Το Ωδείο Αθηνών έχει τη δική του ξεχωριστή και μακραίωνη ιστορία στην καλλιτεχνική εκπαίδευση στις τέχνες της μουσικής, του θεάτρου και του χορού. Η ιστορία ξεκινά το 1871 και η πορεία του συνεχίζεται και φτάνει στο σήμερα αποτελώντας ένα μεγάλο campus τέχνης και πολιτισμού της Αθήνας.
Οι σχολές του Ωδείου Αθηνών και φέτος ανοίγουν τις πόρτες τους για να το γνωρίσουν από κοντά παιδιά, έφηβοι, νέοι και γονείς στο Open Day 2025, την Κυριακή 18 Μαΐου. Το ολοήμερο πρόγραμμα ξεκινάει από τις 10:30 κι έχει παρουσιάσεις, συναντήσεις, ανοιχτά εργαστήρια, καλλιτεχνικά δρώμενα, συναυλίες και παραστάσεις. Οι επισκέπτες θα μπορούν να γνωρίσουν τα προγράμματα όλων των σχολών – ελεύθερα, ερασιτεχνικά ή επαγγελματικά – να συζητήσουν με τους καθηγητές και να γνωρίσουν τους χώρους διδασκαλίας και εκδηλώσεων του κτηρίου του Ωδείου Αθηνών στο κέντρο της Αθήνας.
Με αφορμή το Open Day 2025 του Ωδείου Αθηνών, ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Διευθυντής της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών μιλάει στο ελc για όλα όσα ξεχωρίζουν τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, τις ανεκτίμητες εμπειρίες, τις διεθνείς συνεργασίες και όσα έρχονται στο πρόγραμμα σπουδών της.
Η ιστορία του Ωδείου Αθηνών σε σημεία
«Το 1871 ιδρύθηκε ο Μουσικός και Δραματικός Σύλλογος με στόχο να παρέχει πρόσβαση στη μουσική και θεατρική παιδεία σε όλους, ανεξάρτητα από κοινωνική ή οικονομική κατάσταση. Λειτουργώντας για χρόνια ως το μόνο επίσημο εκπαιδευτικό ίδρυμα για τις παραστατικές τέχνες, το Ωδείο Αθηνών έπαιξε κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ζωής της χώρας. (Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών πχ προήλθε από τη Συμφωνική του Ωδείου που αυτονομήθηκε το 1942.)
Από εδώ ξεκίνησαν την καριέρα τους προσωπικότητες όπως ο Δημήτρης Μητρόπουλος, η Μαρία Κάλλας, η Τζίνα Μπαχάουερ και ο Μίκης Θεοδωράκης, ενώ το ανεκτίμητο Αρχείο του, που πρόσφατα ήρθε στο φως χάρη στην πρωτοβουλία του Χάρη Ξανθουδάκη, αποτέλεσε την αφορμή για την ίδρυση του Κέντρου Έρευνας και Τεκμηρίωσης.
Το 1976 μεταφέρθηκε στο εμβληματικό κτήριο του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, του οποίου η αναβάθμιση ολοκληρώθηκε πρόσφατα με τη δημιουργία του Κέντρου Τεχνών που φιλοξενεί εκδηλώσεις δικές μας αλλά και από ολόκληρο τον κόσμο.
Από το 2011 που ιδρύθηκε η Σχολή Χορού, το Ωδείο Αθηνών είναι ο μόνος οργανισμός στη χώρα που υπηρετεί τη Μουσική, τον Χορό και το Θέατρο. Πρώτος διευθυντής της Δραματικής Σχολής ήταν ο Γεώργιος Βιζυηνός, ενώ κατά τη μακρά ιστορία της έχουν διδάξει σ’ αυτήν φυσιογνωμίες όπως οι Αιμίλιος Βεάκης, Δημήτρης Ροντήρης, Άγγελος Τερζάκης, Ντίνος Ηλιόπουλος, Άννα Συνοδινού, Μαρία Χορς κ.ά».
Πώς βρέθηκα στη θέση του Διευθυντή Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών;
«Το 2006, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου ήταν ο Μενέλαος Παλλάντιος, ο οποίος με ήξερε από παιδάκι, αφού ήταν επιστήθιος φίλος του πατέρα μου. Κάθε Ιούνιο τον περιμέναμε πώς και πώς στην Κύπρο για τις εξετάσεις της Ελληνικής Μουσικής Ακαδημίας (που βρισκόταν υπό την εποπτεία του Ωδείου Αθηνών) και, κυρίως, για τις βραδινές εξόδους με όλο το καθηγητικό προσωπικό, όπου μας έκανε να γελάμε μέχρι δακρύων με το διαβολικό χιούμορ του. Διευθυντής ήταν ο Άρης Γαρουφαλής, ο οποίος μου είχε κάνει την απίστευτη τιμή να με συνοδέψει στις διπλωματικές εξετάσεις μου στο φλάουτο.
Δεν ξέρω ποιος από τους δύο έφταιγε για την ιδέα να αναλάβω τη Δραματική (πιθανώς και οι δύο), σε οποιαδήποτε περίπτωση όμως η πρόσκληση είχε μια νότα μοιραίου, αφού από το ΩΑ είχαν αποφοιτήσει ως μουσικοί και ο πατέρας (που επίσης είχε διδάξει επί χρόνια) και ο αδελφός μου. Παρόλα αυτά, εγώ στην αρχή αρνήθηκα τη θέση επειδή είχα πολλές σκηνοθεσίες την εποχή εκείνη. Από τη στιγμή όμως που μου παραχωρήθηκαν τα τρία χρόνια περιθώριο που ζήτησα μέχρι να φανεί κάποιο αποτέλεσμα, δεν είχα πλέον δικαιολογία. Τότε δεν φανταζόμουν, βεβαίως, ότι θα έφτανε η στιγμή που θα αποφάσιζα να αφιερώσω όλη μου την ενέργεια στη Δραματική. Το γεγονός πάντως είναι ότι αυτός ο τρόπος ζωής μου δίνει πολύ μεγαλύτερη χαρά: το θέατρο ουδέποτε υπήρξε η πρώτη μου αγάπη (τη σκηνοθεσία ως επάγγελμα την επέλεξαν για μένα οι γονείς μου, όταν ήμουν ακόμη πολύ μικρός για να ξέρω τι θέλω). Η μουσική, η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, η ψυχολογία εξακολουθούν να με θέλγουν πολύ περισσότερο, και γι’ αυτό είμαι ευγνώμων για τις συγκυρίες που με έφεραν στη θέση να μπορώ να τα απολαμβάνω χωρίς τον κορεσμό που επιφέρει η επαγγελματική διαστροφή».
Σημεία που ξεχωρίζουν τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών: Οι ανεκτίμητες εμπειρίες, οι διεθνείς συνεργασίες και η έμφαση στη θεατρική πράξη
«Από την αρχή είχαμε την τύχη να μας στηρίζουν Διοικητικά Συμβούλια με ακλόνητη πεποίθηση στους υψηλούς ακαδημαϊκούς στόχους του οργανισμού. Εφόσον τα δίδακτρα έτσι κι αλλιώς δεν καλύπτουν τις λειτουργικές μας ανάγκες (διοικητικοί, καθηγητές και σπουδαστές έχουν κάνει απίστευτες θυσίες όλα αυτά τα χρόνια) μου επέτρεψαν να καταστήσω από την αρχή σαφές ότι η αποφοίτηση δεν είναι δεδομένη: περισσότερο και από τη σοβαρότητα με την οποία οφείλουν να αντιμετωπίζουν τη σπουδή, οι σπουδαστές μας πρέπει να συμμερίζονται στην πράξη την άποψη ότι το θέατρο είναι ομαδικό σπορ. Η προσέγγιση αυτή λειτούργησε, με αποτέλεσμα να εμπνεύσει και τους καθηγητές μας να ανεβάζουν τον πήχη όλο και πιο ψηλά.
Μεγάλη έμφαση δόθηκε επίσης στη θεατρική πράξη καθαυτή, με τη συμμετοχή των σπουδαστών σε ολοκληρωμένες παραστάσεις, ενίοτε μάλιστα χωρίς βοήθεια από εμάς. Κάποια στιγμή βεβαίως συνειδητοποιήσαμε ότι ο μόνος τρόπος να γίνονται όλα αυτά χωρίς ψυχική βλάβη στους σπουδαστές θα ήταν η τετραετής φοίτηση, την οποία εφαρμόσαμε από το 2018. (Παρ’ όλα αυτά, η ψυχική βλάβη συνεχίζεται αμείωτη, αφού διαρκώς επινοούμε νέους τρόπους να ταλαιπωρούμε τα βλαστάρια μας.)
Κάθε χρόνο, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μας κάνει την τεράστια τιμή να φιλοξενεί μια παράσταση των τελειόφοιτων μας (φέτος θα είναι η Αντιγόνη σε σκηνοθεσία του απόφοιτου μας Γιώργου Κουτλή). Επίσης κάθε χρόνο, τα παιδιά μας έχουν το εξαιρετικό προνόμιο να συμμετέχουν στα δρώμενα του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, με το οποίο μάλιστα συμπράξαμε στη διοργάνωση της ημερίδας Διασταυρώσεις Πολιτισμών: Η αρχαία ελληνική τραγωδία στην Ιαπωνία, τον περασμένο Ιανουάριο.
Φέτος ήταν και η τρίτη συνεχής χρονιά συνεργασίας με το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ: οι ηθοποιοί μας ηχογραφούν ένα θεατρικό έργο που μεταδίδεται την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου, με πρωτότυπη μουσική που υπογράφουν σπουδαστές του Τμήματος Σύνθεσης του Ωδείου Αθηνών. Η σύμπραξη με τις Σχολές Μουσικής εκτείνεται και σε άλλες εκδηλώσεις, οι οποίες έχουν φιλοξενηθεί στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το Μουσείο Μπενάκη.
Τέλος, μεγάλο ρόλο παίζουν οι διεθνείς μας συνεργασίες. Αυτή τη στιγμή έχουμε συμπράξεις με οργανισμούς από χώρες όπως η Γερμανία, η Αγγλία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ιταλία, η Γεωργία, οι ΗΠΑ και, βεβαίως, η Κίνα. Η Central Academy of Drama μας έχει καλωσορίσει στην World Theatre Education Alliance η οποία περιλαμβάνει μερικές από τις σημαντικότερες σχολές του πλανήτη. Τον Οκτώβριο η Σχολή μας θα συμμετάσχει στο Φεστιβάλ που γίνεται κάθε δύο χρόνια στο Πεκίνο – αλλά και στο Guilin που αποτελεί έναν από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο.
Όλες αυτές οι εμπειρίες έχουν, φυσικά, αποδειχτεί ανεκτίμητες. Εδώ όμως πρέπει να αναφερθεί το ζήτημα της παράλογης ελληνικής νομοθεσίας: από τη στιγμή που δεν αναγνωρίζει τα πτυχία των παραστατικών τεχνών, μας απαγορεύει να κάνουμε χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Για την εύρεση χρηματοδότησης αυτών των προγραμμάτων απαιτείται τεράστιος χρόνος κι επινοητικότητα, όπως το crowdfunding που ξεκινήσαμε για την επικείμενη ανταλλαγή μας με την Hochschule für Schauspielkunst Ernst Busch του Βερολίνου. Στην ουσία, για να παραφράσω τον Φουσέ, αυτό που κάνει η Πολιτεία απέναντι στις νέες γενιές είναι χειρότερο από έγκλημα: είναι βλακεία».
«…Η μεγαλύτερη μου χαρά είναι να συναντώ απόφοιτους που είναι πρώτα απ’ όλα χαρούμενοι με τη ζωή τους»
«Το σχόλιο που μου δίνει τη μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι ότι τους απόφοιτούς μας τους χαρακτηρίζει επαγγελματισμός. Έχω γίνει κουραστικός να λέω ότι στη χώρα μας τα πράγματα λειτουργούν με τρόπους που δεν προστατεύουν τη διαδικασία ή τους εργαζόμενους (και εννοώ κατά κύριο λόγο τους ηθοποιούς).
Η επίγνωση των δυσκολιών που συνεπάγεται μια καριέρα στο θέατρο μας υποχρεώνει να προετοιμάζουμε τους σπουδαστές μας για οτιδήποτε μπορεί να τους περιμένει αργότερα: απαξιωτική συμπεριφορά, εκμετάλλευση, εξαντλητικά ωράρια, κακά κείμενα, απουσία σκηνοθεσίας κ.λ.π. Όσες όμως φορές κι αν τους τα λέμε, η νιότη βρίσκει τον τρόπο να δέχεται την πληροφορία μέσα από το φίλτρο της αισιοδοξίας. Για τους περισσότερους, η προσαρμογή στις συνθήκες πρωταθλητισμού που απαιτεί η Σχολή είναι επιεικώς… δύσκολη. Όταν τους πιάνει η γκρίνια, χρησιμοποιούν το επιχείρημα ότι δεν χρειάζονται τόσο μεγάλη πίεση, εφόσον εκείνοι θα αλλάξουν το σύστημα. Η απάντηση μου είναι ότι μέχρι να συμβεί αυτό, εμείς έχουμε την υποχρέωση να τους προετοιμάζουμε, ώστε ως επαγγελματίες τουλάχιστον να μην είναι δυστυχισμένοι.
Μια ιδιοτυπία του χώρου μας είναι ότι η επαγγελματική αναγνώριση συνήθως επιφέρει νέες αγωνίες, ενίοτε ακόμη πιο στρεσογόνες. Γι’ αυτό και, τελικά, η μεγαλύτερη μου χαρά είναι να συναντώ απόφοιτους που είναι πρώτα απ’ όλα χαρούμενοι με τη ζωή τους.
Από τη στιγμή που οι απόφοιτοι δραματικών σχολών συχνά ακολουθούν δρόμους πέρα από την ηθοποιία (ακόμη και πέρα από τον κόσμο της τέχνης γενικά) στόχος μας είναι να εκπαιδεύουμε όχι απλώς ηθοποιούς με καλή τεχνική, αλλά ανθρώπους με, κατά το δυνατό, σφαιρική άποψη και κυρίως αυτοσυνείδηση. Γι’ αυτό και προσπαθούμε να τους εκθέτουμε σε ποικίλα ερεθίσματα.
Για παράδειγμα, μέσα στην τελευταία χρονιά είχαμε παρουσιάσεις/συζητήσεις πάνω στο Intimacy Coordination, τον θεατρικό φωτισμό, το διεθνές casting και το θέμα των γυναικών σε ηγετικές θέσεις. Μ’ αυτό τον τρόπο τους βοηθούμε να αντιληφθούν πρώτιστα ως ηθοποιοί σε ποιους χώρους του θεάματος μπορούν να είναι πιο επιζήτητοι, αλλά και ποια άλλα ταλέντα τους μπορούν να εκμεταλλευτούν οι ίδιοι. Γι’ αυτό και πολλοί απόφοιτοι μας διαπρέπουν σε πεδία όπως η συγγραφή, η θεατρική ή κινηματογραφική σκηνοθεσία, η μουσική ερμηνεία ή σύνθεση, η παραγωγή, η εκπαίδευση κ.λπ. Τα ονόματα τους είναι γνωστά στον χώρο.
Προσωπικά δεν θέλω να αναφερθώ σε αποφοίτους που έχουν τύχει ευρύτερης αποδοχής, γιατί είναι σαν να τους ξεχωρίζω από τους υπόλοιπους. Τα κριτήρια της show business είναι ιδιόρρυθμα, και ξέρω πολύ καλά ότι εκεί έξω υπάρχουν απόφοιτοι (απ’ όλες τις σχολές, όχι μονάχα τη δική μας) που για τον ένα ή άλλο λόγο δεν έχουν την αναγνώριση που αξίζουν. Εμείς δεν χάνουμε την πίστη μας σ’ αυτούς: κατά πολλούς, το κυριότερο προσόν στον χώρο μας είναι η επιμονή».
Για όλα όσα γίνονται και όσα έρχονται στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών
«Πολύ αισιόδοξους μας κάνει η πορεία του Εργαστηρίου Θεατρικής Αγωγής. Μετά την αναπάντεχη ανταπόκριση στο περσινό Open Day, ξεκινήσαμε δύο τμήματα κλόουν (για επαγγελματίες και ερασιτέχνες) και τρία τμήματα ενηλίκων (στα οποία κατόπιν προσθέσαμε και τέταρτο). Δείγμα της δημιουργικής δουλειάς που γίνεται εκεί θα δοθεί στο φετινό Open Day την Κυριακή 18 Μαΐου, όπου οι επισκέπτες μας θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την παράσταση που θα δώσει το τμήμα Λυκείου: από φέτος όλα ανεξαιρέτως τα τμήματα (από νήπια μέχρι ενήλικες) θα ολοκληρώνουν τη σχολική χρονιά με κανονικές παραστάσεις (φωτισμό, ήχο κ.λπ) στο άρτια εξοπλισμένο Black Box θέατρο μας.
Πρόσφατα εγκαθιδρύσαμε μαθήματα θεατρικής γραφής για τους σπουδαστές αλλά και για τους απόφοιτους μας. Τα παραγόμενα κείμενα παρουσιάζονται στη διάρκεια της χρονιάς με τη μορφή αναλογίου, και στο τέλος της ως ολοκληρωμένες παραστάσεις. Μ’ αυτό τον τρόπο σπρώχνουμε τους νέους μας να ανακαλύπτουν δυνατότητες που ξαφνιάζουν ακόμη και τους ίδιους, ενώ παράλληλα ενδυναμώνουμε δεξιότητες απαραίτητες πλέον σ’ ένα επάγγελμα όπου η παραγωγή πρωτότυπου υλικού από τον θίασο είναι πλέον νόρμα.
Με το ίδιο σκεπτικό, κάθε χρόνο καλούμε έναν απόφοιτο από τη Σχολή Σκηνοθεσίας του Εθνικού Θεάτρου κι έναν δικό μας απόφοιτο που έχει δώσει το στίγμα του στον χώρο, να σκηνοθετήσουν τους τελειόφοιτους μας, με στόχο τη δημιουργία φρέσκων παραστάσεων αλλά και σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους που θ’ αποτελέσουν το μέλλον του ελληνικού θεάτρου.
Η λογική των διεθνών ανταλλαγών ξεκίνησε από την ανάγκη να επεκτείνουμε αυτές τις σχέσεις και με νέους σκηνοθέτες από διαφορετικές κουλτούρες. Όπως είχαμε ξεκινήσει με τη GITIS της Μόσχας (ενδεχομένως την κορυφαία σχολή σκηνοθεσίας στον κόσμο) σε μιαν εξαιρετική συνεργασία που διακόπηκε από την πανδημία και στη συνέχεια τον πόλεμο, τον Ιούνιο περιμένουμε για δεύτερη χρονιά σπουδαστές σκηνοθεσίας από τη LAMDA, την αρχαιότερη σχολή θεάτρου της Αγγλίας, να δουλέψουν με τους ηθοποιούς μας πάνω στο αρχαίο δράμα, στο ανοιχτό αμφιθέατρο που γενναιόδωρα μας παραχωρεί το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.
Μεταξύ άλλων, το κτήριο μας διαθέτει και studios ηχογραφήσεων τα οποία θέλουμε να εκμεταλλευτούμε για να εκπαιδεύσουμε τους σπουδαστές μας στην τεχνική του μικροφώνου (μεταγλωττίσεις, ADR κ.λπ). Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν ξέρει για πόσο καιρό ακόμη θα χρησιμοποιούνται ηθοποιοί σε τέτοιου είδους δουλειές: τα άλματα στην Τεχνητή Νοημοσύνη απειλούν πλέον και τα πεδία της πρωτογενούς δημιουργίας, όπως η συγγραφή και η σύνθεση.
Θεωρώ ότι οι νέοι της εποχής μας, περισσότερο από οποιασδήποτε άλλης, πρέπει πρώτιστα να αναπτύξουν ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε και ως οργανισμός γενικότερα, επιτείνοντας τη συνεργασία ανάμεσα στα διαφορετικά τμήματα του. Χάρη σε πρωτοβουλία του Τμήματος Επικοινωνίας, για παράδειγμα, δέχτηκα πρόσκληση από την Academy for Theatre and Digitality να επισκεφτώ τις εγκαταστάσεις τους στο Ντόρτμουντ τον Ιούλιο.
Οι εκπληκτικές εγκαταστάσεις του Κέντρου Τεχνών του Ωδείου Αθηνών παρέχουν εξαιρετικές ευκαιρίες για συμπράξεις ανάμεσα στις διαφορετικές Σχολές του. Το ερχόμενο φθινόπωρο ελπίζουμε να συνεργαστούμε και πάλι με τη Σχολή Χορού, αυτή τη φορά στο φεστιβάλ Ways of Seeing, καθώς και με το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας που ίδρυσε ο Ιάννης Ξενάκης και το οποίο στεγάζεται στο κτήριο μας.
Ένας ακόμη στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα Πρόγραμμα Παραγωγής, στο οποίο θα δίνεται η ευκαιρία σε νέους να εκπαιδεύονται σε ειδικότητες όπως το Stage Management οι οποίες απουσιάζουν ηχηρά από τον ελληνικό χώρο.
Τέλος, μεγάλη σημασία για μας έχει η σταθερότητα. Το γεγονός ότι παρά τα άπειρα ατοπήματά μου μέσα στα χρόνια, δεν απολύθηκα, επέτρεψε στη Σχολή να έχει μια συνέχεια που θεωρώ ζωτικής σημασίας για κάθε οργανισμό, ανεξαρτήτως ατόμων. Ακόμη όμως κι αν δεν υπάρχει συνέχεια, η παράδοση της σκυτάλης πρέπει να γίνεται ομαλά. Στην Kammerspiele του Μονάχου, για παράδειγμα, ο καλλιτεχνικός διευθυντής ενημερώνεται για την ανανέωση ή μη του συμβολαίου του στα μέσα ακριβώς της πενταετούς θητείας του. Δυστυχώς, στη χώρα μας η λέξη “μακροπρόθεσμος” φαντάζει ακόμη εξωτική.
Στην περίπτωση της Δραματικής, με μεγάλη ικανοποίηση μπορώ να πω ότι παλιοί συμπορευτές όπως ο Ακύλλας Καραζήσης, ο Θοδωρής Αμπαζής, ο Αργύρης Ξάφης, ο Γιώργος Ζαμπουλάκης, η Μαρία Σαββίδου, η Κωνσταντίνα Ζηροπούλου και η Τζωρτζίνα Κακουδάκη διασφαλίζουν τη συνέχεια, νεότερες αφίξεις όπως οι Ιώ Βουλγαράκη, Αλεξάνδρα Καζάζου, Σοφία Πάσχου, Σοφία Χίλλ και Λένα Φιλίπποβα μας χαρίζουν πολύτιμες καινούριες οπτικές, ενώ οι απόφοιτοι μας (που πλέον απαρτίζουν το 20% του διδακτικού προσωπικού) εκφράζουν τον συνδυασμό της παράδοσης με την ανανέωση».
