη χυδαιότητα και γίνονται οι θιασώτες ενός νεοκυνισμού που απεμπολούν κάθε ηθική αξία (για να παραδοθούν την επόμενη δεκαετία στον «κωστοπουλισμό» και τον χρηματιστηριακό τζόγο).

Η δεκαετία του ’80 μοιάζει με μια γέφυρα από τον κόσμο της συλλογικής Ιστορίας στον κόσμο της άπληστης ατομικότητας – σε έναν εγωτισμό που κατέκλυσε κάθε πτυχή του Δυτικού κόσμου στον 21ο αιώνα. Και δεν είναι τυχαίο πως οι έφηβοι εκείνης της δεκαετίας συγκροτούν σήμερα την πιο σκληρή εξουσία, την πιο κυνική γενιά που φάνηκε ποτέ. Τη γενιά της έκρηξης του νεοακροδεξιού τέρατος, του τείχους, των pushbacks, της επαλήθευσης του δόγματος «ζήσε και άσε τους άλλους να πεθάνουν»… Αν ψάξουμε τις ρίζες αυτής της σημερινής φρίκης, μοιραία θα οδηγηθούμε στην πριν από σαράντα χρόνια παρανοϊκή ευτυχία μας… 

 

 

Τατιάνα-Άννα Πίττα

 

Η δεκαετία του ’80 ξεκίνησε με αξιώσεις για κοινωνικές αλλαγές, υπερβάσεις. Βέβαια ο κόσμος ήθελε να πάρει ανάσα μετά τις ταραχώδεις δεκαετίες, να έχει να φάει, να σπουδάσει τα παιδιά του, να ησυχάσει. Απλώς στο παράθυρο αυτής της ανάπαυλας, σταδιακά αποπολιτικοποιήθηκε. Αφενός για να μην αναμοχλεύονται οι εμφυλιακές έριδες και επιδεινώνονται τα τραύματα, πάντα στο όνομα της εθνικής συμφιλίωσης, αφετέρου γιατί όσο περισσότερο ολίσθαιναν τα πολιτικά πρόσωπα κι εμπλέκονταν σε σκάνδαλα, διαφθορά κλπ, τόσο περισσότερο απαξιωνόταν συλλήβδην η πολιτική δραστηριοποίηση και δέσμευση, κατέληξε έννοια παραγνωρισμένη και γραφική.

Επίσης ο κόσμος βολεύτηκε σε αυτή την ησυχία. Τα απόνερα αυτής της αποχής τα τρώμε και σήμερα, που μάλιστα λόγω παγκοσμιοποίησης, οι επιπτώσεις τους έχουν άλλη βαρύτητα. Γιατί τώρα ειδικά που τα μέτωπα είναι τόσο πληθωρικά κι επιθετικά, θα έπρεπε να δίνουμε πολύ πιο συνειδητά το πολιτικό παρών, να είμαστε ακόμα πιο ευαίσθητοι/ες. Πάντως ας μη γενικεύουμε για τις ποιότητες εκείνης της εποχής, ένα μεγάλο κομμάτι κόσμου ήταν αυτό, αλλά όχι το μόνο. Ας μην ξεχνάμε τις μεγάλες αποτελεσματικές απεργίες, με αποκορύφωμα της ΕΑΣ, που οδήγησαν τη ΝΔ σε πρόωρες εκλογές όπου και έπεσε, το εκπαιδευτικό κίνημα του ’90-’91, τις μαζικές πορείες για το Πολυτεχνείο και τα θύματα εκείνων των ημερών, την απενοχοποίηση με την οποία οι άνθρωποι εκδήλωναν λ.χ. την αλληλεγγύη τους στην Παλαιστίνη, ακόμα και τις ζωηρές πολιτικές κουβέντες στα οικογενειακά τραπέζια, όπως το «κι έχει σα στάμπα της ζωή μου σημαδέψει, δε θα περάσει ο φασισμός» που ήταν κοινός μας τόπος στις σχολικές γιορτές, τότε που (σχεδόν) τίποτα δεν προμήνυε την κοινοβουλευτική Χρυσή Αυγή του 2012 και τα εγκλήματά της το 2013.

Όπως και να ‘χει, και για το σήμερα ας μη γενικεύουμε. Κινήματα που επιμένουν αλλά και δημοψηφίσματα – ή ακόμα και δικαστικές αποφάσεις(!) – που μας κάνουν να κλαίμε από χαρά, ε κι αυτά παρακαταθήκες της μεταπολίτευσης είναι.

 

 

Θανάσης Ζερίτης

 

Τον Βασίλη Καρρά, τις περμανάντ, τις βάτες, τη Ρίτα Σακελλαρίου, τον Λευτέρη Πανταζή, τη νοοτροπία «κοίτα τι δουλειά σου μην ασχολείσαι», τα μπουζούκια, την αίσθηση ότι όλα θα πάνε καλά, τον ατομικισμό, ονόματα και οικογένειες που ακόμα πρωταγωνιστούν στην πολιτική ζωή της χώρας, τη νοοτροπία ότι αν εγώ είμαι καλά δεν με νοιάζει τίποτα, την εθνική συμφιλίωση, τη θέση να μην παίρνουμε θέση, τις κουζινομηχανές, τα ποδήλατα γυμναστικής τα γιαούρτια τα light… Και το ανεκπλήρωτο όνειρο να πουλήσουμε το αμάξι και το ψυγείο και να πάμε για τρέλες στις Σεϋχέλλες…

 

 

Πάνος Τοψίδης

 

Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι old millennials, η γενιά που μεγάλωσε στη δεκαετία του ’80 και στα απόνερά της αρνείται να μεγαλώσει. Ήταν κάτι που παρατηρούσα κι εγώ τόσο στο περιβάλλον μου όσο και στον ίδιο μου τον εαυτό. Νομίζω ότι η διάθεση να ξεχαστεί το παρελθόν σε συνδυασμό με την είσοδο σημαντικών κεφαλαίων στην ελληνική πραγματικότητα δημιούργησαν μια ψευδαίσθηση αιώνιας ευημερίας.

Το πρόβλημα του βιοπορισμού έδειχνε να μην απασχολεί ιδιαίτερα. Έτσι γίναμε η πρώτη γενιά που διεκδικήσαμε μαζικά τα όνειρά μας. Και που η ενηλικίωσή μας σφραγίστηκε με την οικονομική κρίση. Το μόνο που έμεινε αιώνιο είναι αυτή η «μετά εφηβική» προσπάθεια διαχείρισης των συνεχώς εναλλασσόμενων δεδομένων κληρονομιά των 80s πεντοχίλιαρων που δεν είναι πλέον πετσετάκια.

 

 

Νεφέλη Μαϊστράλη

 

Μπουζούκια, σκάνδαλα, επιδόματα, απεργιακές κινητοποιήσεις, δικαιώματα, λαμέ, γαρύφαλλα, πιάτα, διακοποδάνεια, πολύ τσιγάρο, πολλές σημαίες πράσινες, η Δίκη του αιώνα, το χρηματιστήριο, η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, αγροτικές συντάξεις, παρασκηνιακές πολιτικές, μαύρο χρήμα, ιδιωτική τηλεόραση, «εθνική συμφιλίωση»…

Τα 80’s βρίσκουν την Ελλάδα σε μια μεταβατική κατάσταση από όλες τις απόψεις. Η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία, όπως καθιερώνεται μετά την πτώση της Χούντας, φέρνει μαζί της πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά αιτήματα, τα οποία είναι μεν αναγκαία για μια χώρα που ακόμη δεν έχει επουλώσει τις πληγές της, από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις, αλλά εφαρμόζονται με μια fast track τεχνική εκσυγχρονισμού, προκειμένου να προλάβουμε να γίνουμε Ευρώπη και να κρύψουμε κάτω απ’ το χαλί ό,τι δεν συνάδει με τα δυτικά πρότυπα. Τα απόνερα των 80’s, οι παραδοξότητες που γεννήθηκαν τότε, υπάρχουν σήμερα· μετασχηματισμένες μεν, αλλά υπάρχουν.

 

 

Αλέξης Βιδαλάκης

 

Τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο έντονο το ενδιαφέρον μου ως προς τα προνόμια. Έχοντας κληρονομήσει αρκετά, μη συνειδητοποιώντας ότι αυτά αποτελούν όντως προνόμια και παλεύοντας όλη την ενήλικη ζωή μου για να αποκτήσω αυτά που θεωρούσα ότι έχω ανάγκη, άρχισα να ψάχνω τον μηχανισμό λειτουργίας και εμπλοκής που καθορίζει σε τελική ανάλυση όλες μου τις επιλογές και επιθυμίες. Με έναν τρόπο τα προνόμια είναι αυτά τα οποία καθορίζουν, τις σχέσεις μας, τις συναναστροφές μας, τις φιλίες μας, την καθημερινότητά μας, όλο δηλαδή το φάσμα της προσωπικής αλλά και της κοινωνικής μας ζωής.

Μετά τη μεταπολίτευση, όπου οι πελατειακές σχέσεις έγιναν η νόρμα, το χρήμα έρεε άφθονο, άνθρωποι διορίζονταν παντού χωρίς έλεγχο, αξιολόγηση, κριτήρια και προσόντα, τα προνόμια έγιναν ένα εργαλείο εξουσίας απεκδυόμενο κάθε ηθικής και δεοντολογικής αξίας. Πιστεύω ότι αυτές οι διαδικασίες που δημιούργησαν αυτή τη σχέση με τα προνόμια, έχουν καθορίσει μέχρι και σήμερα τον συλλογικό τρόπο εξάρτησης, αξιολόγησης και επικοινωνίας μεταξύ μας. Οι μισοί προσπαθούν να διατηρήσουν και να εκμεταλλευτούν τα προνόμιά τους στο έπακρο με όποιο κόστος, οι άλλοι μισοί να αποκτήσουν όσο περισσότερα μπορούν με όποιο κόστος. Σε μια άνιση μάχη χωρίς νικητή.

Ο πλουραλισμός, ο νεποτισμός, η απληστία, που ξεκίνησε στη μεταπολίτευση σαν ένα νέο ξεκίνημα του κράτους, έφτασε σήμερα να είναι η απόλυτη ασυδοσία του κράτους και των πολιτών της. Καμία ελευθερία, καμία αξιοκρατία, καμία συνεννόηση. Νιώθω βαθιά την ανάγκη να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αναγνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε αυτούς του μοχλούς εξουσίας. Πιστεύω ότι είμαστε πια σε θέση να δούμε τον κόσμο από μια άλλη οπτική, δική μας, όσο και να μας λένε ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Αν η ανθρωπότητα πίστευε ότι έτσι είναι τα πράγματα, δεν θα άλλαζε ποτέ τίποτα.

 

 

Κατερίνα Πατσιάνη

 

Η γενιά που γεννήθηκε στη Χούντα και έζησε τα παραγωγικά της χρόνια μεταπολιτευτικά τη δεκαετία του ‘80 είναι η γενιά των γονιών μου, των σημερινών 60+. Αποτελεί τη γενιά που μπόρεσε κάπως να ξεφύγει από τα χωριά και όλη τη νοοτροπία της μεταπολεμικής Ελλάδας και σπούδασε, μπόρεσε να «χτίσει» κάτι ή τουλάχιστον αυτό το αφήγημα συνηθίζεται να λέγεται. Μπήκε σε θέσεις του δημοσίου, αναπτύχθηκε, επιδοτήθηκε, έλαβε δάνεια, είχε πλεόνασμα για εξοχικό, για διασκέδαση, για μια καλύτερη ζωή από τους «ιδεολογικά» πιο φορτισμένους προγόνους τους. Οι πόλεμοι τελείωσαν, η Χούντα έπεσε, ο σοσιαλισμός στο πρόσωπο του Παπανδρέου θεωρήθηκε ότι θα γίνει πράξη. Ότι θα ησυχάσουμε και θα ευημερήσουμε, το οποίο για ένα διάστημα συνέβη, μπήκαμε στο χρηματιστήριο, το χρήμα κυκλοφόρησε, έγινε φούσκα και σκάει τα τελευταία 20 χρόνια τουλάχιστον στα χέρια και στις ζωές όλων μας.

Η δική μου η γενιά που έτυχε να είναι ίσως η τελευταία που μεγάλωσε σε μια κάποια ευημερία, μπήκε στον εργασιακό στίβο μετά το 2010, όταν πια το ΔΝΤ χτυπούσε την πόρτα μας και εμείς δεν μπορούσαμε πάρα να ανοίξουμε, όσο καλές προθέσεις είχαμε για «υπαναχωρήσεις». Η «κρίση» ήταν προτετελεσμένο γεγονός, που θα μας συνοδεύει για χρόνια και θα βαθαίνει. Τα χρέη κληροδοτήθηκαν, μαζί με κάποια σπίτια που μείνανε χωρίς να τελειώσει το «πανωσήκωμα» που λέγανε τότε, άλλα τα πήρε η τράπεζα, οι παλιές καλές μέρες του ΠΑΣΟΚ έγιναν συχνή σχεδόν γελοιογραφικού χαρακτήρα ατάκα ή πιο επικίνδυνα ανέκδοτο, και η νεότερη από μας γενιά, μεγαλωμένη μέσα στην κρίση, που πήγε σχολείο στα χρόνια των μνημονίων, με τους γονείς τους να κάνουν 2 και 3 δουλειές έχω παρατηρήσει ότι έχουν μια διεκδικητικότητα και διορατικότητα αλλού τύπου από εμάς, είναι πιο ψημένα στο δύσκολο από εμάς.

Η Ελλάδα πουλιέται σε ξένους κροίσους, γινόμαστε ένα ευρωπαϊκό θέρετρο τουριστών και σε λίγα χρόνια λέμε με τους φίλους ότι θα μένουμε στις παρυφές της Αθήνας, θα παλεύουμε για ένα καλύτερο αύριο, αλίμονο, και θα αναπολούν και τα μικρά παιδιά για πλάκα τα χρόνια του ΠΑΣΟΚ. Όσο ζω εγώ, πιστεύω ότι δεν θα ξαναδούμε τέτοιο πράγμα στην Ελλάδα.

 

 

Info παράστασης:

ΠΟΘΕΝ ΕΣΧΕΣ | Θέατρο Βεάκη

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.