Από τα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής του πορείας, ο Πικάσο δεν έβλεπε τη ζωγραφική ως εντελώς στατική τέχνη, την αντιμετώπιζε ως δράση, ως performance καθαυτή. Στο βλέμμα του υπήρχε πάντα μια σκηνή, δραματοποίηση, κίνηση, μεταμόρφωση. Γοητευμένος από τους ερμηνευτές και την απεριόριστη ικανότητά τους να μεταμορφώνονται, έβλεπε στη ζωγραφική του μια πράξη εξίσου δραματική, σχεδόν τελετουργική. Παράλληλα, επινοούσε τον ίδιο του τον ρόλο: “Picasso, the artist”, μια μυθοποιημένη περσόνα που τον συνόδευε σε όλη του τη ζωή, καθιστώντας τον ταυτόχρονα εμβληματικό δημιουργό και αιώνιο «ξένο».
Η έκθεση Theatre Picasso στην Tate Modern (17 Σεπτεμβρίου 2025 – 12 Απριλίου 2026), που σηματοδοτεί την 25η επέτειο του μουσείου, επιχειρεί να φωτίσει αυτήν ακριβώς τη θεατρικότητα στο έργο του. Στο επίκεντρο βρίσκονται περίπου 50 έργα, ανάμεσά τους το έργο The Three Dancers (1925), αλλά και σπάνια δάνεια από κορυφαία μουσεία, όπως η υφαντουργική σύνθεση Minotaur (1935), που εκτίθεται για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο από το Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ.
Παράλληλα, η ζωγραφική του διαπερνάται από κινούμενες φιγούρες – χορευτές, ακροβάτες, φλαμένγκο και τους μυθικούς Ταυρομάχους – μία διαρκής αναφορά στην έκσταση, στα όρια και στον δημόσιο δράμα. Σε αυτήν την αφήγηση, το θέατρο και η ζωγραφική του Πικάσο συγκλίνουν: από τη σκηνή του καμπαρέ έως το πεδίο της πολιτικής τραγωδίας.
Δίπλα τους εκτίθενται χαρακτικά, σχέδια, γλυπτά, υφαντά έργα και κολάζ, που υφαίνονται μαζί με σπάνια δάνεια από μεγάλα μουσεία Πικάσο της Γαλλίας, δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο σκηνικό της δημιουργικής του πορείας. Παράλληλα, οι επιμελητές της έκθεσης Wu Tsang και Enrique Fuenteblanca προσκαλούν σύγχρονους χορογράφους και χορευτές να ανταποκριθούν στη θεματική της έκθεσης μέσα από ένα συνοδευτικό πρόγραμμα performance, επεκτείνοντας τη «σκηνή» του Πικάσο στο σήμερα.
Παράλληλα, το φιλμ του Ανρί-Ζορζ Κλουζό The Mystery of Picasso (1959) αποκαλύπτει τη σωματική ένταση της δημιουργικής του διαδικασίας, ακολουθώντας τον καλλιτέχνη στο στούντιό του την ώρα που «σκηνοθετεί» τη ζωγραφική του σε πραγματικό χρόνο.
Η αγάπη του για το θέατρο – Ένας ζωγράφος με θεατρικό βλέμμα
Ο Πικάσο σχεδίασε σκηνικά, κουστούμια και κουρτίνες για ορισμένα από τα σημαντικότερα παραγωγικά του Ballets Russes. Το Parade (1917), ήταν η πρώτη θεατρική δημιουργία του Πικάσο. Σχεδίασε το σκηνικό και τα κοστούμια, αποτυπώνοντας στη σκηνή τον κόσμο του θεάτρου δρόμου και των καμπαρέ, αποδομώντας τις παραδοσιακές φόρμες του χορού και της ζωγραφικής. Συνέχισε με τα Le Tricorne (1919), Pulcinella (1920), Cuadro Flamenco (1921) και Le Train Bleu (1924) ενώ το 1924 σχεδίασε το Mercure, όπου δημιούργησε κουρτίνες και σκηνικά σε μορφή «ζωντανών πινάκων». Η αισθητική ήταν διάτρητη, κινητική, ως μέρος της ίδιας της παράστασης – ένας διάλογος μεταξύ θεάτρου και ζωγραφικής, ενσωματώνοντας στοιχεία από την Commedia dell’Arte.
Στην έκθεση ξεδιπλώνεται και η εμμονή του Πικάσο με τις μορφές που ζούσαν στο περιθώριο και στο προσκήνιο ταυτόχρονα: ακροβάτες, ταυρομάχοι, φλαμένκο χορευτές, καλλιτέχνες του τσίρκου και μοντέλα. Από τo Girl in a Chemise (1905) και το Horse with a Youth in Blue (1905–6) έως τo Bullfight Scene (1960) από τη συλλογή της Tate και τον Acrobat (1930) που δανείστηκε από το Εθνικό Μουσείο Πικάσο – Παρίσι, οι φιγούρες αυτές συναντιούνται σε ένα νέο «σκηνικό» που επιμελούνται η Wu Tsang και ο Enrique Fuenteblanca. Οι δύο καλλιτέχνες «σκηνοθετούν» το έργο του Πικάσο μέσα στο πλαίσιο του ίδιου του μουσείου, ανοίγοντας έναν διάλογο ανάμεσα στη ζωγραφική, την performance και το σώμα.
Οι «σκηνοθέτες» του “Theatre Picasso”
Η Wu Tsang (γ. 1982) είναι βραβευμένη κινηματογραφίστρια και εικαστικός, γνωστή για τον τρόπο που συνδυάζει ντοκιμαντέρ, αφήγηση και φανταστικά στοιχεία. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε κορυφαίους θεσμούς, όπως η Biennale της Βενετίας, η Whitney Biennial και το SXSW, ενώ το 2018 τιμήθηκε με το MacArthur “Genius” Fellowship. Από το 2019 έως το 2024 υπήρξε director-in-residence στο Schauspielhaus Zürich, ενώ το βραβευμένο ντοκιμαντέρ της Wildness (2012) έκανε την πρεμιέρα του στο Ηνωμένο Βασίλειο στην Tate Modern.
Ο Enrique Fuenteblanca (γ. 1996) είναι συγγραφέας, επιμελητής και δημιουργικός παραγωγός, με έμφαση στη διασταύρωση τέχνης, performance και κριτικής σκέψης. Συνεργάζεται στενά με τη Wu Tsang, το συλλογικό σχήμα Moved by the Motion και τη χορογράφο Rocío Molina, με έργα που έχουν παρουσιαστεί στην Biennale Χορού της Βενετίας και στο Museo Reina Sofía της Μαδρίτης.
Μαζί, «σκηνοθετούν» το Theatre Picasso, μετατρέποντας τη ζωγραφική του Πικάσο σε ζωντανή εμπειρία, όπου η performance, το θέατρο και το σώμα συνομιλούν με τα έργα του.
(photo credit) © François Fernandez © Succession Picasso/DACS, London 2025.
