Ένας από τους γνωστούς μύθους για τη Ρόδο, λέει ότι όταν οι θεοί μοίρασαν τη γη, ο Ήλιος δεν έλαβε μερίδιο και ζήτησε τότε παραπονεμένος από τον Δία έναν τόπο που δεν είχε ακόμη αντικρίσει κανένας θεός. Έτσι μέσα από τη θάλασσα αναδύθηκε η Ρόδος και μαζί της η νύμφη Ρόδος ή Ρόδη, την οποία ο Ήλιος ερωτεύτηκε κι έκανε βασίλισσα, χαρίζοντας στο νησί τη μυθική ταυτότητα που το συνοδεύει έως σήμερα. Η Ρόδος, λοιπόν ως το ανατολικό άκρο της Ελλάδας, εκεί όπου «ξεκινά η μέρα», είναι ο τόπος που επιλέχθηκε να αποτελέσει τον προορισμό της BCK 2026 (Biennale of Contemporary Keramics). Αυτή η μοναδική και νομαδική Biennale Σύγχρονης Κεραμικής στην Ελλάδα, μετά την πρώτη της διοργάνωση στη Σαντορίνη (2024) επιστρέφει με τον τίτλο «Εκεί που Αρχίζει η Μέρα» και απλώνεται σε πέντε εμβληματικούς και ιστορικούς χώρους της Ρόδου.
Η Μεσαιωνική Πόλη της από τις 6 Ιουνίου έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 αποτελεί το διεθνές σημείο συνάντησης της σύγχρονης κεραμικής τέχνης. Μέσα στο παραμυθένιο ιπποτικό σκηνικό της, ο Ήλιος και θεός-προστάτης του νησιού διατρέχει ως αφηγηματική γραμμή και φωτίζει τη φετινή Biennale με 42 καλλιτέχνες από 18 χώρες σε επιμέλεια των: Σταματίας Δημητρακοπούλου (GR), Λουκίας Θωμοπούλου (GR) και Anissa Touati (FR).
Τα έργα της BCK 2026 απλώνονται στη Μεσαιωνική Πόλη, διεκδικώντας τον δικό τους χώρο με τη δυναμική τους, χτίζουν γέφυρες, δεν τα «καταπίνει» το ιστορικό βάρος του Κάστρου της Ρόδου, αντιθέτως με κάποιον τρόπο αναδεικνύονται μοναδικά, με τρόπο που χαράσσονται εικόνες στη μνήμη σου και η ενέργεια του τόπου περνάει ως ανεξίτηλη εμπειρία. Τα έργα συνομιλούν σε σημεία με το παρελθόν, ενώ άλλοτε πιο άμεσα τιμούν την ροδιακή κεραμική. Ανάμεσα στις τεράστιες ξενοδοχειακές μονάδες, την τουριστικοποίηση και τις αλλοιώσεις που έχει φέρει στο νησί, η BCK 2026, φωτίζει και με τις δικές της «ακτίνες» αλλιώς το νησί, συνεχίζοντας με συνέπεια αυτό που ξεκίνησε στη -φορτωμένη από τον υπερτουρισμό- Σαντορίνη. Έρχεται μέσα από τη δύναμη της κεραμικής, την «πιο αρχαία και μαγική τέχνη», όπως την αποκάλεσε κατά την τιμητική του βράβευση από την BCK, ο Κώστας Νεοφύτου, να δούμε τους τόπους και τα σημεία της Ρόδου με άλλα μάτια. Για δεύτερη φορά η κεραμική βρίσκεται απολύτως στο επίκεντρο, αναδεικνύοντας τη μοναδικότητά της, με έργα σύγχρονα που υμνούν την ίδια την ύλη τους, στο νησί της Ρόδου, όπου έχει μία ουσιαστική σχέση και παράδοση με την τέχνη της κεραμικής, από την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας έως την οικεία καθημερινή εικόνα στα σπίτια με τους «πιατελότοιχους». Ιστορία, φως και σύγχρονη δημιουργία συνυπάρχουν στη Ρόδο, ως γέφυρα πολιτισμών των τριών ηπείρων, φιλοξενώντας ένα ευρύ και πολύ πλούσιο πρόγραμμα με τα έργα και τα projects της BCK 2026 να έχουν το βλέμμα στραμμένο στη Μεσόγειο.
Οι επιμελήτριες Σταματία Δημητρακοπούλου, Λουκία Θωμοπούλου και Anissa Touati μιλούν στο ελc για την BCK 2026, την έννοια του «Μεσογειασμού» και τον Ήλιο ως θεματική στην κεντρική έκθεση της φετινής διοργάνωσης.
Ποια είναι η δική σας «αρχή» για την BCK 2026; Οι πρώτες σκέψεις που σας ήρθαν στο μυαλό όταν μάθατε για το μέρος διεξαγωγής της, στο νησί της Ρόδου;
Λουκία Θωμοπούλου: Η δική μου αρχή για την BCK 2026 ξεκινά από τον Ιούνιο του 2024. Είχε μόλις ανοίξει η έκθεση της Σαντορίνης και βρισκόμουν ήδη σε διαδικασία διερεύνησης του επόμενου προορισμού. Με την ομάδα εξετάζαμε διαφορετικές επιλογές, μεταξύ των οποίων και η Κέρκυρα, αναζητώντας ένα νησί με δυναμική και προοπτική. Η Ρόδος, ωστόσο, ανήκει στην ίδια περιφέρεια με τη Σαντορίνη και είχαμε λάβει πολύ θετικά μηνύματα από τους εκπροσώπους της, κάτι που για εμάς λειτούργησε ως ένδειξη ενδιαφέροντος. Ακολούθησε η πρώτη επίσκεψη, τον Ιούλιο του 2024 με την Περιφέρεια και τον Αντιπεριφερειάρχη Πολιτισμού, κ. Χρήστο Μιχαλάκη, καθώς και με την επίτιμη πρόξενο της Γαλλίας στη Ρόδο, κα. Μοσχή, η οποία εδώ και χρόνια επιμελείται το πρόγραμμα κεραμικής και καλλιτεχνικής φιλοξενίας στο Auberge de France. Και οι δύο στάθηκαν από την αρχή υποστηρικτικοί, με ουσιαστική διάθεση να αναδείξουν τον πολιτισμό του τόπου. Κάπως έτσι ξεκίνησε αυτή η διαδρομή.
Σε εκείνο το σημείο άρχισα να σκέφτομαι και τη θεματική, το στοιχείο που θα μπορούσε να μεταφέρει ένα μήνυμα της Ρόδου προς τα έξω. Το πρώτο που αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης είναι η έντονη παρουσία της μεσαιωνικής ιστορίας, το κάστρο, οι Ιππότες, οι εκστρατείες. Αναζητούσα, λοιπόν, κάτι λιγότερο εμφανές αλλά εξίσου ισχυρό σε επίπεδο εμπειρίας. Έτσι στράφηκα στον Ήλιο και στη μυθολογική αφήγηση του νησιού, μια πτυχή ίσως λιγότερο γνωστή, που όμως σε διαπερνά. Από εκεί ξεκίνησε η επιμέλεια.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Η Ρόδος φιλοξενεί την 2η Μπιενάλε Κεραμικής, μετά τη Σαντορίνη το 2024. Όταν έμαθα ότι η επόμενη στάση θα είναι εκεί, ένιωσα ότι με έναν τρόπο αρχίζει να διαμορφώνεται ένα ουσιαστικό μοτίβο γύρω από τον θεσμό, όπου ο γεωγραφικός πλούτος του κάθε νησιού αντανακλάται άμεσα στο ιστορικό βάθος και την πολιτιστική του ταυτότητα. Ταυτόχρονα, τόσο η Σαντορίνη όσο και η Ρόδος είναι τόποι τεράστιας ομορφιάς και ιστορίας, αλλά και μέρη που έχουν δεχτεί την πίεση του υπερτουρισμού. Η Ρόδος είναι μια κοιτίδα πολιτισμών, μια μικρογραφία της Μεσογείου και όλων όσων πέρασαν από αυτή μέσα στους αιώνες. Η κεραμική λειτουργεί σαν μαρτυρία αυτής της ιστορίας. Έχει κάτι πολύ ιδιαίτερο το ότι το ίδιο υλικό που υπήρξε φορέας πολιτισμού πριν από τόσους αιώνες, εξακολουθεί και σήμερα να καλεί τον κόσμο να ξαναδεί τον τόπο με μια νέα ματιά.
Anissa Touati: Για μένα, η αφετηρία της BCK 2026 είναι μια ανατροπή — τόσο γεωγραφική όσο και χρονική. Η Ρόδος λειτουργεί ως ένα κατώφλι, στο ανατολικό άκρο της Ευρώπης, απέναντι από την Ασία και την Αφρική, εκεί όπου η μέρα μοιάζει διαρκώς να μετατοπίζεται ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικές ζώνες, ιστορίες και γεωγραφίες. Αυτή ακριβώς η ένταση αποτέλεσε και το σημείο εκκίνησης. Εδώ, ο χρόνος δεν κυλά γραμμικά· συσσωρεύεται, ξεδιπλώνεται σε πολλαπλές στρώσεις διάρκειας, πιο κοντά στην έννοια του «καιρού» ως βιωμένης στιγμής, παρά σε μια ευθύγραμμη χρονολογία. Έτσι, το «Εκεί που Αρχίζει η Μέρα» δεν παραπέμπει σε μία μοναδική αφετηρία, αλλά σε πολλαπλές αρχές που συνυπάρχουν.
Μιλήστε μας για την έννοια του «Μεσογειασμού» και την οπτική του; Και πώς έχετε επιλέξει εσείς συγκεκριμένα να την προσεγγίσετε στην επιμέλεια της BCK 2026;
Λουκία Θωμοπούλου: Ο Μεσογειασμός αναφέρεται σε ένα κοινό ύφος και μια αισθητική ταυτότητα όλων των χωρών που βρίσκονται στη λεκάνη της Μεσογείου. Μια περιοχή όπου διαφορετικοί πολιτισμοί, θρησκείες και ιστορίες συνυπάρχουν και διαμορφώνουν ένα κοινό mindset. Στην επιμέλεια της BCK 2026, η προσέγγιση αυτή αποτυπώνεται μέσα από την επιλογή καλλιτεχνών που φέρουν διαφορετικές καταβολές και εμπειρίες, αλλά την ορίζουν από κοινού μέσα από τα έργα τους.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Ο Μεσογειασμός είναι μια έννοια που επιχειρεί να ορίσει μια ιδιαίτερη μεσογειακή ταυτότητα, αλλά περισσότερο υποδηλώνει μια συνθήκη συνεχούς ανταλλαγής και συνύπαρξης. Η Μεσόγειος υπήρξε ανέκαθεν ένας χώρος μετακινήσεων, εμπορίου, συγκρούσεων, επιρροών και πολιτισμικών διασταυρώσεων. Η κεραμική είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ίχνη αυτής της κοινής διαδρομής. Ο πηλός, οι τεχνικές και οι μορφές ταξίδευαν διαρκώς από τόπο σε τόπο, δημιουργώντας ένα κοινό πολιτισμικό νήμα γύρω από τη Μεσόγειο, χωρίς ποτέ να χάνεται η ιδιαιτερότητα του κάθε μέρους. Στην επιμέλεια της BCK 2026 μας ενδιέφερε ακριβώς αυτή η διάσταση της Μεσογείου ως ζωντανού χώρου διαλόγου, όπου διαφορετικές ιστορίες, μνήμες και πρακτικές συνυπάρχουν και μετασχηματίζονται διαρκώς.
Annisa Touati: Για μένα, ο Μεσογειασμός είναι ένα κριτικό εργαλείο με το οποίο δουλεύω εδώ και χρόνια, προκειμένου να κατανοήσω πώς οι πολιτισμοί διαμορφώνονται μέσα από την εγγύτητα, τη μετακίνηση και τις συγκρούσεις. Αντιστέκεται στην ιδέα μιας σταθερής ταυτότητας ή αισθητικής. Αυτό που ονομάζω Μεσογειασμό είναι ακριβώς αυτή η πορώδης φύση, η αλληλεπίδραση: ο τρόπος με τον οποίο μορφές, τεχνικές και φαντασιακά στοιχεία ταξιδεύουν, επεκτείνονται και επανεμφανίζονται σε διαφορετικές ακτές, σαν μια συνεχής ανάπτυξη και όχι σαν ένα περιορισμένο έδαφος. Έτσι, στην Biennale, η Μεσόγειος είναι ταυτόχρονα γεωγραφική και εννοιολογική. Η γεωγραφία αγκυρώνει το πρότζεκτ — πρόκειται για καλλιτέχνες που συνδέονται με την περιοχή — αλλά σε εννοιολογικό επίπεδο λειτουργεί ως ένα πεδίο σχέσεων, όπου ιστορίες, υλικά και ευαισθησίες διασταυρώνονται και μετασχηματίζονται διαρκώς. Η Μεσόγειος υπήρξε πάντοτε ένας χώρος κυκλοφορίας μορφών, τεχνικών και γνώσης, αλλά και ένας χώρος πάνω στον οποίο προβάλλονται, επανερμηνεύονται και μεταμορφώνονται νοήματα. Αν υπάρχει, λοιπόν, μια «μεσογειακή ευαισθησία», αυτή βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την πυκνότητα και τη ρευστότητα, στον τρόπο με τον οποίο τα πάντα είναι αλληλένδετα, τόσο υλικά όσο και συμβολικά.
Η κεντρική έκθεση της BCK 2026 έχει θεματική τον Ήλιο. Πώς θα συναντήσουμε τον συμβολισμό του και το «φως» του στην έκθεση;
Λουκία Θωμοπούλου: Η έκθεση έχει ως τίτλο και ως θεματική τον Ήλιο, αλλά και το ίδιο το νησί, την ιστορία του και τη σύνδεσή του με την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και τους λαούς που μοιράζονται το φως του, στον ίδιο γεωγραφικό άξονα, στην ίδια ευρύτερη ζώνη της γης και του χρόνου. Ο τίτλος Where the Day Starts άφησε ένα ευρύ πεδίο για καλλιτεχνική σύνδεση, και οι καλλιτέχνες, ο καθένας από τη δική του πλευρά, το προσέγγισαν με τρόπο προσωπικό και βιωματικό. Μιλούν για τη ζωή και τον θάνατο, για τις μετακινήσεις, για τη θάλασσα και τη γη, για τη θρησκεία, το περιβάλλον, το φως και το σκοτάδι. Τα έργα αντανακλούν προσωπικές και συλλογικές εμπειρίες και ο συμβολισμός του Ήλιου εμφανίζεται άλλοτε άμεσα και άλλοτε υπαινικτικά.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Η κεντρική έκθεση της BCK 2026 περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο, όχι μόνο ως φυσικό στοιχείο αλλά ως ένα αρχέγονο σύμβολο που διατρέχει διαφορετικούς πολιτισμούς, μύθους και κοσμολογίες. Ο ήλιος συνδέεται με την έννοια της ζωής, του χρόνου, της αναγέννησης, της δημιουργίας, αλλά και της μεταμόρφωσης. Και στη Ρόδο αποκτά μια ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα ήδη από τη μυθολογία του τόπου: σύμφωνα με τον μύθο, όταν οι θεοί μοίρασαν τη γη μεταξύ τους, ο Ήλιος απουσίαζε και δεν έλαβε κανένα μέρος. Ζήτησε τότε από τον Δία έναν τόπο που κανένας θεός δεν είχε ακόμη αντικρίσει. Μέσα από τη θάλασσα αναδύθηκε η Ρόδος και μαζί της η νύμφη Ρόδος, την οποία ο Ήλιος αγάπησε και έκανε βασίλισσά του. Για την κεραμική όμως, ο ήλιος και το φως δεν λειτουργούν μόνο συμβολικά. Η φωτιά είναι το στοιχείο που μετασχηματίζει τον πηλό από γη σε αντικείμενο, από εύθραυστη ύλη σε κάτι που μπορεί να διατηρήσει μνήμη και χρόνο μέσα στους αιώνες. Αυτή η μεταμορφωτική δύναμη της φωτιάς και του φωτός βρίσκεται στον πυρήνα της φετινής Μπιενάλε.
Anissa Touati: Στην BCK 2026, ο Ήλιος προσεγγίζεται ως ένας τόπος σχέσεων — μια δύναμη που, μέσα στους αιώνες, έχει διαμορφώσει μεσογειακούς τρόπους ζωής, δόμησης, μετακίνησης, φαντασίας και μετάδοσης του πολιτισμού. Στη Ρόδο, όπου ιστορίες, μυθολογίες, εμπορικές διαδρομές και πολιτισμοί διασταυρώνονται διαρκώς, οι καλλιτέχνες προσεγγίζουν το φως όχι ως ένα σταθερό σύμβολο, αλλά ως μια συνθήκη μετασχηματισμού. Θα ανέφερα, για παράδειγμα, τους Asunción Molinos Gordo, Elif Uras, Meriem Chabani, Emmanouil Bonis, Robert Brambora, Malek Gnaoui, Μένανδρος Παπαδόπουλος και Fatima Mohisen, των οποίων τα έργα αγγίζουν θέματα φωτιάς, λαϊκής γνώσης, αρχιτεκτονικής, τελετουργικών πρακτικών, μυθολογίας, καθώς και της διακίνησης μορφών και τεχνικών σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Παράλληλα, καλλιτέχνες όπως οι Elina Belou, David Scanavino, Lucille Uhlrich, Vuslat, Luke Edward Hall, Αταλάντη Μαρτίνου, Lynn Kodeih και Alban Turquois προσεγγίζουν το θέμα μέσα από την ατμόσφαιρα, την αντίληψη, τη χρονικότητα, τη σιωπή, τη φθορά και τα αισθητηριακά τοπία που διαμορφώνονται από το φως. Την ίδια στιγμή, καλλιτέχνες όπως οι Κυριακή Γκόνη, Jorge Cabieses-Valdes, Ben Wolf Noam, Leonardo Bartolini και GianMarco Porru ανοίγουν την έκθεση προς πιο υποθετικά, κοσμολογικά και φαντασιακά πεδία, που συνδέονται με την τεχνολογία, τις χωρικές αφηγήσεις και τις μελλοντικές εξελίξεις στη Μεσόγειο. Τελικά, η BCK 2026 εξερευνά όσα αποκαλύπτει δυνατά το φως της: νέες συνδέσεις ανάμεσα στη μνήμη και το μέλλον, τον τόπο και τη φαντασία, την παράδοση και την ανανέωση.
Πώς έχετε επιδιώξει να συνδέσετε τη σύγχρονη κεραμική και με την ιστορία της Ρόδου αλλά και την ίδια τη δική της κεραμική τέχνη;
Λουκία Θωμοπούλου: Η Ρόδος λειτουργεί ως τόπος συνάντησης διαφορετικών κεραμικών παραδόσεων από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή, και οι παραδόσεις αυτές αποτυπώνουν ανταλλαγές και πολλές διαφορετικές επιρροές. Η σύνδεση της σύγχρονης κεραμικής με την ιστορία της Ρόδου επιχειρείται μέσα από τον διάλογο σε κάθε χώρο ξεχωριστά. Κάθε χώρος λειτουργεί διαφορετικά. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο, τα σύγχρονα έργα τοποθετούνται σε άμεση συνομιλία με αρχαιολογικά κεραμικά, ενώ στην Κοσμητική Συλλογή εντάσσονται μέσα στους πιατότοιχους. Επιπλέον, όπως θα δείτε προκύπτουν αναφορές σε κεραμικές παραδόσεις της ευρύτερης Μεσογείου, όπως για παράδειγμα τα κεραμικά Iznik , ή η τεχνική της maiolica, μέσα από τα ίδια τα έργα των καλλιτεχνών, οι οποίοι συνδέονται με αυτές τις εποχές, τους τόπους και τις αφηγήσεις.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Η Ρόδος διαθέτει μια τεράστια κεραμική παράδοση, από τα αρχαία αγγεία μέχρι τις επιρροές των Ιznik και των maiolica. Στον φετινό κατάλογο της Μπιενάλε, υπάρχουν εξαιρετικά κείμενα γύρω από την ιστορία και την παράδοση της κεραμικής στη Ρόδο. Ξεχωρίζω ιδιαίτερα το κείμενο του επιστημονικού διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργη Μαγγίνη, Αναζητώντας μια πατρίδα στη Ρόδο: Μια ιστορία από πηλό, αλλά και το κείμενο του καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου και Κοσμήτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών, Λοΐζου Σοφού, με τίτλο Εκεί όπου ο τόπος γίνεται πολιτισμός: Από τον Κολοσσό της Ρόδου στη σύγχρονη κεραμική ως αντικειμενοποίηση του πνεύματος. Όπως αναφέρει στο κείμενό του, “οι εκθεσιακοί χώροι, τα μουσεία, τα μνημεία και τα λιμάνια της Ρόδου δεν λειτουργούν απλώς ως γεωγραφικές τοποθεσίες, αλλά μέσα από τις σύγχρονες καλλιτεχνικές πράξεις μετατρέπονται σε τόπους, σε πεδία όπου το παρελθόν και το παρόν συναντώνται και όπου η πολιτισμική πραγματικότητα συγκροτείται εκ νέου.” Νομίζω ότι αυτή η σκέψη εκφράζει πολύ ουσιαστικά και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίσαμε τη φετινή Μπιενάλε.
Μοιραστείτε μαζί μας τον δικό σας αγαπημένο χώρο και τον/ους λόγο/υς που τον ξεχωρίζετε από τους χώρους διεξαγωγής της BCK 2026.
Λουκία Θωμοπούλου: Όλοι οι χώροι που φιλοξενούν την έκθεση είναι σπουδαίας σημασίας και φέρουν ιστορία, μνήμες και συναισθήματα. Έχουν γίνουν το σπίτι μας. Δεν θα μπορούσα, λοιπόν, να ξεχωρίσω έναν χώρο αυτή τη στιγμή. Πιστεύω πως η σχέση με τον χώρο θα διαμορφωθεί μέσα από την εμπειρία, καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης. Αφού στηθεί, την περπατήσω, τη συζητήσω και τη νιώσω, ίσως κάποιος χώρος να γράψει μέσα μου πιο έντονα από τους άλλους. Ίσως προς το τέλος της διοργάνωσης να μπορώ να απαντήσω πιο ουσιαστικά σε αυτή την ερώτηση.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Είναι πολύ δύσκολο να επιλέξω έναν μόνο χώρο, γιατί ολόκληρη η Μεσαιωνική Πόλη μέσα στο Κάστρο της Ρόδου λειτουργεί σαν ένα ενιαίο σκηνικό που δυσκολεύεται κανείς να συνειδητοποιήσει ότι είναι πραγματικό. Το Αρχαιολογικό Μουσείο, που αποτελεί και την κεντρική τοποθεσία της έκθεσης, είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό αρχαιολογικό μουσείο που έχω επισκεφθεί. Ως πρώην ιπποτικό νοσοκομείο, οι εσωτερικές αυλές, οι κήποι και τα μικρά δωμάτια του επάνω ορόφου με τις χειροποίητες ξύλινες βιτρίνες δημιουργούν μια μοναδική ατμόσφαιρα.
Η Κοσμητική Συλλογή της Ρόδου είναι ένα πολύ περιποιημένο μικρό μουσείο μέσα στο οποίο μοιάζει να αναβιώνει ολόκληρος ο ροδιακός πολιτισμός και η πλούσια ιστορία του μέσα από μικρές λεπτομέρειες, αντικείμενα και υλικά. Η Παναγία του Κάστρου, αυτή η μοναδική εκκλησία, έχει μια αίσθηση θρησκευτικότητας και επιβλητικότητας που δύσκολα συναντά κανείς.
Το υπέροχο Κατάλυμα της Γαλλίας που φιλοξενεί μέρος του παράλληλου προγράμματος, και φυσικά όλοι οι εξωτερικοί χώροι γύρω από το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, όπου έχουν τοποθετηθεί τα εξωτερικά γλυπτά της Μπιενάλε, δημιουργούν μια πολύ ιδιαίτερη εμπειρία συνύπαρξης της σύγχρονης κεραμικής με το ιστορικό τοπίο της πόλης.
Anissa Touati: Είναι δύσκολο να ξεχωρίσω έναν μόνο χώρο, γιατί η BCK 2026 σχεδιάστηκε ως ένα ταξίδι μέσα από τις διαφορετικές ιστορικές περιόδους της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι ακριβώς ο διάλογος ανάμεσα σε χώρους όπως το Αρχαιολογικό Μουσείο, η Παναγία του Κάστρου, η Κοσμητική Συλλογή Ρόδου, το Γαλλικό Κατάλυμα, η Οπλοθήκη de Milly ή οι χώροι του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου — καθένας από τους οποίους φέρει διακριτές ιστορικές, αρχιτεκτονικές και συμβολικές αναφορές. Όλοι αυτοί οι χώροι μαζί συνθέτουν ένα ταξίδι στον χρόνο, με τα σύγχρονα έργα να έχουν ένα συνεχή διάλογο με την υλική μνήμη της πόλης.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που είχατε να αντιμετωπίσετε στην BCK 2026;
Λουκία Θωμοπούλου: Οι προκλήσεις είναι πολλές και διαφορετικές, τόσο σε επίπεδο επιμέλειας όσο και σε επίπεδο οργάνωσης. Μια σημαντική πρόκληση, την οποία θεωρώ ότι θα αντιμετωπίζουμε σε κάθε διοργάνωση, είναι η δημιουργία σχέσεων, επαφών και δικτύων επικοινωνίας με νέους ανθρώπους σε κάθε τόπο όπου μεταφερόμαστε. Ως μια νομαδική Μπιενάλε, αυτή η διαδικασία απαιτεί χρόνο για να ωριμάσει και, κυρίως, για να χτιστεί εμπιστοσύνη. Παράλληλα, η απόσταση και η μεταφορά των έργων αποτελούν μια διαρκή πρακτική πρόκληση, τόσο σε επίπεδο οργάνωσης όσο και κόστους, ιδιαίτερα σε σύγκριση με μια διοργάνωση που θα πραγματοποιούνταν σε ένα αστικό κέντρο.
Αν, όμως, πρέπει να μιλήσω ειδικά για τη φετινή Μπιενάλε, θα έλεγα πως η συνάντηση μιας διεθνούς επιμελητικής ομάδας και αναγνωρισμένων καλλιτεχνών με έναν τόπο με τόσο έντονη ιστορία και ταυτότητα δημιούργησε ένα πεδίο δημιουργικής διαπραγμάτευσης, όπου διαφορετικές οπτικές χρειάστηκε να συνυπάρξουν. Γιατί εδώ δεν πρόκειται για έναν ουδέτερο εκθεσιακό χώρο, αλλά για ένα περιβάλλον με ισχυρό βάρος. Από τη μία πλευρά υπάρχει η ιστορία και οι θεσμοί που τη διαφυλάσσουν και από την άλλη η σύγχρονη καλλιτεχνική σκέψη που καλείται να τοποθετηθεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Η Μπιενάλε Κεραμικής είναι ένας νέος θεσμός, μόλις στη δεύτερη διοργάνωσή της, οπότε ακόμα οργανώνεται και χτίζει τη βασική της υποδομή, δοκιμάζει και δοκιμάζεται. Για εμένα αυτό δεν είναι πρόκληση με αρνητική έννοια, αλλά κάθε άλλο. Είναι μια πολύ παραγωγική και μετασχηματιστική διαδικασία και νιώθω χαρούμενη που φέτος είμαι μέρος της. Η οργανωτική ομάδα της BCK είναι άψογα καταρτισμένη, αντιμετωπίζει με εμπειρία και επαγγελματισμό όλες τις δυσκολίες που μπορεί να φέρνει μια τόσο μεγάλη οργάνωση: open call με εκατοντάδες συμμετοχές από τις οποίες επιλέχθηκαν μόνο 20 καλλιτέχνες, νέες παραγωγές που έγιναν αποκλειστικά για την Μπιενάλε, καλλιτέχνες που έστειλαν στη Ρόδο έργα από όλη τη Μεσόγειο. Ακόμα ολόκληρο το παράλληλο πρόγραμμα, ο κόσμος που θα υποδεχτούμε στη Ρόδο από τον Ιούνιο μέχρι τον Οκτώβριο, αλλά φυσικά και το κομμάτι του fundraising και της εύρεσης πόρων που απαιτείται για να οργανωθεί και να υλοποιηθεί μια τέτοια παραγωγή.
Μεταφέροντας κάθε φορά την Μπιενάλε σε διαφορετικό τόπο και διαφορετική κοινότητα, μια πρόκληση από μόνη της είναι και η αποδοχή και η συνύπαρξη με την τοπική κοινωνία. Μέχρι στιγμής όμως τόσο η Σαντορίνη όσο και η Ρόδος αγκάλιασαν πραγματικά αυτή την πρωτοβουλία. Είναι μια διοργάνωση που χτίζεται συλλογικά και οι σχέσεις που δημιουργούνται δεν τελειώνουν με τη λήξη της έκθεσης, αλλά παραμένουν ενεργές μέσα από συνεργασίες, ανταλλαγές και μια ουσιαστική σύνδεση με τον τόπο και τους ανθρώπους του.
Anissa Touati: Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις ήταν να δουλεύεις μέσα σε όλους αυτούς τους διαφορετικούς ιστορικούς χώρους της Μεσαιωνικής Πόλης. Κάθε χώρος φέρει τις δικές του αρχιτεκτονικές, αρχαιολογικές και συμβολικές συνθήκες, οπότε η πρόκληση ήταν να δημιουργηθεί ένας διάλογος ανάμεσα στα σύγχρονα έργα και στην πλούσια ιστορία των χώρων, χωρίς να υποβαθμίζεται ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ταυτόχρονα, η πραγματοποίηση ενός ουσιαστικού μεσογειακού διαλόγου ανάμεσα σε διαφορετικές πολιτισμικές, πολιτικές και υλικές πραγματικότητες απαιτούσε μια διαρκή ισορροπία ανάμεσα στη συνύπαρξη, την ιδιαιτερότητα και την ανταλλαγή.
Ξεχωρίστε μου τρία πράγματα που αδημονούσατε να ζήσετε στην BCK 2026;
Λουκία Θωμοπούλου: Ανυπομονούσα, πρώτα απ’ όλα, για τη στιγμή που το κοινό θα αρχίσει να κινείται μέσα στους χώρους και να ανακαλύπτει τα έργα. Τη στιγμή που η έκθεση θα πάψει να είναι κάτι που σχεδιάζουμε και γίνεται μια εμπειρία που ζει ο επισκέπτης. Δεύτερον, για τις συναντήσεις με τους καλλιτέχνες. Ήθελα πολύ να τους γνωρίσω από κοντά. Και τρίτον, ανυπομονώ να δω τον αντίκτυπο, το πώς δηλαδή η Μπιενάλε θα “καθίσει” μέσα στην πόλη και πώς θα συνδεθεί με τους ανθρώπους της. Πιστεύω βαθιά πως θα αποτελέσει μια εμπειρία που θα αφήσει ουσιαστικό αποτύπωμα και θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά το τέλος της, μέσα από τις σχέσεις, τις ανταλλαγές και τις νέες προοπτικές που θα δημιουργήσει.
Σταματία Δημητρακοπούλου: Το πρώτο πράγμα το έχω ζήσει ήδη, πρόκειται για τις επισκέψεις στη Ρόδο καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα για την οργάνωση της έκθεσης, τους απογευματινούς περιπάτους στον έρημο Δρόμο των Ιπποτών, μέσα στην ομίχλη του Αιγαίου. Το δεύτερο φυσικά ήταν το πρώτο tour στην έκθεση, όταν όλα τα έργα πλέον είχαν τοποθετηθεί στους χώρους και η πολύμηνη διαδικασία προετοιμασίας απέκτησε τελικά φυσική μορφή μέσα στη Ρόδο, και το τρίτο είναι το τέλος της Μπιενάλε, όταν θα έχουν πραγματοποιηθεί όλες οι ζυμώσεις αυτών των μηνών και θα αρχίσει να γίνεται ορατό το πραγματικό αποτύπωμα της διοργάνωσης, τόσο στους ανθρώπους που συμμετείχαν όσο και στην ίδια την πόλη.
Anissa Touati: Πρώτα απ’ όλα, τον τρόπο με τον οποίο η έκθεση ξεδιπλώνεται στους χώρους της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου. Κάθε χώρος ανήκει σε μια διαφορετική ιστορική περίοδο — αρχαιολογική, βυζαντινή, μεσαιωνική, οθωμανική — έτσι η περιήγηση στην biennale μετατρέπεται ταυτόχρονα και σε ένα ταξίδι στο χρόνο. Δεύτερον, αδημονώ για τον διάλογο που θα προκύψει ανάμεσα στα σύγχρονα έργα και τις ιστορικές συλλογές αλλά και την αρχιτεκτονική των χώρων όπως το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου, η Παναγία του Κάστρου ή η Κοσμητική Συλλογή Ρόδου. Η πόλη δεν λειτουργεί ως φόντο, αλλά ως μια ενεργή υλική και ιστορική παρουσία μέσα στην ίδια την έκθεση. Τέλος, ανυπομονούσα για τα έργα που αναπτύχθηκαν μέσα από τα residencies και την επιτόπια παραγωγή στη Ρόδο. Αρκετοί καλλιτέχνες ήρθαν σε άμεση επαφή με τις ροδιακές κεραμικές παραδόσεις και τις μεσογειακές τεχνικές, δημιουργώντας μια εποικοδομητική ανταλλαγή ανάμεσα στην τοπική χειροτεχνία, τις σύγχρονες πρακτικές και τα διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία της περιοχής.
Info:
BCK 2026 (Biennale of Contemporary Keramics ) – “Where the Day Starts / Εκεί που Αρχίζει η Μέρα” | 6 Ιουνίου – 31 Οκτωβρίου 2026
Χώροι διεξαγωγής BCK 2026: Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου, Αίθουσα των Πίθων, Παναγία του Κάστρου, Κοσμητική Συλλογή Ρόδου, Τέμενος Ρετζέπ Πασά, Προμαχώνας Παλατιού Μεγάλου Μαγίστρου, Κήπος Παλατιού Μεγάλου Μαγίστρου, Κατάλυμα της Γαλλίας, Κατάλυμα της Αγγλικής Γλώσσα
