Η Δράμα είναι μια πόλη που έχει αλλάξει πολλές φορές ζωή, που δεν έχασε ποτέ το νερό της και που το Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας της αποτελεί την πιο σύγχρονη μορφή αυτής της αδιάκοπης ροής. Η ιστορία της Δράμας αποτελείται από διαδοχικές μεταμορφώσεις τις οποίες μπορείς να «διαβάσεις» αν κάνεις μια βόλτα στη σημερινή Δράμα την εβδομάδα του Φεστιβάλ. Έτσι έκανα και ’γώ που πρώτη φορά βρέθηκα και στη Δράμα και στο Φεστιβάλ. Περπάτησα, παρατήρησα, ρώτησα κι έμαθα ότι είναι μια πόλη χτισμένη γύρω απ’ το νερό που από τους νεολιθικούς χρόνους κατοικείται. Στην αρχαιότητα συνδέθηκε με την ευρύτερη περιοχή των Φιλίππων, με τη λατρεία του Διονύσου, με την αφθονία του νερού με τις πηγές της Αγίας Βαρβάρας στο επίκεντρο.
Περπατάς, και από τα κτίρια τα τσιμεντένια, την αίσθηση της πόλης, βρίσκεσαι σε μια όαση πράσινη που το νερό κυλάει πλάι σου. Περνάει η εποχή του Βυζαντίου, έρχεται η οθωμανική κυριαρχία. Εξελίσσεται η Δράμα σε εμπορικό και αγροτικό κόμβο ενώ με τον 19ο αιώνα έρχεται ο πλούτος από την εμπορία καπνού. Τελειώνουν οι Βαλκανικοί πόλεμοι συντελείται η Μικρασιατική καταστροφή και εγκαθίστανται στη Δράμα πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη. Η Συνθήκη της Λωζάνης μετακινεί τους πληθυσμούς με τους μουσουλμάνους κάτοικους της περιοχής να ξενιτεύονται κι εκείνοι. Ενώ ο καπνός παραμένει το οικονομικό καύσιμο της πόλης, εκεί στον Μεσοπόλεμο που η πόλη αναπτύσσεται ραγδαία κτίζονται κι άλλα αρχοντικά, καπναποθήκες, το Γυμνάσιο Αρρένων, έρχεται ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Κατοχή με τους Βούλγαρους να διώκουν και να σφάζουν Έλληνες, να εξοντώνουν την εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Στη Δράμα ο καπνός εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό οικονομικό προϊόν, οι πηγές του νερού δροσίζουν παρέχοντας ροή ενώ οι αμπελώνες γύρω από την περιοχή παράγουν καλής ποιότητας κρασί και η υπόλοιπη γη άλλα αγροτικά προϊόντα. Η ιστορία της Δράμας είναι σαν κινηματογραφική ταινία όπως οι περισσότερες πόλεις της πατρίδας μας.
Μόνο που εκεί στη Δράμα μια ομάδα ανθρώπων τον Νοέμβριο του 1978 με την Κινηματογραφική τους Λέσχη διοργανώνουν το πρώτο φεστιβάλ ελληνικών ταινιών μικρού μήκους. Δεν ξεκινά ως διεθνής θεσμός αλλά ως μια πρωτοβουλία από ανθρώπους που αγαπούν το σινεμά. Η πόλη και οι δημιουργοί αμέσως το αγκαλιάζουν. Το 1995 το Φεστιβάλ διεθνοποιείται και η Δράμα παύει να είναι απλώς ο τόπος που συναντιέται η ελληνική μικρού μήκους ταινία και γίνεται σημείο συνάντησης της ελληνικής παραγωγής με κινηματογραφιστές από ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό βίωσα και ’γώ τις μέρες που έμεινα στη Δράμα, ήταν μια εβδομάδα που άκουγα διαφορετικές γλώσσες παρακολουθώντας ταινίες μικρού μήκους απ’ όλο τον κόσμο. Από τις 6 έως τις 12 του Σεπτέμβρη επισκέφθηκα όλους τους χώρους όπου φιλοξενείται το Φεστιβάλ, η Δράμα δεν έχει ιδιαίτερη ανηφοριά και περπατιέται εύκολα -ειδικά τις απογευματινές ώρες. Έχει φαγητό μερακλίδικο και πολλές μπουγάτσες. Φανάρια δεν υπάρχουν στους δρόμους, οι οδηγοί σέβονται τους πεζούς κι οι πεζοί περνάνε από τις διαβάσεις. Όταν θες να ξαποστάσεις κάθεσαι στο πάρκο ή στις πηγές της Αγίας Βαρβάρας ν’ ακούσεις το νερό να ρέει. Κανείς δεν μοιάζει να βιάζεται στην καθημερινότητά του, οι ρυθμοί στη Δράμα είναι διαφορετικοί. Παρατηρούσα στους κατοίκους μια ηρεμία στο βάδισμα σε αντίθεση με το δικό μου το νευρικό, αυτό της αθηναϊκής πρωτεύουσας. Ειδικά άμα είχα αργήσει σε κάποια προβολή.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι προβολές του φεστιβάλ απλώνονται στο κέντρο της πόλης κι έτσι επισκέπτεσαι χώρους που σου ξεδιπλώνουν και την ιστορία της Δράμας. Κεντρικός χώρος προβολών είναι το Ολύμπια, ο πρώτος κινηματογράφος της πόλης που χτίστηκε και λειτούργησε από το 1930 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Αυτή είναι η βασική αίθουσα που κάθε μέρα του φεστιβάλ γέμιζε ασφυκτικά. Άλλοι χώροι προβολών είναι το Γυμνάσιο Αρρένων, χτισμένο το 1928, το Δημοτικό Ωδείο της δεκαετίας του ’90. Οι χώροι όμως που αγάπησα ήταν ο προαύλιος πολιτιστικός χώρος Κύκλωψ και το cine Αλέξανδρος. Ένα μεγάλο μαρμάρινο αρχοντικό σπίτι χτισμένο το 1875, συνδεδεμένο με την οικογένεια του καπνέμπορου Αναστασιάδη που στον κήπο του γίνονταν οι προβολές και το cine Αλέξανδρος, το θερινό σινεμά όαση έκλεινε τη βραδιά με τις τελευταίες προβολές του να ξεκινούν στις 23:15.
Το πρόγραμμα της μέρας ξεκινούσε από το πρωί με εκπαιδευτικά προγράμματα, συζητήσεις και προβολές ίσαμε το βράδυ. Μετά σ’ ένα στενάκι της πόλης με μπαράκια, όλοι στριμωγμένοι για ένα ποτό και πολλή συζήτηση. Επιστροφή κάποια στιγμή στο ξενοδοχείο για ύπνο και αν δεν νύσταζες απ’ την online πλατφόρμα του φεστιβάλ παρακολούθηση κάποιας ταινίας που έχασες ή σου μίλησαν γι’ αυτήν. Έτσι κύλησε η βδομάδα μου στη Δράμα με προβολές, περπάτημα και κατανάλωση αρκετής μπουγάτσας. Είχα βάλει έναν στόχο να δω όλο το Εθνικό Διαγωνιστικό Πρόγραμμα και τα κατάφερα. Είδα φυσικά και κάποιες μικρού μήκους από το Διεθνές Διαγωνιστικό, όπως και από το Διεθνές Διαγωνιστικό πρόγραμμα ντοκιμαντέρ που ήταν και η πρώτη του χρονιά.
Απόλαυσα ομολογώ πολύ το Αφιέρωμα στην Αλίντα Δημητρίου, ένα όνομα που ήξερα από τη βιβλιογραφία αλλά ταινία της πολιτικοποιημένης αυτής κινηματογραφίστριας δεν είχα καταφέρει να δω. Γεννημένη το 1933 στην Αθήνα, ασχολήθηκε με το βιομηχανικό ντοκιμαντέρ, έγραψε κείμενα για τις πρώτες κινηματογραφίστριες στην Ελλάδα και αποτύπωσε -στις πάνω από 50 ταινίες της- την ιστορία. Παρακολούθησα τις ταινίες της Οι Καρβουνιάρηδες (1977) και τη νομαδική ζωή των παραγωγών ξυλάνθρακα στα δάση της Εύβοιας, το Θέατρο στο Βουνό (1985), το εθνογραφικό ντοκιμαντέρ της που μας ρίχνει φως στο θεατρικό σχήμα του ΕΛΑΣ στα χρόνια της γερμανικής κατοχής. Το Σπάτα, το Στιφάδο του Αγίου Πέτρου (1978), το λαογραφικό της ντοκιμαντέρ που συνδέει τις αρχαίες καταβολές μιας παράδοσης και τον αγώνα των τότε κατοίκων να μην μεταφερθεί το αεροδρόμιο του Ελληνικού στα Σπάτα. Και το Φούρνοι, μια Γυναικεία Κοινωνία (1983), την ανθρωπολογική της έρευνα στο νησί Φούρνοι της Ικαρίας και τη σχέση των δυο φύλων στην εργασία. Καταπληκτικά ντοκιμαντέρ μικρού μήκους όλα τους και διδακτικά, αν έκανες τις συνδέσεις με το παρόν.
Από το Εθνικό Διαγωνιστικό τμήμα ανεξάρτητα αν βραβεύθηκαν ή όχι ξεχώρισα μερικές: Art Is Missing του Τζώρτζ Κόντου, μια ταινία animation όπου τα έργα τέχνης ξεκινάνε μια σουρεαλιστική εξέγερση όταν το μουσείο που τα στεγάζει γίνεται καζίνο. Shift της Ιωάννας Σκυλογιάννη, μια καταγραφή της νυχτερινής βάρδιας σ’ ένα μπαρ. Γιασεμί και ρόδον του Σπύρου Χαραλάμπους, όπου μια Τουρκοκύπρια και μια Ελληνοκύπρια -γειτόνισσες- συναντιούνται 40 χρόνια μετά την εισβολή. Unleaded Wasteland του Βασίλη Καλέμου, όπου ένας άντρας σ’ ένα μεταποκαλυπτικό τοπίο αναζητά βενζίνη και βρίσκει τον έρωτα. Οι Αδέσποτοι της Αναστασίας Γκίβαλου, όπου μια παρέα αντιρρησιών συνείδησης στράτευσης πιέζονται και διχάζονται. Αρκάνσας του Γιάννη Καρπούζη, που μας μεταφέρει με χιούμορ σ’ ένα νυχτερινό μαγαζί και μας δείχνει το στάτους που κρύβει πίσω του το πρώτο τραπέζι πίστα.
Άφησα για το τέλος τις δυο αγαπημένες μου ταινίες μικρού μήκους. Το Free Eliza (Notes on an Anatomical Imperfection) της Αλεξάνδρας Ματθαίου. Πανέξυπνο σενάριο και πολύ καλή υποκριτικά απόδοση της Ελίζας που δεν μπορεί να χαμογελάσει εξαιτίας μιας ανατομικής ανωμαλίας και καλείται να επιβιώσει εργασιακά σ’ ένα resort όπου οι υπάλληλοι οφείλουν πάντα να ’ναι χαμογελαστοί.
Το Wheel to Live* της Βίκυς Αναστασιάδου όμως ήταν για μένα η αποκάλυψη. Αβίαστα, δίχως συγκινητικά κόλπα απεικονίζει τις προκλήσεις της αναπηρίας. Πρωταγωνιστής ο Νίκος Τσογγίδης, τετραπληγικός μετά από ατύχημα σε ένα κέντρο αποκατάστασης. Είναι και ο σεναριογράφος της ταινίας που στηρίζεται στην αληθινή ιστορία του. Ιστορία θέλησης, αισιοδοξίας και αλληλεγγύης με την ανθρώπινη ευθραυστότητα στο επίκεντρο.
Στη Δράμα δεν είχα ξαναπάει, στο Φεστιβάλ της Δράμας δεν είχα ξαναβρεθεί, έζησα λοιπόν μια πρώτη φορά που να σας πω την αλήθεια ανυπομονώ να επαναλάβω και στα επετειακά 50 χρόνια του χρόνου.
*Η ταινία “Wheel to live” της Βίκυς Αναστασιάδου έλαβε τον Χρυσό Διόνυσο και απέσπασε το βραβείο κοινού καθώς και τα βραβεία ΟΚΛΕ και Onassis Film Award.
Μπορείτε να δείτε όλα τα βραβεία του 49ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας εδώ
