Η άγρια φύση δεν χρειάζεται να φωνάξει για να σε καθηλώσει. Το ίδιο και οι φωτογραφίες του Νικόλα Λώτσου. Σιωπηλές, αλλά βαθιά εκφραστικές, αποτυπώνουν ζώα σε ένα τοπίο που μοιάζει να ανήκει σε έναν άλλον χρόνο, ίσως και σε έναν άλλον κόσμο. Στα μάτια του Νικόλα Λώτσου, τα ζώα δεν είναι απλώς θέμα ενός καρέ — είναι φορείς μνήμης, πολιτισμού και μιας αρχέγονης σοφίας που διαπερνά τους αιώνες. Μέσα από τον φακό του, ο φωτογράφος αποκαλύπτει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην άγρια φύση και την ανθρώπινη ματιά, αποτυπώνοντας τη μοναδικότητα κάθε ζωντανού οργανισμού αλλά και του τοπίου που τον περιβάλλει.
Μιλήσαμε με τον Νικόλα Λώτσο για τη νέα έκθεση στην Kourd Gallery, με τίτλο Η Αίγλη των Ζώων, που μας φέρνει κοντά με την αθόρυβη δύναμη της άγριας ζωής και μας καλεί να σταθούμε για λίγο απέναντι στο μυστήριο και την αίγλη της.
Θυμάστε την πρώτη φορά που κρατήσατε φωτογραφική μηχανή στα χέρια σας; Τι νιώσατε εκείνη τη στιγμή;
Δεν θυμάμαι την ίδια τη φωτογραφία, αλλά θυμάμαι την αρχή. Ήμουν παιδί όταν έπεσε στα χέρια μου μια εγκυκλοπαίδεια έξι τόμων φωτογραφίας, βασισμένη σε μαθήματα από μια γαλλική σχολή. Άρχισα να τη μελετώ φανατικά. Σημείωνα με κάθε λεπτομέρεια τις παραμέτρους κάθε λήψης: διάφραγμα, ταχύτητα, κατεύθυνση φωτός. Ένιωθα σαν να είχα στα χέρια μου ένα εργαλείο που μπορούσε να σταματήσει τον χρόνο. Ήταν μαγικό.
Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε αρχικά στη φωτογραφία; Ήταν η εικόνα, το φως, η σιωπή, ή κάτι άλλο; Υπήρχε κάποιο πρόσωπο, μια στιγμή ή ένα τοπίο που λειτούργησε ως αφετηρία για αυτή τη διαδρομή;
Δεν θα έλεγα ότι παρατηρούσα περισσότερο από άλλους. Απλώς, κάποια πράγματα μου έκαναν εντύπωση —ίσως μεγαλύτερη από ό,τι στους περισσότερους. Με γοήτευε το πώς πέφτει το φως σε ένα θέμα, πώς τα αντικείμενα δημιουργούν γεωμετρικά σχήματα ή μοτίβα μέσα στον χώρο. Συχνά αναρωτιόμουν γιατί το βλέμμα μου στεκόταν κάπου. Ήταν το φως, τα σχήματα, οι σκιές, τα χρώματα; Σιγά σιγά γεννήθηκε μια ανάγκη να τα τοποθετήσω όλα σε σχέση μεταξύ τους —σαν σκηνοθέτης που πρέπει να επιλέξει πρωταγωνιστές και κομπάρσους για μια σκηνή. Έτσι ξεκίνησε η φωτογραφική αφήγηση.
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζετε κατά τη διάρκεια των φωτογραφικών σας αποστολών στην Αφρική και την Αρκτική;
Στην Αφρική, η πρόκληση είναι η συνεχής εγρήγορση. Πρέπει να είσαι παρών, σιωπηλός, υπομονετικός, να περιμένεις τα ζώα να συνθέσουν τη σκηνή για σένα. Στην Αρκτική, η δοκιμασία είναι σωματική: είναι το κρύο, η κόπωση, η ανάγκη προσανατολισμού μέσα σε έναν λευκό λαβύρινθο. Και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχει και κάτι βαθύτερο: ο ανθρώπινος φόβος για το άγνωστο. Τι κρύβεται πίσω από έναν θάμνο στη σαβάνα; Τι πατάς στους παγετώνες για να αποφύγεις τις crevasses; Είναι μια ακραία συνθήκη παρατήρησης, και συνάμα απόλυτης παρουσίας.
Μπορείτε να μας περιγράψετε μια ιδιαίτερη στιγμή ή εμπειρία που ζήσατε κατά τη διάρκεια μιας φωτογράφησης στην άγρια φύση;
Δύο στιγμές έχουν χαραχτεί έντονα μέσα μου. Η πρώτη ήταν όταν ένα λιοντάρι πλησίασε το ανοιχτό τζιπ μας και ξάπλωσε δίπλα του. Ήταν τόσο κοντά που μπορούσα να το αγγίξω. Θυμάμαι πως μου κόπηκε η ανάσα. Σήκωσα τη μηχανή αργά, καδράρισα και πάτησα το κλικ. Εκείνο το βλέμμα δεν θα το ξεχάσω ποτέ.
Η δεύτερη ήταν στο Maasai Mara. Παρακολουθούσαμε δύο τσιτάχ —μητέρα και γιο— όταν ξαφνικά ανέβηκαν στο καπό και μετά στην οροφή του τζιπ μας. Για λίγα δευτερόλεπτα κανείς δεν ανέπνεε. Δεν υπήρξε απειλή, απλώς ήθελαν καλύτερη θέα. Και όμως, αυτή η συνύπαρξη ήταν μια εμπειρία πέρα από κάθε φαντασία.
Ποια είναι η γνώμη σας για την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην άγρια φύση και πώς προσπαθείτε να ευαισθητοποιήσετε το κοινό μέσω του έργου σας;
Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή με τη δραματική αύξηση του CO2 τα τελευταία χρόνια επηρεάζει ήδη την άγρια ζωή με τρόπους άμεσους και μετρήσιμους. Η άνοδος της θερμοκρασίας οι αλλαγές των βροχών μετατοπίζει τα οικοσυστήματα, μεταβάλλει τους κύκλους αναπαραγωγής και αποδιοργανώνει τροφικές αλυσίδες. Η κλιματική αλλαγή διαταράσσει τις περιβαλλοντικές ενδείξεις στις οποίες βασίζονται τα ζώα για την επίλυση προβλημάτων όπως πχ. η εύρεση τροφής. Οι συμπεριφορικές αλλαγές των ζώων που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή θα αναδιαρθρώσουν τα οικοσυστήματα παγκοσμίως, με πολύπλοκα και απρόβλεπτα αποτελέσματα,. Δυστυχώς αισθάνομαι ότι βαδίζουμε σε αχαρτογράφητα ύδατα. Πολλά από τα είδη που φωτογραφίζω είναι υπό απειλή. Θέλω το έργο μου να ανοίγει διάλογο γύρω από την ανάγκη προστασίας της φύσης. Να εμπνέει δράση. Θέλω τα παιδιά μου να έχουν την ευκαιρία να δουν αυτά τα πλάσματα μπροστά τους, ζωντανά. Όχι μόνο σε εικόνες, επειδή δεν θα υπάρχουν πια.
Η φωτογραφία μπορεί να είναι παρατήρηση, αλλά μπορεί να είναι και αφήγηση. Ποια είναι η δική σας σχέση με αυτά τα δύο στοιχεία;
Η παρατήρηση είναι απαραίτητη, αλλά για μένα δεν αρκεί. Η φωτογραφία που με ενδιαφέρει είναι αυτή που αφηγείται που επικοινωνεί. Που έχει κάτι να πει, κάτι που πάει πέρα από την επιφάνεια. Δεν με απασχολεί η λεπτομερής επιστημονική καταγραφή, αλλά το συναίσθημα που μεταφέρει η εικόνα του και το μήνυμα που μπορεί να θέτει. Θέλω η εικόνα να έχει σιωπή αλλά και εσωτερική φωνή.
Πόσο σας ενδιαφέρει το «τυχαίο» στη φωτογραφία; Και πόσο χώρο αφήνετε στο απρόβλεπτο μέσα στο κάδρο σας;
Το απρόβλεπτο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φωτογραφίας μου. Προετοιμάζομαι όσο καλύτερα μπορώ, αλλά στη φύση το τυχαίο είναι παντοδύναμο. Ό,τι κι αν έχεις φανταστεί, η φύση θα σου φέρει αυτό που θέλει. Και πολλές φορές, αυτό το κάτι άλλο είναι το πιο δυνατό. Εκεί βρίσκεται η μαγεία και η αλήθεια της φωτογραφίας.
Ποιες είναι οι κύριες επιρροές σας ως φωτογράφος και πώς έχουν διαμορφώσει το στυλ και την προσέγγισή σας στη φωτογραφία;
Πολλοί κλασικοί φωτογράφοι με επηρέασαν στον τρόπο που βλέπω μέσα από τον φακό. Ο Henri Cartier-Bresson για τον φορμαλισμό του και την αποφασιστική στιγμή. Ο August Sander και ο Walker Evans στα πορτρέτα και τους ανθρώπους μου. Ο Νick Brandt στη θεατρικότητα και τη μεγαλοσύνη των ζώων του, που με επηρέασαν βαθιά στα έργα μου. Και φυσικά, πολλοί άλλοι. Ο καθένας συνέβαλε στο να διαμορφώσω μια πιο συνθετική, προσωπική ματιά, ίσως και μια φορμαλιστική αντίληψη όπως και μια συναισθηματική προσέγγιση σε επίπεδο παρουσίασης του έργου.
Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με την Έλενα Σύρακα για την έκθεση «Η Αίγλη των Ζώων» και ποιο είναι το κεντρικό μήνυμα που θέλετε να μεταδώσετε μέσω αυτής της σύμπραξης;
Η συνεργασία με την Έλενα Σύρακα προέκυψε οργανικά. Υπήρξε μια κοινή ευαισθησία, ένας κοινός σεβασμός απέναντι στη φύση, αλλά και στον συμβολισμό πίσω από τα αντικείμενα και τις εικόνες. Ο κόσμος της άγριας ζωής μέσα από τη δική μου ματιά, συναντά τον κόσμο των εμβληματικών κοσμημάτων της Έλενας, δημιουργώντας έναν νέο διάλογο μεταξύ δύο διαφορετικών εκφράσεων.
Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι η υπενθύμιση της σχέσης μας με τον φυσικό κόσμο. Η «αίγλη» των ζώων δεν είναι διακοσμητική —είναι ουσιαστική. Είναι η δύναμή τους, το μυστήριο, η επιβίωση και η απειλή που κρύβεται. Θέλουμε ο επισκέπτης να φύγει με μια ερώτηση μέσα του: «Θα συνεχίσουν να υπάρχουν αυτοί οι κόσμοι αν εμείς δεν αλλάξουμε;».
Info έκθεσης:
Έλενα Σύρακα, Νικόλας Λώτσος: Η αίγλη των ζώων | 26 Φεβρουαρίου – 26 Απριλίου 2025, Τρίτη-Παρασκευή 12-8 μμ. & Σάββατο 11-3 μμ. | KOURD GALLERY (Κασσιανής 2 & Φαναριωτών, Αθήνα)
