Ένα βουνό από αλάτι, μικρή σιωπή δευτερολέπτων και μετά μπροστά μας εμφανίζονται γυναίκες μετανάστριες και πρόσφυγες (από το Δίκτυο Μέλισσα) να τραγουδούν με δυνατή -από εσωτερική ευγένεια- φωνή, το τραγούδι “Many Thousand Gone”, ειδικά στο σημείο που ακούγεται η φράση αυτή γίνεται ανατριχιαστικά διαπεραστικό. Αυτό είναι το τραγούδι των σκλάβων του 18ου αιώνα και το έργο μπροστά από το οποίο τραγουδούν αποτελείται από 8.000 κιλά αλάτι και λέγεται “Soul of Salt”. Eίναι μια διαδραστική εγκατάσταση που πραγματοποιεί ένα θεραπευτικό τελετουργικό, γι’ αυτό ακριβώς είναι ένα εξαιρετικά συμβολικό έργο, το οποίο αναφέρεται σε μύθους και ιστορικά γεγονότα αποτίωντας φόρο τιμής στους σκλαβωμένους ανθρώπους.
Αυτό είναι το πρώτο έργο που αντίκρισα στη νέα έκθεση του ΝΕΟΝ με τίτλο “space of togetherness” στον χώρο της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου | Σχολείον της Αθήνας – Ειρήνη Παπά και σε επιμέλεια της Ελίνας Κουντούρη. Μία έκθεση που συνυπάρχει και απλώνεται σε έναν ζωντανό χώρο, αφού ως Σχολή έχει σπουδαστές, μία κυψέλη ανθρώπων που παίζουν, εργάζονται και πειραματίζονται, μαθαίνουν μέσα από την τέχνη του θεάτρου και τα κείμενα – ρόλους που υιοθετούν. Κείμενα μεγάλων ζητημάτων, όπως ακριβώς αυτά που θέτει η νέα έκθεση του Οργανισμού ΝΕΟΝ, όλα τα πιεστικά ζητήματα της εποχής μας μέσα από 20 καλλιτέχνες και συλλογικότητες από 13 χώρες και 5 νέες αναθέσεις έργων από τους Igshaan Adams, Μαρία Λοϊζίδου, Κώστα Ρουσσάκη, Αντρέα Τζούροβιτς, Μαριάννα Χριστοφίδου. Περιλαμβάνει πρόσφατα και παλαιότερα έργα καλλιτεχνών όπως οι Taysir Batniji, Enri Canaj, Døcumatism, Mona Hatoum, patricia kaersenhout, Μενέλαος Καραμαγγιώλης, Bouchra Khalili, Grada Kilomba, Tarik Kiswanson, Sophie Kovel, Καλλιόπη Λεμού, Małgorzata Mirga-Tas, Στέλλα Νάστου, Γεωργία Σαγρή, VASKOS.
Σε όλα τα έργα μπορούμε να δούμε μέσα από διαφορετικές καλλιτεχνικές πρακτικές, νοοτροπίες κι εμπειρίες όλα τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της Ευρώπης και όλου του κόσμου. Σύμφωνα με την Ελίνα Κουντούρη, Διευθύντρια ΝΕΟΝ και επιμελήτρια της έκθεσης:
«Η έκθεση space of togetherness διερευνά πώς οι καλλιτέχνες και οι διακριτές φωνές τους στον παρόντα χρόνο αμφισβητούν και επανεξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο εξιστορούνται οι ιστορίες του παρελθόντος. Τα έργα τους μας προτρέπουν να συνυπάρξουμε σε έναν κοινό τόπο, όπου αναλογιζόμαστε τις αδικίες της εποχής μας και μεριμνούμε για ένα πιο δίκαιο μέλλον. Η πολιτιστική αλληλεπίδραση και ποκιλομορφία μάς δίνει μια κατανόηση για το πώς θα μοιάζει το μέλλον σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται από αυτές τις διαδρομές».
“Many Thousand Gone”… να ηχεί στον χώρο και καθώς σβήνει η φωνή των γυναικών, η εγκατάσταση “Soul of Salt” της patricia kaersenhout (γεννημένη στην Ολλανδία, με καταγωγή από το Σουρινάμ) μας καλεί με ξύλινα κουτάλια να σκάψουμε το βουνό από αλάτι και να πάρουμε λίγο από το ευλογημένο αλάτι μαζί μας στο σπίτι. Αυτό μας προτρέπουν να το διαλύσουμε στο νερό, και να το αφήσουμε στον χώρο, ως σύμβολο της λύσης του πόνου του παρελθόντος: «Δίνοντας ειρήνη στις ψυχές των προγόνων τους». Οι καλλιτέχνες σημειώνουν σχετικά: «Το θαλασσινό αλάτι παραπέμπει στο αλάτι που δεν έτρωγαν οι σκλαβωμένοι άνθρωποι για να μπορέσουν να επιστρέψουν στην Αφρική. Επίσης, αντιπροσωπεύει ένα σύμβολο για την πνευματική και σωματική απελευθέρωση. Αναφέρεται στους σκλαβωμένους που διέσχισαν το αλμυρό νερό του Ατλαντικού Ωκεανού στον δρόμο τους προς τις φυτείες. Είναι το αλάτι όλων των δακρύων που χύθηκαν κατά τη διάρκεια της δουλείας και της αποικιοκρατίας. Το ευλογημένο βουνό από θαλασσινό αλάτι αναπαριστά τον πόνο αλλά και τις ελπίδες και τα όνειρα των ανθρώπων. Μνημονεύει το παρελθόν, ενώ το υπερβαίνει».
Βρισκόμαστε στο αριστερό κτίριο, στο κεντρικό αμφιθέατρο της Δραματικής Σχολής, γύρω από τον λόφο του αλατιού και στον χώρο συναντάμε τεράστια υφασμάτινα έντονα πολύχρωμα κολάζ της Małgorzata Mirga-Tas (από την Πολωνία) που δημιουργεί από την οπτική γωνία της Ρομά καταγωγής της και του «μειονοτικού φεμινισμού». Τα υφασμάτινα κολάζ της είναι φτιαγμένα από υλικά που συλλέγει από την οικογένεια και τους φίλους της -κουρτίνες, κοσμήματα, πουκάμισα και σεντόνια και τα οποία γίνονται «μικροφορείς» ιστορίας» εμπνευσμένα από αληθινούς ανθρώπους, αφού αναπαριστά στις επιφάνειες των έργων της αξιοσημείωτες γυναίκες Ρομά, συμπεριλαμβανομένων καλλιτεχνών και ακτιβιστριών, όπως εκείνη που συναντάμε στο έργο της “Sofia Taikon” (2023),και η οποία είναι μια Πολωνή Ρομά επιζήσασα των στρατοπέδων του Άουσβιτς και του Ράβενσμπρικ που διασώθηκε από τον Σκανδιναβικό Ερυθρό Σταυρό και εγκαταστάθηκε στη Σουηδία, αψηφώντας την πολιτική της σουηδικής κυβέρνησης που εκείνη την εποχή απαγόρευε την είσοδο σε Ρομά μετανάστες. Μετά τον πόλεμο, η Taikon διεκδίκησε με επιτυχία αποζημιώσεις από το γερμανικό κράτος. ‘Οπως διαβάζω σχετικά στο φυλλάδιο – οδηγό της έκθεσης:
«Το έργο της Małgorzata Mirga-Tas συνυφαίνει τη ζωή με τον πολιτικό ακτιβισμό, απηχώντας το φεμινιστικό κίνημα της δεκαετίας του 1960 που διακήρυττε ότι “το προσωπικό είναι πολιτικό”. Εκφράζει τη δύναμη των γυναικών και προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να δούμε τους Ρομά με τους δικούς τους όρους, τόσο ως σύγχρονη κοινότητα όσο και ως λαό με πλούσια πολιτιστική κληρονομιά».
Από τα τεράστια κολάζ που κρέμονται στον χώρο κάτω στο έδαφος συναντάμε το καθηλωτικό γλυπτό της Καλλιόπης Λεμού, σαν ένα μεγάλο μεταλλικό κολιέ ή ένα σαρκοφάγο φυτό, το έργο The Necklace (2016). Μια βαριά αλυσίδα που οι κρίκοι της θυμίζουν δόκανο για αρκούδες ή το σαρκοφάγο φυτό Dionaea muscipula (Μυγοπαγίδες της Αφροδίτης):
«Στη μνημειώδη σειρά της Tools of Endearment, η καλλιτέχνις απομυθοποιεί τους στερεοτυπικά παθητικούς γυναικείους ρόλους και τους αντικαθιστά με τη μορφή μιας ισχυρής ηρωίδας με σκοπό τη χειραφέτηση του γυναικείου υποκειμένου. Η δημόσια τοποθέτηση των γλυπτών Tools of Endearment ενισχύει τη θέση της καλλιτέχνιδας ότι τέτοια εργαλεία εξακολουθούν να απαιτούνται σε έναν σύγχρονο κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο, η Λεμού δημιουργεί μια γέφυρα μεταξύ των γυναικείων ζητημάτων και των ανθρώπων που βιώνουν τα έργα της, προκαλώντας έτσι τους θεατές και πυροδοτώντας συζητήσεις».
Καθώς προχωράμε στην έκθεση η Σκηνή του χώρου κυριαρχείται από τρία «συγκοινωνούντα» έργα της Μαροκινής-Γαλλίδας Bouchra Khalili, φιλμ, εικαστικό και ηχητικό έργο που αποτυπώνει τη μακροχρόνια έρευνά της για τη μετακίνηση των Αράβων στην Ευρώπη και συγκεκριμένα για το Κίνημα Αράβων Εργατών (Mouvement des travailleurs arabes_MTA) και τις θεατρικές ομάδες του, Al Assifa («Η Τρικυμία» στα αραβικά) και Al Halaka («Ο Κύκλος» ή «Η Συνέλευση» στα αραβικά). Αξίζει κάποιος/α να διαθέσει χρόνο στα έργα της καθώς θα ανακαλύψει από ντοκουμέντα ενδιαφέρουσες αληθινές ιστορίες ανθρώπων που έδωσαν αγώνες και αντιστάθηκαν, παραθέτω ένα μόνο μέρος της ιστορίας και πώς αυτό συνδέεται ακόμα και με την τέχνη του θεάτρου οπότε και πόσο εύστοχα κατάλληλο είναι κανείς να βιώνει το έργο στη σκηνή του αμφιθεάτρου:
«Το 1973, η Μασσαλία γνώρισε μια σειρά δολοφονιών με ρατσιστικά κίνητρα και στόχο μέλη της κοινότητας από το Μαγκρέμπ. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, η κοινότητα οργάνωσε την πρώτη γενική απεργία στη Γαλλία με πρωτοβουλία μεταναστών εργατών, από την οποία γεννήθηκε το MTA, η πρώτη αυτόνομη οργάνωση εργαζομένων Μαγκρέμπ. Αμέσως μετά τον σχηματισμό του MTA, το θέατρο έγινε ουσιώδες μέρος της ακτιβιστικής τους δράσης, με τη δημιουργία της Al Halaka («Ο Κύκλος», ως φόρος τιμής στην παράδοση του Μαγκρέμπ της δημόσιας προφορικής αφήγησης) στη Νότια Γαλλία και της Al Assifa («Η Τρικυμία») στο Παρίσι. Και οι δύο ομάδες δημιουργήθηκαν από ιδρυτικά μέλη του MTA. Η Mia και ο Lucas -ταυτόχρονα «αφηγητές» και «μοντέρ»- συνδυάζουν και συνδέουν τα λίγα ίχνη που άφησε αυτός ο λησμονημένος πρωτοποριακός αγώνας για τα ίσα δικαιώματα των μεταναστών στη Γαλλία…». Η ιστορία δεν τελειώνει εδώ, έτσι ξεκινάει… η συνέχεια στην έκθεση “space of togetherness”.
Πίσω από τη σκηνή, ακολουθεί το ξεχωριστά ατμοσφαιρικό έργο της Grada Kilomba (από την Πορτογαλία), το 18 Verses (2022) η χωρική και ηχητική εγκατάσταση που αποτελείται από ένα ποίημα γραμμένο από την καλλιτέχνιδα, χαραγμένο και ζωγραφισμένο στο χέρι σε 18 κομμάτια απανθρακωμένου ξύλου, παραπέμποντας στα πλοία που χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά εκατομμυρίων υποδουλωμένων Αφρικανών από την ήπειρό τους, όπως και στις δραματικές μεταναστευτικές διαδρομές που διασχίζουν σήμερα τη Μεσόγειο. Σε αυτά λοιπόν τα διάσπαρτα στον χώρο μαύρα κομμάτια ξύλου, είναι γραμμένοι με χρυσά γράμματα, οι στίχοι από το ποίημα, ενώ καθώς τα συναντάς σαν απομεινάρια – συντρίμμια περικυκλώνεσαι από ήχους κυμάτων, αναπνοές, ηχοτοπία που σε βυθίζουν και σένα σε μία συνθήκη ανάγκης για βοήθεια ή απόλυτης καταστροφής, όπως ένα ναυάγιο:
«Η διαδικασία της καύσης», διαβάζω στο φυλλάδιο της έκθεσης, «είναι μια αρχαία τεχνική κατά την οποία κομμάτια ξύλου από πεύκο περνούν αρκετές φορές από φωτιά και νερό, επιτρέποντας στο ξύλο να αποκαλύψει τη μοναδική του επιφάνεια ή φλοιό: μια οπτική μεταφορά, την οποία η Kilomba χρησιμοποιεί για να διερευνήσει ζητήματα ταυτότητας, εκτοπισμού, επιτήρησης των υδάτων και κυκλικής βίας.». Κάθε «χρυσός» στίχος αξίζει να σημειωθεί ότι είναι μεταφρασμένος σε πέντε γλώσσες: Yoruba, Kimbundu, Creole από το Cabo Verde, πορτογαλικά, αγγλικά και αραβικά από τη Συρία:
«…μία ύπαρξη, μία ψυχή
μία ψυχή, μία μνήμη
μία μνήμη, μία λήθη
μία λήθη, μία πληγή
μία πληγή, ένας θάνατος
ένας θάνατος, μία θλίψη
μία θλίψη, μία επανάσταση
μία επανάσταση, μία ισότητα
μία ισότητα, μία στοργή
μία στοργή, Ανθρωπότητα»
[ποίημα της Grada Kilomba, μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Αλέξη Καλοφωλιά]
Βγαίνοντας από τον πρώτο χώρο της έκθεσης, ήμουν αρκετά βυθισμένη, ενώ ακόμα στο μυαλό μου έπαιζαν οι ήχοι από τα μαύρα κομμάτια ξύλου. Ο ήλιος αμέσως όμως με έλουσε ενώ οι ακτίνες του στην αυλή της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου φώτισαν ελληνικά γράμματα, ένα φωτεινό ω, ε …γλυπτά γράμματα πάνω σε σκαμπό γύρω από ένα τεράστιο τραπέζι (μήκους 27 μέτρων). Όλα αυτά αποτελούν τη νέα ανάθεση στον Κώστα Ρουσσάκη, στην οποία αν διαβαστούν διαδοχικά τα γράμματα που φέρει κάθε σκαμπό (90 συνολικά)) σχηματίζουν στίχους από το ποίημα Αγγίζοντας αυτή τη νεότητα του Νίκου Καρούζου:
«Η Κόλαση λοιπόν είν’ η πατρίδα μας
αμάρτημα υψώνεται
ο μαύρος καπνός των εργοστασίων
ψηλά στο ξημέρωμα»
Ένα τραπέζι – που σε προσκαλεί να κάτσεις για να συζητήσεις, ένα τραπέζι – τόπος συνάντησης που μας χωράει όλους και φυσικά θα αποτελεί και τον πιο κατάλληλο τόπο για τις δημόσιες συζητήσεις στο πλαίσιο του παράλληλου προγράμματος της έκθεσης.
Στον διάδρομο του εξωτερικού χώρου πριν μπούμε και στους υπόλοιπους χώρους της έκθεσης, δεσπόζουν οι ξεχωριστές πλεκτές εγκαταστάσεις της Κύπριας Μαρίας Λοϊζίδου, υφασμένες στο χέρι από ανοξείδωτο ατσάλι και μεταλλική κλωστή. Πλησιάζεις για να διαπιστώσεις από κοντά αυτό το ατσάλινο «κέντημα», τις αστραφτερές επιφάνειες που αναπαριστούν λουλούδια και πουλιά.
Δεξιά και αριστερά, στις δύο αίθουσες, αναπτύσσεται το σε εξέλιξη συλλογικό κοινοτικό έργο της ομάδας Døcumatism με θέμα τους AfroGreeks για την αφρικανική διασπορά στην Ελλάδα. Άλλο ένα σημείο που στην έκθεση αξίζει από εμάς να διαθέσουμε χρόνο, καθώς η Døcumatism μας προσκαλεί να ερευνήσουμε το αρχείο της και το οποίο αποτελεί την πρώτη προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας των αφρικανικών κοινοτήτων στην Ελλάδα. Ένα οπτικοακουστικό ερευνητικό υλικό τεσσάρων αιώνων που αποτυπώνει με καλλιτεχνικές διαδικασίες την ιστορία της Αφρικανικής Διασποράς στη Μεσόγειο ως μέρος του εθνικού αφηγήματος και της ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες, οι πληροφορίες και οι ίδιες οι δράσεις της Døcumatism, σε προσκαλούν για να μάθεις ιστορίες που αγνοείς και σίγουρα θα σου φανούν άκρως ενδιαφέρουσες, μια ομάδα τόσο φιλόξενη που νιώθεις ότι μπαίνεις σε ένα «σπίτι» με μακραίωνη ιστορία που το πιο πιθανό είναι να μην γνωρίζεις.
Στον πάνω όροφο, δεσπόζει το ηχητικό έργο της Μαριάννας Χριστοφίδου, Restor(y)ing Waters, νέα ανάθεση, η καλλιτέχνιδα συνεργάστηκε στενά επί αρκετούς μήνες με γυναίκες από την Αίγυπτο, το Αφγανιστάν, τη Γκαμπόν, το Κονγκό, τον Λίβανο, την Ουκρανία και τις Φιλιππίνες (από το Δίκτυο Μέλισσα). Στην ηχητική εγκατάσταση επτά καναλιών που περικλείει μια γλυπτική πλέξη από απορριφθέντα ηλεκτρικά καλώδια, οι μαρτυρίες της διασποράς αποδίδονται με αφήγηση και τραγούδι. Διευρύνονται για να συναντήσουν τις φωνητικές παρεμβάσεις της Σαβίνας Γιαννάτου, με την οποία η Χριστοφίδου συνεργάστηκε στενά και τον συνθέτη Σταύρο Γασπαράτο.
Δίπλα, ακριβώς βρίσκεται και το δεύτερο έργο της, Rivers, Banks, μια κουρτίνα που ακολουθείς σαν κύμα διαβάζοντας στο έδαφος τη φράση:
Take One. Amphibious River. In the dusk of our times we are rowing across black waters towards drowned harbours.
«Η πτυχωτή κουρτίνα μήκους 14 μέτρων του έργου ανακαλεί τη μορφή του ποταμού Ντρίνα, ο οποίος χωρίζει τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Σερβία, ορίζοντας τον χώρο. Η κινηματογραφική φράση στο πάτωμα στοχάζεται τους σημαδεμένους τόπους, την απώλεια και το μερίδιο μας στις αφηγήσεις βίας».
Αμεσότατο και ξεκάθαρο το μήνυμα στα εύστοχα έργα – χαλιά της Mona Hatoum, γεννημένη από παλαιστινιακή οικογένεια στη Βηρυτό. Ένα παραδοσιακό ανατολίτικο χαλί, το Baluchi (red) (2007), «φαγωμένο» σε σημεία, σαν ένας άλλος παγκόσμιος χάρτης που αντιστρέφει τα δεδομένα. Διαβάζοντας στο φυλλάδιο της έκθεσης αναφέρει σχετικά:
«Σε αυτό το έργο, η Hatoum δημιουργεί μια θετική-αρνητική αντιστροφή του παγκόσμιου χάρτη, καθώς οι χερσαίες εκτάσεις ή οι ήπειροι έχουν δημιουργηθεί μέσα από μία επίπονη διαδικασία αποκόλλησης του πέλους του χαλιού, έτσι ώστε να φαίνονται σαν σχισμές ή κενά. Το έργο αυτό παρουσιάζει μια άγνωστη άποψη του κόσμου, καθώς χρησιμοποιεί την προβολή «Peters» -μια εξισωτική αναπαράσταση της μάζας γης σε πραγματικές αναλογίες- σε αντίθεση με την πιο γνωστή εικόνα του κόσμου που σχεδιάζεται από μια κυρίαρχη, βόρεια προοπτική».
Το δεύτερο έργο είναι το Doormat II (2000-1), το οποίο αποτελείται φαινομενικά από ένα κλασικό χαλάκι εισόδου που γράφει “WELCOMΕ”, όμως τελικά η λέξη αυτή σχηματίζεται από αιχμηρές χαλύβδινες καρφίτσες με εσοχές. Στην αρχή σε ξεγελάει αλλά κατά την παρατήρησή του αντιλαμβάνεσαι την επικινδυνότητα και την απειλή του.
Παρατηρώ προσεκτικά το έργο του Tarik Kiswanson, The Wait (2024)πηγαίνοντας γύρω-γύρω από ένα μεγάλο μακρόστενο αυγό που είναι σαν να αιωρείται πάνω στην άκρη μιας καρέκλας της εποχής της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. «Επί σειρά ετών, ο Kiswanson ερευνά τις μεταπολεμικές περιόδους σε διάφορα μέρη και ιστορικές στιγμές, με μια έμφαση στα έπιπλα της εποχής της ανοικοδόμησης. Αυτή η καρέκλα είναι ένα παράδειγμα τέτοιων επίπλων μαζικής παραγωγής που κατασκευάστηκαν για τον γενικό πληθυσμό στο πλαίσιο της γενικότερης ορμής σε όλη την Ευρώπη για την ανασυγκρότηση της κοινωνίας αμέσως μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί αυτές τις καρέκλες στο έργο του, φέρνοντας στο επίκεντρο το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο καθώς και τους προβληματισμούς και τις εμπειρίες του σχετικά με τη σύγχρονη μετανάστευση, τις δοκιμασίες και το αέναο της επανεγκατάστασης και της ανοικοδόμησης».
Κλείνω την «ξενάγηση» και όσα ξεχώρισα με το πιο ενδιαφέρον για τα μάτια μου έργο στην έκθεση, το τόσο οικείο και αγαπημένο «δωμάτιο», του Igshaan Adams γεννημένου στο Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής. Γεννήθηκε Μουσουλμάνος αλλά ανατράφηκε σε Χριστιανικό σπίτι, μεγάλωσε στο Bonteheuwel, ένα φυλετικά διαχωρισμένο τμήμα του Κέιπ Τάουν κατά τη διάρκεια του απαρτχάιντ. Το Κέιπ Τάουν όπως το γνωρίζει, ο Igshaan Adams το έφερε στην Ελλάδα με τον πιο μοναδικό τρόπο και ανατριχιαστικά οικείο μέσο. Το πάτωμα του «δωματίου» του στην έκθεση και τοίχοι είναι ντυμένα με τα δάπεδα από λινόλεουμ των σπιτιών στο Κέιπ Τάουν (οι γνωστές και σε μας επιφάνειες που έχουμε κι εμείς συναντήσει ή ζήσει σε σπίτια παλιά, αντί για κανονικό πάτωμα).
Σε αυτό το «σπίτι» ο Adams δημιουργεί ένα σύμπλεγμα με παλιότερα έργα του και μια νέα ανάθεση, συνδυάζοντας χειροποίητες υφαντές εγκαταστάσεις με περφόρμανς, η οποία θα εξελίσσεται κατά τη διάρκεια της έκθεσης. Σε αυτή την περφόρμανς μας δίνεται η δυνατότητα να παρατηρήσουμε τη μέθοδο και την τεχνική που δημιουργεί τα έργα του, χρωματικά αποτυπώματα σωμάτων μέσα από τη χορευτική έκφραση και τη σωματική κίνηση. Η performance πραγματοποιείται με τη συμβολή του Garage Dance Ensemble από την κωμόπολη O’okiep της επαρχίας Northern Cape της Νότιας Αφρικής. Ξεκινά με ένα εξαήμερο εργαστήριο που καταδεικνύει τη δύναμη του χορού και της κίνησης στο να θεραπεύουν εσωτερικές πληγές.
Υπό τη διεύθυνση του Adams, οι χορευτές από το Κέιπ Τάουν -Jaime-Lee Hine, Lewellyn Regardt Afrika, Savannah Ashley Petrus, Zandile Salukazana και Zanele Salukazana- μαζί με τους χορευτές από την Ελλάδα, Σοφία Πουχτού, Έλτον Πέτρη και Κάντυ Καρρά αφήνουν ζωγραφισμένα ίχνη των σωμάτων τους σε καμβάδες με μελάνι, τοποθετημένους σε δάπεδα από λινόλεουμ. Αυτός ο τεράστιος καμβάς – έργο που πέφτει στο δάπεδο για να αποτυπώσει την ανθρώπινη έκφραση με τον πιο σωματικό τρόπο στη συνέχεια ορθώνεται μπροστά σου για να δει ο καλλιτέχνης πώς διαμορφώνεται το έργο, άρα και να συνεχίσει με συγκεκριμένα χρώματα και συζητήσεις – οδηγίες με τους χορευτές.
Η νέα έκθεση του ΝΕΟΝ “space of togetherness” είναι τόσο ζωντανή, επίκαιρη, ακριβώς στο σήμερα με τον πιο πολυπολιτισμικό τρόπο, γεμάτη ιστορικά στοιχεία από ανθρώπινες ιστορίες και με μία εξαίρετη επιμέλεια που κάθε έργο βρίσκει το «σπίτι» του και τον χώρο του. Από εμάς χρειάζεται χρόνο, ανοιχτοσύνη σε όλες τις πλευρές της ιστορίας και προσοχή για να τις ακούσουμε και να τις συναισθανθούμε. Κάτι πολύ σημαντικό είναι ότι αυτή η ζωντάνια δεν μένει στα έργα και τις ιστορίες τους στην έκθεση, αλλά αναλύεται με ένα πολύ ενδιαφέρον δημόσιο παράλληλο πρόγραμμα δράσεων, ανοιχτό στο κοινό και με τη συνεργασία οργανισμών (διαΝΕΟσις, Δίκτυο Μέλισσα, Δίπυλον, Døcumatism, Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, το EIGHT/ ΤΟ ΟΧΤΩ, Παπιγιόν project, TAVROS, Ίδρυμα Fulbright-FulbrightGreece).
Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του space of togetherness, ο ΝΕΟΝ πραγματοποίησε κατασκευαστικές εργασίες υποδομής σε συγκεκριμένα σημεία της Σχολής, σύμφωνα με την αρχή του να δημιουργεί και να δωρίζει υποδομές όπου πραγματοποιεί εκθέσεις και να ανοίγει στο κοινό απροσδόκητους χώρους πολιτιστικής σημασίας.
Όταν βγήκα ξανά στον εξωτερικό χώρο, κάθισα στο τεράστιο τραπέζι που έχει καταλάβει την αυλή της Σχολής και παρατήρησα ότι μου ‘τυχε το σκαμπό με το γράμμα π, μέρος κι εγώ πλέον του νέου έργου του Ρουσσάκη, μέρος πλέον της … έκθεσης “space of togetherness” που σε γεμίζει ιστορίες κι αισθήσεις. Π σκέφτομαι τώρα όπως οι Πληγές, οι ανοιχτές του κόσμου μας και τα έργα αυτής της τόσο διαπεραστικής έκθεσης σε σημεία να λειτουργούν σαν αλάτι στις πληγές μας.
