«Το L’ aide memoire είναι μια αρκετά ιδιαίτερη ερωτική ιστορία ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα, τον Ζαν-Ζακ και τη Σουζάν, οι οποίοι κατά τη διάρκεια ενός τριημέρου, γνωρίζονται, έρχονται κοντά και στο τέλος χωρίζουν. Ή και όχι ακριβώς. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το έργο έχει στοιχεία μιας ερωτικής κομεντί αλλά με έναν κάπως ιμπρεσιονιστικό χαρακτήρα αφού τα κίνητρα και το παρελθόν των προσώπων περισσότερο υποβάλλονται παρά ξεκαθαρίζονται.
Ερωτευόμαστε όντως τον άλλον άνθρωπο; Ή αυτός μας δίνει κατά κάποιον τρόπο το έδαφος να ζήσουμε κάτι που δεν έχουμε ζήσει; Ή που φανταζόμαστε; Νομίζω πως το ερώτημα παραμένει από τον συγγραφέα ανοιχτό και ο κάθε θεατής μπορεί να σκεφτεί διαφορετικά πάνω σε αυτό», αναφέρει για το έργο ο Κώστας Βασαρδάνης.
Το L’ aide memoire -που σημαίνει ατζέντα ή σημειωματάριο για να βοηθά τη μνήμη, όπου ο Ζαν-Ζακ καταγράφει τις ερωτικές του παρτενέρ- ανεβαίνει ξανά στη χώρα μας 46 χρόνια μετά την πρώτη του παράσταση (1969, θέατρο Αλάμπρα, θίασος Γιάννη Φέρτη-Ξένιας Καλογεροπούλου). Γραμμένο το 1968, δε θα μπορούσε να μην είναι επηρεασμένο από το ρυθμό της εποχής του και φυσικά τον υπαρξισμό, που κυριαρχούσε ως φιλοσοφικό ρεύμα.
Ο σκηνοθέτης Κώστας Βασαρδάνης μοιράζεται το Ημερολόγιο Προβών για την παράσταση “L’ aide memoire” του Jean-Claude Carrière που παρουσιάζεται στο Studio στο Studio Μαυρομιχάλη:
Ιούνιος 2024
Δε γνώριζα καθόλου το έργο “L’ aide memoire”. Ομολογώ ούτε τον συγγραφέα του, τον Ζαν-Κλωντ Καρριέρ. Είχα δει βέβαια ταινίες, τα σενάρια των οποίων ήταν δικά του, αλλά χωρίς να το γνωρίζω. Το έργο λοιπόν μου το «σύστησε» η Δάφνη Σκρουμπέλου. Όταν το πρωτοδιάβασα μου άφησε μια γεύση ενδιαφέρουσα μεν αλλά και κάπως ασαφή ταυτόχρονα. Το έργο δεν υπάκουε σε μια -ας την πούμε αριστοτελική- λογική διαδοχής γεγονότων και διαγραφής χαρακτήρων. Τα κίνητρα των προσώπων, ιδίως της Σουζάν, παρέμεναν αινιγματικά έως το τέλος του έργου.
Δεκέμβριος 2024
Ξεκινήσαμε κάποιες αναγνώσεις με τη Δάφνη και για να γνωριστούμε κάπως καλλιτεχνικά (δεν είχαμε ποτέ ξανασυναντηθεί στο παρελθόν) αλλά και για να αρχίσουμε να ερχόμαστε σε μια επαφή με τον κόσμο του έργου. Ομολογώ ότι εγώ, επειδή αγαπάω τα στέρεα, τα καλοχτισμένα έργα, κατά τη διάρκεια αυτών των αναγνώσεων είχα μια αμφιθυμική τάση προς το L’ aide memoire. Έλεγα στη Δάφνη «τώρα αυτό γιατί το λέει», «μα εδώ είπαν αυτό τώρα γιατί λένε το άλλο…;» και διάφορες φράσεις τέτοιου τύπου. Η Δάφνη συνήθως συμφωνούσε μαζί μου. Τουλάχιστον έτσι έδειχνε. Αλλά μου έλεγε ότι βρίσκει το έργο πολύ γοητευτικό. Το έργο είχε κομμάτια που θύμιζαν ερωτική κομεντί κι έλεγα μέσα μου «γνώριμο έδαφος, αττακαριστός διάλογος, πνευματώδης ανταλλαγή φράσεων και διαπληκτισμών» και μετά από λίγο ερχόταν μια σκηνή που είχε κάτι πιο… μπλαμπλάδικο, πιο γαλλικό ας το πούμε.
Φεβρουάριος 2025
Μπαίνουμε στο θέατρο και ξεκινάμε να σηκωνόμαστε κάνοντας μια πρώτη απόπειρα να οικειοποιηθούμε τον σκηνικό χώρο, αυτό το στούντιο, στο οποίο ζει ο Ζαν-Ζακ και στο οποίο εισβάλει η Σουζάν. Δεν ήταν εύκολο να βρούμε λύσεις λόγω της ιδιόμορφης κάπως σκηνής του θεάτρου (πού βάζουμε την κουζίνα, πού βάζουμε το μπάνιο, την έξοδο του σπιτιού και ούτω καθεξής). «Σβήναμε και γράφαμε» αρκετά τον πρώτο μήνα αλλά αυτή καθ’ αυτή η ενασχόληση με το υλικό του έργου, ακόμα κι όταν οδηγείται πρόσκαιρα σε μικρά αδιέξοδα, από μόνη της είναι τελικά κέρδος. Ωριμάζει κάτι μέσα σου όχι μόνο σε σχέση με το στήσιμο της παράστασης αλλά και με την εσωτερική δράση των προσώπων.
Μας απασχόλησε επίσης κατά την διάρκεια των δοκιμών το θέμα του τίτλου. Πώς αποδίδεις στα ελληνικά αυτόν τον ιδιόμορφο τίτλο; «Βοηθός μνήμη» σημαίνει κατά κυριολεξία. Μας ακουγόταν κάπως παράξενο. Από την άλλη οι λύσεις «το λεύκωμα» ή «το σημειωματάριο» παρέπεμπαν κάπου αλλού απ’ αυτό που είναι στ’ αλήθεια αυτό το κιτάπι στο οποίο σημειώνει ο Ζαν-Ζακ τις ερωτικές του περιπέτειες… Επιλέξαμε εντέλει να το αφήσουμε αμετάφραστο. Στο κάτω κάτω της γραφής τα γαλλικά είναι μια αρκετά διαδεδομένη γλώσσα. Περιορίσαμε επίσης προς το τέλος των δοκιμών (αφού δηλαδή είχαμε μια πιο καλή εποπτεία του κειμένου) κάπως την έκτασή του. Νομίζω για καλό. Κομμάτια, τα οποία στη χώρα και την εποχή που γράφτηκε το έργο, σχεδόν δηλαδή εξήντα χρόνια πίσω, ίσως ήταν απαραίτητα, σήμερα λιγάκι πλατειάζουν.
Μια μέρα εγώ, δεν ξέρω ακριβώς για ποιο λόγο, δεν εξηγούνται και όλα, ίσως λόγω άγχους για τη δύσκολη κίνηση των προσώπων και τη χωροταξία της παράστασης πάω στο θέατρο και λέω στη Δάφνη «θα κάνουμε όλο το έργο σε δυο καρέκλες καθισμένοι. ΣΤΑΤΙΚΑ. Όχι ρεαλιστικά. Ίσως βαμμένοι και κάπως κλουνίστικα. Τα πρόσωπα μιλάνε το ένα στο άλλο στον πληθυντικό. Δεν έχει αυτό κάτι από τον κόσμο του Μαριβώ; Θα επικεντρωθούμε στο λόγο λοιπόν». Ξεκινήσαμε κάπως να δοκιμάζουμε την ιδέα. Εγώ θεώρησα ότι έχει ένα ενδιαφέρον, η Δάφνη όμως δεν πειθόταν. Την επομένη μου ζήτησε να αφήσουμε αυτήν την ιδέα και να επιστρέψουμε στην αρχική μας πιο ρεαλιστική κατεύθυνση. Την άκουσα. Μάλλον σωστά έκανα. Ποτέ κανείς δε μπορεί να είναι σίγουρος…
Μάιος 2025
Κάπως έτσι λοιπόν φτάσαμε στην πρεμιέρα.
Info
L’ aide memoire | Studio Μαυρομιχάλη
