Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από τον πολιτισμό μετατοπίζεται ολοένα και περισσότερο από τα μεγάλα ιδρύματα και τις εμβληματικές διοργανώσεις προς την καθημερινότητα της πόλης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η παραγωγή πολιτισμού, αλλά και η πρόσβαση σε αυτόν: πώς οι δημόσιοι χώροι μπορούν να μετατραπούν σε τόπους συνάντησης, πώς οι γειτονιές αποκτούν πολιτιστική ζωή και πώς μια μητρόπολη μπορεί να αναδείξει τις πολλές, συχνά άγνωστες, ταυτότητές της.
Με αφορμή τη δεύτερη χρονιά του προγράμματος «Στην αγκαλιά της Αττικής», που φέρνει δωρεάν πολιτιστικές δράσεις και εκδηλώσεις σε όλους τους δήμους της Περιφέρειας, συνομιλήσαμε με τον Περιφερειάρχη Αττικής Νίκο Χαρδαλιά για τη θέση του πολιτισμού στον δημόσιο χώρο, τη σημασία της ισότιμης πρόσβασης, την ανάδειξη των λιγότερο προβεβλημένων πολιτιστικών σημείων της Αττικής και το όραμά του για μια Περιφέρεια που φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε μια σύγχρονη μητρόπολη τέχνης και πολιτισμού.
Το πρόγραμμα «Στην αγκαλιά της Αττικής» επιστρέφει για δεύτερη χρονιά με ακόμη περισσότερες δράσεις. Τι σας έπεισε ότι άξιζε να επενδύσετε σε αυτή την πρωτοβουλία;
Θα έλεγα ότι οι ίδιοι οι πολίτες επέλεξαν να συνεχιστεί η «Αγκαλιά της Αττικής», με την ενθουσιώδη ανταπόκριση, με τη συμμετοχή τους. Κι αυτό είναι στ’ αλήθεια συγκινητικό και με τιμά βαθιά – αγκάλιασαν με ενθουσιασμό το πρόγραμμα, ως έναν καινούργιο θεσμό που ήρθε για να μείνει. Με δεκάδες επιμέρους εκδηλώσεις, χωρίς το παραμικρό κόστος για τον θεατή και μόνη απαίτηση το χαμόγελό του. Την πρώτη χρονιά λειτουργίας του προγράμματος είδαμε οικογένειες, παιδιά, νέους και μεγαλύτερους, συμπολίτες μας από κάθε ηλικιακή κατηγορία να λαμβάνουν μέρος ενεργά, να συναντιούνται, να μοιράζονται εμπειρίες και να δίνουν πνοή στον δημόσιο χώρο. Και το σημαντικό είναι ότι η ίδια εικόνα παρατηρήθηκε παντού, ανεξαρτήτως του προφίλ της εκάστοτε περιοχής, και στους 66 Δήμους της Αττικής. Την ίδια στιγμή, ετοιμαζόμαστε και για ένα νέο μουσικό φεστιβάλ, το οποίο επίσης θέλουμε να καταστεί θεσμός, καθώς ενώνει τη μουσική μας παράδοση με το σήμερα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συναυλίες με αγαπημένους καλλιτέχνες – φυσικά με δωρεάν είσοδο – σε εμβληματικά πολιτιστικά τοπόσημα της Αττικής, μέχρι τα τέλη Ιουλίου. Μία καινούργια πρωτοβουλία, για την οποία δουλεύουμε πολύ καιρό τώρα και είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι.
Συχνά μιλάμε για τον πολιτισμό ως κάτι που συμβαίνει στα μεγάλα θέατρα, τα μουσεία ή τα φεστιβάλ. Εσείς επιλέγετε να τον φέρετε στις γειτονιές. Τι αλλάζει όταν ο πολιτισμός γίνεται κομμάτι της καθημερινότητας;
Μα, όταν ψυχαγωγούμαστε, όταν περνάμε καλά εμείς – για να το θέσω όσο απλά γίνεται – και το ίδιο συμβαίνει στον διπλανό μας, μοιραζόμαστε τη χαρά της ζωής και της κοινωνικότητας. Γι’ αυτό λέμε – κι ας ακούγεται σαν κλισέ – ότι ο πολιτισμός, η τέχνη, ο αθλητισμός κ.λπ. μάς φέρνει πιο κοντά μεταξύ μας. Οπότε, για εμάς στην Περιφέρεια Αττικής, ο πολιτισμός είναι μέθεξη, αλλά είναι και ένα πρώτης τάξεως, ευγενές και αγνό μέσο κοινωνικής συνοχής, συλλογικότητας και εξωστρέφειας. Το να έχουν όλοι, ανεξαιρέτως, πρόσβαση σε ποιοτικές πολιτιστικές δράσεις, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς. Παράλληλα, η ένταξη πολιτιστικών δράσεων στην καθημερινότητα, αναδεικνύει τη μοναδική ταυτότητα κάθε περιοχής και προσελκύει ενδιαφέρον σε διαφορετικές γειτονιές.
Η Αττική είναι ένας τόπος που φιλοξενεί εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Πώς μπορεί να αναδειχθεί η πολιτιστική ταυτότητα των λιγότερο γνωστών περιοχών πέρα από τα κλασικά σημεία ενδιαφέροντος;
Έχετε δίκιο και συμφωνώ απολύτως: Η Αττική δεν είναι μόνο η Ακρόπολη και τα παγκοσμίως διάσημα, εμβληματικά μνημεία της. Είναι μια πολυπρόσωπη μητρόπολη, με ιδιαίτερο, μοναδικό πολιτιστικό πλούτο σε κάθε γωνιά της. Στόχος μας είναι να αναδείξουμε αυτή την αυθεντική ταυτότητα, συνδέοντας τον επισκέπτη με εμπειρίες που ξεπερνούν τα προφανή και ήδη πολυσύχναστα σημεία ενδιαφέροντος. Υλοποιούμε ήδη το πρόγραμμα των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων, τη στήριξη πολιτιστικών δράσεων στον δημόσιο χώρο, τη δημιουργία νέων θεσμών και τη συνεργασία με φορείς πολιτισμού. Με δυο λόγια επενδύουμε στη διάχυση του πολιτισμού σε ολόκληρη την περιφέρεια. Γιατί πολιτισμός και Αττική είναι έννοιες που ταυτίζονται.
Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα τα μεγαλύτερα πολιτιστικά πλεονεκτήματα της Αττικής που παραμένουν σχετικά άγνωστα ακόμη και στους ίδιους τους κατοίκους της;
Το σημερινό γίγνεσθαι, όλα αυτά τα υπέροχα, καινοτόμα, τολμηρά πράγματα που γίνονται τώρα, δίπλα μας – αυτή είναι η λιγότερο γνωστή πτυχή του πολιτισμού στην Αττική. Εντελώς ενδεικτικά, αναφέρω κάποιες πρωτοποριακές, δωρεάν δράσεις, όπως η έκθεση «Plásmata 3» πέρυσι ή το STEGI.RADIO φέτος στο αναβαθμισμένο Πεδίον του Άρεως. Επίσης, αξιοποιώντας πόρους του ΕΣΠΑ 2021-2027 και των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων, με μια δαπάνη ύψους 50 εκατ. ευρώ, η Περιφέρεια αναδεικνύει «κρυμμένα» ή ξεχασμένα τοπόσημα, όπως π.χ. η αποκατάσταση του διατηρητέου κτηρίου στη Φιλελλήνων κ.α. Προσωπικά έχω την πεποίθηση ότι ο πολιτισμός στην Περιφέρειά μας δεν είναι απλή δαπάνη ή μια «βιτρίνα». Είναι μια αποδοτική επένδυση, καθώς κάθε 1 ευρώ που επενδύουμε, επιστρέφει 3,44 ευρώ στην οικονομία της χώρας, ενώ η Αττική συγκεντρώνει το 58% των πολιτιστικών επιχειρήσεων ολόκληρης της Ελλάδας. Στόχος μας είναι, λοιπόν, να φέρουμε αυτόν τον ζωντανό εθνικό πλούτο δίπλα σε κάθε κάτοικο, σε όλους τους δήμους, ισότιμα και με ελεύθερη πρόσβαση.
Αν σας ζητούσα να φανταστείτε την Αττική δέκα χρόνια από σήμερα, ποια θέση θα θέλατε να κατέχει ο πολιτισμός μέσα σε αυτή την εικόνα; Και, γενικότερα, ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για την πολιτιστική ταυτότητα της Αττικής;
Το δικό μου όραμα μπορεί ο καθένας να το «διαβάσει» σε αυτό που ήδη έχουμε αρχίσει να υλοποιούμε, δηλαδή το να γίνει η Αττική μητρόπολη τέχνης και πολιτισμού. Ονειρεύομαι την Περιφέρειά μας σαν μια μητρόπολη με ανθρώπινο πρόσωπο και σε αυτή την επιδίωξη κομβικό ρόλο παίζει η τέχνη, ο πολιτισμός, ο αθλητισμός. Η Αττική που οραματιζόμαστε είναι ανοιχτή, συμμετοχική και προσβάσιμη για όλους. Για εμένα, άλλωστε, ο πολιτισμός και ο αθλητισμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα όλων, μια απαραίτητη, ζωτικής σημασίας καθημερινή εμπειρία, η οποία δεν ψυχαγωγεί απλώς. Ενώνει τους ανθρώπους, δημιουργεί κοινότητες, καλλιεργεί αξίες και βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Και αυτό είναι το μεγάλο μας στοίχημα, να γκρεμίσουμε την προκατάληψη ότι ο πολιτισμός περιορίζεται αποκλειστικά σε μεγάλες σκηνές, μουσεία ή φεστιβάλ, ότι η τέχνη απευθύνεται μόνο στην ελίτ. Ο πολιτισμός ανήκει στις γειτονιές, στις πλατείες, στα πάρκα – και τότε μόνο αποκτά πραγματικό κοινωνικό αποτύπωμα.
