«Το έργο του Μπρεχτ αποφεύγει το κήρυγμα, γι’ αυτό γίνεται πιο δυνατό!», αναφώνησε με ενθουσιασμό ο Ρολάν Μπαρτ όταν είδε την πρεμιέρα του έργου Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της στο Παρίσι. Αυτό το έργο ο Στάθης Λιβαθινός για πρώτη φορά σκηνοθετεί στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ενώ καταπιάνεται, επίσης για πρώτη φορά, με τον Μπρεχτ.
Η γνωστή στα πεδία των μαχών ως Μάνα Κουράγιο (Άννα Φίρλινγκ), την οποία υποδύεται στη θεατρική σκηνή η Μπέτυ Αρβανίτη, αγωνίζεται για την επιβίωση: Πουλά αγαθά στους στρατιώτες, ενώ μάταια προσπαθεί να προστατεύσει από την καταστροφική δίνη του πολέμου, τα τρία της παιδιά: τον μεγάλο της γιο Άιλιφ, τον μικρότερο Έμενταλ και τη μουγκή της κόρη Κατρίν. Για τη «Μάνα Κουράγιο» το κέρδος έρχεται πάντα πάνω απ’ όλα και από την οικογενειακή της ευτυχία, πληρώνοντας το υψηλότερο τίμημα: την τραγική απώλεια των ίδιων της των παιδιών, αλλά και τη θυσία κάθε αξίας της ζωής.
Εμείς μιλήσαμε με τα παιδιά της «Μάνας κουράγιο» και ρωτήσαμε την Άννα Μάγκου, τον Αντώνη Γιαννακό και τον Γιάννη Σύριο τι δεν αντέχουν στη (θεατρική) τους Μάνα και ποια είναι για εκείνους η Μάνα Κουράγιο του σήμερα;
Τι δεν αντέχεις στη (θεατρική) Μάνα σου;
Άννα Μάγκου
«Η “Μάνα Κουράγιο” είναι ένα τραγικό πρόσωπο, καθώς τα δεινά που της συμβαίνουν στο τέλος του έργου, οι θάνατοι των παιδιών της, οφείλονται στη δική της ασυδοσία και πείσμα. Το χαρακτηριστικό της μάνας, που σε προσωπικό επίπεδο δεν μπορώ να υπομείνω και να διαχειριστώ, είναι η ψυχρότητα με την οποία βλέπει τα πράγματα και η συναισθηματική αποξένωση που έχει ως προς αυτά. Όσο κακό χαρακτηριστικό κι αν είναι η απολυτότητά της με το κέρδος και ο εγωισμός της, η έλλειψη συναισθηματισμού (κυρίως προς τα παιδιά της) μας δείχνει έναν άνθρωπο πολύ σκληρό που δεν μπορεί ή δεν έχει μάθει την τρυφερή πλευρά του και πώς να την εξωτερικεύει. Έστω κι αν είναι από φόβο, από έλλειψη τρυφερότητας από προσωπικά της βιώματα αυτή η συναισθηματική απάθεια -κυρίως προς τα παιδιά της- είναι το στοιχείο που προσωπικά με πικραίνει και ως κόρη δεν θα μπορούσα να αντέξω».
Αντώνης Γιαννακός
«Οι παρωπίδες της σκληρότητας, απότοκο της συνθήκης του πολέμου, δεν φεύγουν ποτέ. Όλα γίνονται στον βωμό της επιβίωσης και του κέρδους, δεν υπάρχει χώρος για κάτι άλλο. Ακόμα και οι στιγμές που εξανθρωπίζεται είναι για δευτερόλεπτα και πάλι με τρόπο “σκληρής αγάπης”. Είναι ένα προϊόν του καιρού της. Σωματοποιεί τη σκληρότητα και την ανάγκη για επιβίωση, της δικής της και της οικογένειάς της.
Μια μάνα με τρία παιδιά σε πόλεμο πρέπει να φάει και να ταΐσει. Με τις καλύτερες προθέσεις ξεκινά, καθρέφτης του σκληρού πολέμου καταλήγει».
Γιάννης Σύριος
«Η Μάνα Κουράγιο ζει σε έναν κόσμο, όπου ο πόλεμος και ο θάνατος κυριαρχούν. Βρίσκεται συνεχώς ανάμεσα σε αιμοδιψείς στρατιώτες, περνάει μέσα από βομβαρδισμούς, ανάμεσα από πτώματα. Σε αυτόν τον κόσμο καλείται να επιβιώσει και να μεγαλώσει μόνη της τα τρία παιδιά της. Αναπόφευκτα, λοιπόν, η προσωπικότητά της έχει διαμορφωθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορεί να συνεχίζει και να αντέχει όλες τις κακουχίες που βρίσκονται στον δρόμο της. Ως εκ τούτου, πρόκειται για μια γυναίκα που η σκληρότητα των καιρών της δεν είναι απλώς βίωμα, αλλά δεύτερη φύση της. Με αυτή τη σκληρότητα, αντιμετωπίζει σχεδόν τα πάντα γύρω της. Ακόμη και τα ίδια της τα παιδιά. Στη σχέση της μαζί τους φαίνεται ότι δεν υπάρχει κανένας χώρος για στοργή ή το γνωστό μητρικό χάδι. Δεν τους αφήνει καν χώρο να ονειρευτούν. Για παράδειγμα, όταν η κόρη της, Κάτριν, δοκιμάζει τις γόβες και το καπέλο της Υβέτ, σε μία πρώτη της προσπάθεια να ανακαλύψει τη δική της ομορφιά, η Μάνα, αφού την κατηγορήσει –ή προειδοποιήσει- πως θα την περάσουν για πόρνη, ‘’μουτζουρώνει’’ το πρόσωπό της με στάχτη, προκειμένου να την προστατεύσει από τους ‘’πεινασμένους για νόστιμα πρόσωπα’’ στρατιώτες. Αυτή η ισοπεδωτική στάση απέναντι στα παιδιά της, με δυσκολεύει αρκετά, ωστόσο, δεδομένων των συνθηκών, μπορώ να την κατανοήσω.
Εκείνο που δεν μπορώ με τίποτα να της ‘’συγχωρήσω’’ είναι ο τρόπος που χάνει τα παιδιά της. Διότι και οι τρεις απώλειες έχουν ως κοινό παρονομαστή το πάθος της για κέρδος. Πιο συγκεκριμένα, τον πρώτο της γιο τον Άιλιφ, τον στρατολογούν μπροστά στα μάτια της. Όμως εκείνη ‘’δεν βλέπει’’, καθώς προσπαθεί να πουλήσει δυο ζωνάρια. Στην περίπτωση του Έμενταλ, παζαρεύει με τους εκτελεστές του για τα λίτρα μέχρι τελευταία στιγμή, με αποτέλεσμα να χάσει πολύτιμο χρόνο και τελικά να μην προλάβει να τον σώσει. Τέλος, την Κάτριν, την αφήνει μόνη της με το κάρο λίγο έξω από μία πόλη που πολιορκείται, ενώ εκείνη έχει πάει να ξεπουλήσει. Το πάθος της για το κέρδος την τυφλώνει, θολώνει τις κατά τα αλλά ορθές κρίσεις της για επιβίωση. Ανθρώπινο. Ο κόσμος που ζει, όμως, είναι απάνθρωπος και η Μάνα για λίγο το ξεχνάει. Και το πληρώνει. Χωρίς παζάρια».
Ποια είναι για σένα η Μάνα Κουράγιο του σήμερα;
Άννα Μάγκου:
«Θα μπορούσα να την παρομοιάσω με πολλούς ανθρώπους που γνωρίζουμε όλοι, αν σταθώ στον κερδοσκοπικό της χαρακτήρα… Αλλά θα εντοπίσω πάλι τη συναισθηματική σκληρότητα και την έλλειψη τρυφερότητας που έχουν κάποιες μανάδες και μου θυμίζει πολύ τη γιαγιά μου. Η αγάπη της για τα παιδιά της και τα εγγόνια της ήταν αμέτρητη και ατέρμονη. Δυστυχώς όμως δεν είχε μάθει να τη δείχνει και δεν μπορούσε να είναι τρυφερή. Είχε μια σκληρότητα στην αγάπη της, που δεν μπορούσα να την κατανοήσω ως μικρό παιδί. Καθώς μεγάλωνα, όμως, συνειδητοποιούσα ότι αυτός ήταν ο τρόπος της να δείχνει την αγάπη. Ένοιωθε άβολα να σε αγκαλιάσει και να σε φιλήσει, όταν όμως πήγαινες εσύ ένιωθες τη μεγάλη της ανάγκη για αγάπη και τρυφερότητα που η ίδια δεν μπορούσε να δείξει. Θεωρώ πως μέσα στο πλήθος υπάρχουν πολλές και πολλοί που μεγάλωσαν σαν τη γιαγιά μου και όλες αυτές οι “Μάνες Κουράγιο” είχαν σίγουρα μια μάνα ή έναν πατέρα που δεν ήξερε κι αυτή/αυτός πώς να δείξει την αγάπη της/του».
Αντώνης Γιαννακός:
«Η γρήγορη απάντηση είναι όλοι οι άνθρωποι στις εμπόλεμες ζώνες που φτάνουν στα μάτια μας από οθόνες. Όλα αυτά τα θολά μάτια και τα μουδιασμένα σώματα που κουβαλάνε πτώματα ή παρακαλάνε για φαγητό και νερό με παρατεταμένα χέρια. Η υπόσχεση της ιστορίας είναι να γεννηθεί πόνος από τον πόνο.
Σε δεύτερο χρόνο, η Μάνα Κουράγιο είναι και πιο δίπλα μας, ενώ το ξεχνάμε. Κυρίες σε στάσεις λεωφορείων με χαμένα βλέμματα. Που προστάζουν τα μικρά παιδιά τους να καθίσουν φρόνιμα, ενώ όλα είναι παιχνίδι για εκείνα, γιατί η μαμά έχει άλλο ένα δωδεκάωρο στη δουλειά και το κεφάλι της είναι χάος. Αυτά τα παιδιά θα ενηλικιωθούν γρηγορότερα, σκληρότερα και θα παλεύουν για την επιβίωση σε έναν κόσμο που τους λέει ότι “έχουν χρόνο και δικαίωμα στο συναίσθημα”, ενώ τους λέει ψέματα».
Γιάννης Σύριος
«Δύο πρόσωπα μου έρχονται κατευθείαν στο μυαλό. Μιας ηλικιωμένης γυναίκας Ρομά, που νιώθεις πως με το βλέμμα της έχει ρουφήξει όλη τη σκληρότητα της ζωής και την έχει μετουσιώσει σε δύναμη και αντοχή. Και την προγιαγιά μου, καθώς και όλες τις γυναίκες εκείνης της εποχής, που έχουν βιώσει πολέμους, εμφυλίους, πείνα κ.λπ. Μέχρι και την τελευταία στιγμή η κορμοστασιά της μου θύμιζε ένα βουνό. Ένα βουνό που το έχουν “δείρει” πολλοί χιονιάδες και πολλοί βοριάδες, αλλά εκείνο στέκει αγέρωχο.
Αυτές οι γυναίκες – βουνά, είχαν μπει για τα καλά στον δαιμόνιο ρυθμό, ενός “γκρίζου” κόσμου που τους επιβλήθηκε, δεν τον επέλεξαν. Όμως τον χόρεψαν, δεν τον φοβήθηκαν, τον κοίταξαν κατάματα, προσαρμόστηκαν και συνέχισαν μέχρι τέλους».
Γνωρίζουμε τα παιδιά από την παράσταση «Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της» του Μπέρτολτ Μπρεχτ στο Εθνικό Θέατρο
Η Άννα Μάγκου είναι ηθοποιός, χορεύτρια, χορογράφος. Σπούδασε Υποκριτική και Musical Theatre στο τμήμα Acting του Urdang Academy of Performing Arts στο Λονδίνο. Φοίτησε στο φυτώριο της Κρατικής σχολής Ορχηστικής τέχνης και είναι απόφοιτη της επαγγελματικής σχολής χορού Ραλλού Μάνου. Το 2016 ήταν μέλος στο Αpprentice της Xoροθεατρικής ομάδας Jasmin Vardimon Company στην Αγγλία. Έχει παρακoλουθήσει πολλά σεμινάρια χορού και θεάτρου στην Ευρώπη όπως στο Laban, Impuls Tanz Festival of Vienna και το καλοκαίρι του 2018 πήρε υποτροφία στο Steps on Broadway στη Νέα Υόρκη σε Musical Theatre course. Στην Ελλάδα έχει παρακολουθήσει σεμινάρια Υποκριτικής με τους: Ελένη Σκότη, Θωμάς Μοσχόπουλος, Κώστας Φιλίππογλου. Είναι επίσης απόφοιτη του Παιδαγωγικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Επαγγελματικά δουλεύει από το 2012 σε παραστάσεις, σε τηλεοπτικές και κινηματογραφικές σειρές και ταινίες. Διδάσκει Κίνηση για ηθοποιούς (τη δική της μέθοδο “Tirbouson”) Musical και Σύγχρονο τα τελευταία έξι χρόνια στη Ραλλού Μάνου. Τέλος έχει χορογραφήσει πολλές παραστάσεις όπως: Spamalot, Μόλις χώρισα,Christmas Carol, Αφιέρωμα στον Θοδωράκη, Το αγόρι που μιλούσε με τα πουλιά κ.ά. Υπήρξε επίσης συντελέστρια και performer στους Άγαμους Θύται και στη Συνοικία Ασμάτων του Ιεροκλή Μιχαηλίδη.
Ο Αντώνης Γιαννακός τελείωσε τη Δραματική Σχολή του Εθνικού θεάτρου το 2018 και από τότε όπως ο ίδιος μοιράζεται στο ελc: «Έχω την τύχη να δουλεύω στο θέατρο, με σκηνοθέτες και συναδέλφους που μπορώ να εκφράζομαι καλλιτεχνικά και να μαθαίνω. Καταλάθος σχεδόν αποφάσισα να ασχοληθώ με το θέατρο, νιώθω ότι οι άνθρωποι που συνάντησα στο θέατρο, οι φίλοι που κέρδισα, οι δάσκαλοί μου, ίσως και κάποιοι σκηνοθέτες με βοήθησαν να σταματήσω μια φασαρία που συνέβαινε μέσα μου».
Ο Γιάννης Σύριος αποφοίτησε το 2022 από τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών κι εκεί ήρθε σε επαφή με ανθρώπους (από τους καθηγητές του μέχρι τους συμφοιτητές του) που του άνοιξαν μια «τεράστια πόρτα» στο πώς να βλέπει όχι μόνο το επάγγελμά του, αλλά και την ίδια τη ζωή. Συνεχίζοντας αναφέρει στο ελc ο ίδιος: «Σε σχέση με ό,τι αφορά το θέατρο, μου έχει χαραχθεί στο μυαλό η κουβέντα μιας πολύ αγαπημένης καθηγήτριάς μας: “Να έχετε την τύχη στην πορεία σας, να συναντιέστε πραγματικά και βαθιά με ανθρώπους κι έργα. Μόνο έτσι έχει νόημα”. Και μέχρι τώρα, έχω σταθεί ιδιαίτερα τυχερός. Βρέθηκα για έναν χρόνο στο δυναμικό του ΚΘΒΕ, όπου συνεργάστηκα με τον Γιάννη Κακλέα, τον Ακύλλα Καραζήση και τη Φρόσω Λύτρα. Και φυσικά, τώρα, στο Εθνικό Θέατρο με τον Στάθη Λιβαθινό. Οι ‘’συναντήσεις’’ με αυτούς τους ανθρώπους, αποτελούν ανεξίτηλη εμπειρία για έναν νέο ηθοποιό. Ενισχύουν την πίστη σου γι’ αυτή τη δουλειά και σε ταξιδεύουν σε κόσμους που πριν δύσκολα φανταζόσουν».
Info παράστασης:
Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της | Κτήριο Τσίλλερ – Κεντρική Σκηνή
