Κείμενο: Τώνια Καράογλου
Είναι παρήγορη η διαπίστωση ότι οι μάχιμοι καλλιτέχνες του θεάτρου μας, αυτοί που δεν έχουν πίσω τους μονάχα κάποιο παρελθόν, αλλά κυρίως παρόν και μέλλον, δε μένουν αδιάφοροι μπροστά στα σημάδια των καιρών. Είναι ελπιδοφόρα η παρουσία θεατρικών γεγονότων που δεν τροφοδοτούνται από κάποια στείρα καλλιτεχνική φιλοδοξία, αλλά δημιουργούνται για να καταθέσουν την προσωπική αγωνία του καλλιτέχνη απέναντι σε όσα τον περιβάλλουν. Από αυτή την άποψη, η νέα παράσταση του Σίμου Κακάλα και της Εταιρείας Θεάτρου Χώρος, Τέλος, θα έπρεπε να χαιρετιστεί θερμά. Ο Σίμος Κακάλας και η ομάδα του, αφήνοντας προς στιγμή τα δραματουργικά ενδιαφέροντα που τροφοδότησαν τις περασμένες δουλειές τους, δημιούργησαν μια παράσταση εμφανώς γεννημένη από το τώρα και από μια μεγάλη προσωπική αγωνία: τι επιφυλάσσει το αύριο όχι απλώς σε μια χώρα, αλλά και στην ίδια την ανθρωπότητα; Ποια διαγράφεται να είναι η μοίρα του ανθρώπου; Μπορούμε να σκοτώσουμε το τέρας που κρύβουμε μέσα μας; Η δράση τοποθετείται μετά το πέρας μια παγκόσμιας ολοκληρωτικής καταστροφής, της συντέλειας του κόσμου. Πέντε ήρωες, οι μόνοι επιζήσαντες, καλούνται να αναμετρηθούν με τη νέα κατάσταση, κυρίως όμως με την ίδια την ανθρώπινη φύση όταν βρίσκεται κάτω από οριακές συνθήκες.
Το κείμενο της παράστασης δεν είναι πρωτότυπο, έχει προκύψει κατά κύριο λόγο από τη σύνθεση προϋπαρχόντων θεατρικών έργων -του Μπέκετ, του Ιονέσκο, του Δημητριάδη, του Έλιοτ, του Σαρτρ, του Κολτές και άλλων- γεγονός που καταδεικνύει κάτι άξιο επισήμανσης: πόσο διαχρονική είναι η σπουδαία δραματουργία, άσχετα με το χρόνο ή τις συνθήκες συγγραφής της, αλλά και πόσο επίκαιρη, σύγχρονη και εύστοχη μπορεί να αποδειχθεί. Η δραματουργία όμως της παράστασης κατέδειξε και κάτι άλλο, περισσότερο σημαντικό: ότι δεν αρκεί η συρραφή αποσπασμάτων από σημαντικά θεατρικά έργα για να αποκτήσει το δραματουργικό corpus μιας παράστασης το βάρος που οφείλει να έχει. Το Τέλος αποδείχτηκε ιδιαίτερα αδύναμο δραματουργικά, γεγονός που παρέσυρε προς τα κάτω το σύνολο του εγχειρήματος. Διότι δεν αρκούν οι καλές προθέσεις για να σώσουν ένα κείμενο που πάσχει σοβαρά, ένα κείμενο που καταφέρνει να ακούγεται απλοϊκό και επιφανειακό, παρόλο που τα λόγια του είναι δανεισμένα από σπουδαίες πένες, ένα κείμενο που εντέλει δεν καταφέρνει να μεταφέρει τη βαρύτητα της αγωνίας του δημιουργού του.
Και έτσι η δραματουργία της συγκεκριμένης παράστασης καταδεικνύει και ένα τρίτο σημείο: πόσο απαραίτητος είναι ένας δραματολόγος, ειδικά σε τέτοιου είδους δουλειές, ειδικά όσο το θέατρό μας κατακλύζεται από ομάδες που είτε εφευρίσκουν τα δικά τους κείμενα είτε χρησιμοποιούν τα ήδη υπάρχοντα θεατρικά έργα ως καμβά για προσωπικές παρεμβάσεις. Ένας δραματολόγος που δε θα είναι ούτε σκηνοθέτης ούτε ηθοποιός, αλλά που μοναδικό του χρέος θα είναι η ανάληψη αυτού του τόσο σημαντικού, αλλά ακόμη παραγνωρισμένου ίσως, σκέλους στην προετοιμασία μιας παράστασης. Αν ληφθεί δε υπόψη ότι έγινε ιδιαίτερη επισήμανση στην απουσία ικανής δραματουργικής εργασίας και στην τελευταία παράσταση της ομάδας, μόλις τρεις μήνες νωρίτερα, θα λέγαμε ότι η παρουσία ενός δραματολόγου ως σταθερού μέλους του «Χώρου» είναι μάλλον μονόδρομος. (Πάντως, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, είναι τελείως διαφορετικός ο προβληματισμός που γέννησε το Σύσσημον, μια παράσταση αδιαμφισβήτητης αξίας και ουσίας, από αυτή που γεννάει το Τέλος, που μοιάζει να δημιουργήθηκε από άλλη ομάδα!)
Με τα παραπάνω δεδομένα είναι ελάχιστα αυτά που μπορεί να πει κανείς για την παράσταση, μια που αυτή χάθηκε υπό το βάρος της απουσίας ενός στιβαρού κειμένου. Ναι μεν οι αρχικές προθέσεις έγιναν ορατές, όμως δε μετουσιώθηκαν σε ένα μεστό σκηνικό γεγονός, ικανό να ερεθίσει τις αισθήσεις, να κεντρίσει τη σκέψη, να προκαλέσει συζητήσεις, ακόμη και διαφωνίες. Οι ηθοποιοί ήταν απλώς επαρκείς, οι φωτισμοί δημιούργησαν ατμόσφαιρα, όμως αυτό είναι απλώς μια λεπτομέρεια μέσα στο προβληματικό σύνολο, ενώ η προχειρότητα της κατασκευής του σκηνικού δεν ταίριαζε σε όσα μας έχει συνηθίσει ο Σίμος Κακάλας αλλά ούτε σε παραγωγή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.
Συμπέρασμα: μια απογοητευτική παράσταση από μια ομάδα υψηλών προδιαγραφών και απαιτήσεων που, ταυτόχρονα, χτυπάει ένα καμπανάκι για την Εταιρεία Θεάτρου Χώρος…
Η παράσταση «Τέλος» της Εταιρείας Θεάτρου Χώρος παρουσιάζεται έως τις 24 Νοεμβρίου 2013 στη Μικρή Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.
Φωτογραφίες: Σταύρος Πετρόπουλος
