Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα αλλάζει μέσα από κτίρια που αποκτούν μια δεύτερη ζωή. Όλο και περισσότερα κτίρια αποκαθίστανται και αποκτούν νέες χρήσεις, μετατρέπονται σε ζωντανούς χώρους κατοίκησης, πολιτισμού και φιλοξενίας. Η επανάχρηση δεν αφορά μόνο τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς· αφορά και τη διατήρηση της αστικής μνήμης, επιτρέποντας στην πόλη να εξελίσσεται χωρίς να διαγράφει το παρελθόν της. Παλιές κατοικίες, βιοτεχνικά κελύφη και νεοκλασικά επανασυστήνονται ως χώροι φιλοξενίας, υιοθετώντας μια διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει να κατοικείς μια πόλη.
Ένα πρωινό του Ιουνίου, ανάμεσα στις πολυκατοικίες του Κουκακίου, η παλιά αθηναϊκή κατοικία της γωνίας ξεχωρίζει σχεδόν αβίαστα. Μοιάζει να βρίσκεται πάντα εκεί, σαν ένα κομμάτι της γειτονιάς που απλώς συνεχίζει να ζει. Το The Emperose Residence, που στεγάζεται στο ιστορικό αυτό κτίριο στη Γαργαρέτα, μία από τις παλαιότερες συνοικίες του Κουκακίου, ανήκει σε μια νέα γενιά χώρων που αντιμετωπίζουν τη διαμονή ως μια εμπειρία κατοίκησης. Η αποκατάστασή του διατήρησε τον χαρακτήρα του κτιρίου, επαναπροσδιορίζοντας παράλληλα τι μπορεί να σημαίνει σήμερα η φιλοξενία στο κέντρο της πόλης.
Η φιλοσοφία του συνοψίζεται σε μία φράση που επαναλαμβάνει συχνά η ομάδα του: «Δεν αντιμετωπίζουμε τον τουρίστα ως τουρίστα. Τον αντιμετωπίζουμε ως φιλοξενούμενο στο σπίτι μας», θα μου πει η Έφη Παπαχριστοπούλου, υπεύθυνη φιλοξενίας. Πρόκειται για μια μικρή διαφορά στη διατύπωση, που στην πράξη αλλάζει τα πάντα. Από την κλίμακα του ίδιου του κτιρίου μέχρι τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η καθημερινότητα του επισκέπτη, κάθε επιλογή υπηρετεί την ίδια ιδέα: να αισθανθεί κανείς ότι κατοικεί την Αθήνα.
Δεν πρόκειται για την τυπική έννοια της φιλοξενίας, αλλά για μια εμπειρία που ισορροπεί ανάμεσα στην ελευθερία ενός ιδιωτικού σπιτιού και τη διακριτική φροντίδα ενός ξενοδοχείου υψηλών προδιαγραφών. Η παρουσία της ομάδας παραμένει σχεδόν αόρατη, αλλά πάντοτε διαθέσιμη. Το πρωινό που περιμένει κάθε επισκέπτη, οι εξατομικευμένες προτάσεις για την πόλη ή η δυνατότητα να οργανωθεί κάθε μικρή ή μεγάλη ανάγκη της καθημερινότητας είναι χειρονομίες φιλοξενίας που σου δίνουν την αίσθηση ότι κάποιος έχει προετοιμάσει αυτό το σπίτι ειδικά για σένα και φροντίζει για εσένα.
Ένα σπίτι που συνεχίζει να αφηγείται ιστορίες
Το ίδιο το κτίριο αφηγείται μια ιστορία μεγαλύτερη από έναν αιώνα. Χτισμένο στα τέλη του 19ου αιώνα και σήμερα χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο, κουβαλά τα ίχνη της αθηναϊκής ζωής περισσότερου από ενός αιώνα. Μαζί με τη συντηρήτρια έργων τέχνης Φωτεινή Κουσιάκη, o μηχανικός Γιώργος Τζιβίλογλου, ο οποίος ανέλαβε την αρχιτεκτονική μελέτη, την επίβλεψη και τη διαχείριση του έργου, επέλεξαν μια απαιτητική διαδρομή: να διατηρήσουν τα ίχνη του χρόνου και να τα ενσωματώσουν στη νέα ζωή του κτιρίου.
Οι γύψινες διακοσμήσεις αποσυναρμολογήθηκαν, συντηρήθηκαν και επανατοποθετήθηκαν μία προς μία. Τα αυθεντικά πλακάκια και τα μαρμάρινα στοιχεία καθαρίστηκαν και αποκαταστάθηκαν, ενώ οι ζωγραφικές απομιμήσεις μαρμάρου στους τοίχους ξαναζωντάνεψαν μέσα από τα ίχνη που είχε αφήσει ο χρόνος.
Ανεβαίνοντας την ξύλινη σκάλα, δύσκολα αντιλαμβάνεσαι πού σταματά η αποκατάσταση και πού αρχίζει η σύγχρονη παρέμβαση. Αγγίζοντας την ξύλινη κουπαστή, είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς πόσοι άνθρωποι έχουν περάσει από εδώ πριν από εσένα. Είναι το σημείο όπου συναντιούνται η μνήμη και το παρόν.
Τα αυθεντικά πλακάκια της εισόδου διατηρήθηκαν ως «μάρτυρες» της αρχικής κατασκευής, ένας όρος που χρησιμοποιείται στην αποκατάσταση για να περιγράψει τα στοιχεία που διασώζονται ώστε να θυμίζουν τη διαδρομή ενός κτιρίου μέσα στον χρόνο.
Στο The Emperose Residence, όμως, οι «μάρτυρες» εκτός από τον ρόλο του τεκμηρίου, αποτέλεσαν την αφετηρία για τη δημιουργία νέων έργων τέχνης που συναντά κανείς σε όλες τις κατοικίες. Τα ίχνη των παλιών τοιχογραφιών μεταφράστηκαν σε σύγχρονες εικαστικές συνθέσεις, δημιουργώντας έναν διακριτικό διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και τη σύγχρονη δημιουργία.
Η ιστορία του σπιτιού, όμως, δεν αποκαλύφθηκε μόνο μέσα από τους τοίχους του. Κατά τη διάρκεια των εργασιών βρέθηκαν επιστολές ενός παλιού ενοίκου, ενός ναυάρχου που, σύμφωνα με την έρευνα των ιδιοκτητών, ακολούθησε την ελληνική κυβέρνηση στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ενώ η μητέρα του παρέμεινε στο σπίτι. Μαζί με τις επιστολές διασώθηκε και το πορτρέτο του, το οποίο πρόκειται να συντηρηθεί και να τοποθετηθεί ξανά στο κτίριο, συνεχίζοντας με τον δικό του τρόπο την αφήγηση αυτού του σπιτιού.
Εδώ είναι και μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του The Emperose Residence. Η αποκατάσταση δεν περιορίστηκε στη διάσωση ενός ιστορικού κτιρίου. Έγινε αφετηρία για νέα δημιουργία, για συνεργασίες με τεχνίτες και σύγχρονους δημιουργούς και τελικά για έναν διαφορετικό τρόπο να βιώσει κανείς την πόλη.
Η ιστορία γίνεται μέρος του σχεδιασμού
Η μετάβαση από την αποκατάσταση στη σύγχρονη κατοίκηση ολοκληρώνεται μέσα από τον σχεδιασμό των εσωτερικών χώρων, που υπογράφει το Studio Bonarchi του Βαγγέλη Μπόνιου. Για το Studio Bonarchi η ιστορία του κτιρίου δεν αποτέλεσε περιορισμό, αλλά δημιουργική αφετηρία. Τα σύγχρονα αντικείμενα δεν ανταγωνίζονται τα αυθεντικά χαρακτηριστικά του χώρου· τα αναδεικνύουν, επιτρέποντας στο παρελθόν και το παρόν να συνυπάρχουν χωρίς νοσταλγία και χωρίς επιτήδευση. Αντί να επιβληθεί στην ιστορία του κτιρίου, επέλεξε να συνομιλήσει μαζί της.
Χειροποίητα έπιπλα, ειδικές ξυλουργικές κατασκευές, μπρούντζινα φωτιστικά, παλαιωμένοι καθρέφτες, μάρμαρα, βελούδινες υφές και επιλεγμένα έργα τέχνης συνθέτουν ένα περιβάλλον που αποφεύγει συνειδητά τον εντυπωσιασμό. Η αισθητική του The Emperose Residence βασίζεται στην ισορροπημένη συνοχή του συνόλου. Κάθε υλικό, κάθε υφή και κάθε λεπτομέρεια μοιάζει να βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου πρέπει. Τίποτα δεν περισσεύει και τίποτα δεν διεκδικεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η πολυτέλεια εδώ προκύπτει από την ποιότητα των επιλογών.
Τα έργα τέχνης που συναντά κανείς στους κοινόχρηστους χώρους και στις κατοικίες προέρχονται από την προσωπική συλλογή των δημιουργών του The Emperose Residence και αποτελούν οργανικό μέρος της ταυτότητας του χώρου, συνεχίζοντας τον διάλογο ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, τη σύγχρονη δημιουργία και τη μνήμη του κτιρίου.
Το φυσικό φως ολοκληρώνει αυτή τη σύνθεση. Διαπερνά τα ψηλά ταβάνια, αναδεικνύει τον γύψινο διάκοσμο και μεταμορφώνει τους χώρους στη διάρκεια της ημέρας. Ίσως γι’ αυτό είναι δύσκολο να φύγεις βιαστικά από έναν χώρο που σε κάνει να επιβραδύνεις τον δικό σου χρόνο.
Ένα σπίτι, έξι διαφορετικές προσωπικότητες
Το The Emperose Residence αποτελείται από μόλις έξι κατοικίες. Η απόφαση δεν υπαγορεύτηκε μόνο από την κλίμακα του διατηρητέου κτιρίου. Αντανακλά μια φιλοσοφία που δίνει προτεραιότητα στον χώρο, την ιδιωτικότητα και την αίσθηση της κατοίκησης.
Καθεμία από τις έξι κατοικίες διαθέτει τη δική της προσωπικότητα. Η Jasmine ανοίγεται σε μια προστατευμένη εσωτερική αυλή, όπου ο πρωινός καφές γίνεται τελετουργία. Η ησυχία είναι απρόσμενη για το κέντρο της Αθήνας· λίγοι μόνο ήχοι της γειτονιάς φτάνουν μέχρι εκεί, αρκετοί όμως για να σου θυμίσουν ότι βρίσκεσαι στην καρδιά της Αθήνας.
Το Violet Penthouse ανοίγεται σε μια ιδιωτική βεράντα με θέα στις στέγες του Κουκακίου και τον λόφο του Φιλοπάππου. Οι υπόλοιπες κατοικίες αξιοποιούν τα ψηλά ταβάνια, τις νεοκλασικές αναλογίες ή διακριτικούς χώρους εργασίας, επιτρέποντας σε κάθε επισκέπτη να βρει τον δικό του ρυθμό.
Κοινός παρονομαστής είναι η αίσθηση ότι κάθε κατοικία σχεδιάστηκε για να ζει κανείς μέσα της και όχι απλώς να διανυκτερεύει.
Η πόλη ως προέκταση του σπιτιού
Το ίδιο ισχύει και για τη γειτονιά. Η Γαργαρέτα, ένα όνομα που ακούγεται όλο και πιο σπάνια, εξακολουθεί να περιγράφει ένα από τα πιο αυθεντικά κομμάτια του Κουκακίου. Ανάμεσα στον λόφο του Φιλοπάππου και την Ακρόπολη, η περιοχή διατηρεί ακόμη την αίσθηση μιας αθηναϊκής γειτονιάς όπου οι μικρές αυλές, τα καφέ της γωνίας και οι καθημερινές καλημέρες συνυπάρχουν με τη σύγχρονη πολιτιστική ζωή.
Σε λίγα λεπτά με τα πόδια συναντά κανείς το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, το Μουσείο Ακρόπολης, μικρές γκαλερί, βιβλιοπωλεία και εργαστήρια δημιουργών. Είναι μια Αθήνα που δεν εξαντλείται στα αξιοθέατα, αλλά αποκαλύπτεται μέσα από τον καθημερινό της ρυθμό.
Αυτό διαφοροποιεί το The Emperose Residence. Εκτός από μια εξαιρετική διαμονή στο κέντρο της Αθήνας, προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να γνωρίσεις την πόλη: όχι ως επισκέπτης που τη διασχίζει βιαστικά, αλλά ως προσωρινός κάτοικος μιας γειτονιάς που διατηρεί τη μνήμη, τον χαρακτήρα και τη ζωή. Και αυτό σήμερα είναι η πιο ουσιαστική μορφή πολυτέλειας. Να αισθανθείς, έστω και για λίγες ημέρες, ότι η Αθήνα είναι το σπίτι σου.
