“Khaima” του Αθανάσιου Καρανικόλα

Συμμετοχή στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, 11-20 Μαρτίου 2011

Εδώ και 12 χρόνια υπάρχει στην Πάτρα ένας πρόχειρος καταυλισμός Αφγανών προσφύγων. Εκεί κατοικούν γύρω στους 400 με 600 άνδρες από 12 μέχρι 60 ετών. Οι ίδιοι ονόμασαν τον καταυλισμό Khaima, που σημαίνει αντίσκηνο. « Έτσι ονόμασα κι εγώ την ταινία, επειδή θεώρησα σημαντικό να χρησιμοποιήσω τον όρο με τον οποίο οι ίδιοι οι πρόσφυγες περιγράφουν τη μη μονιμότητα της κατάστασής τους στην Πάτρα», λέει ο σκηνοθέτης Αθανάσιος Καρανικόλας στην κουβέντα που είχε μαζί μας.

Πώς σου γεννήθηκε η ιδέα να δημιουργήσεις ντοκιμαντέρ για τον καταυλισμό των Αφγανών στην Πάτρα;
Η επιθυμία μου να μιλήσω για το καταυλισμό των Αφγανών στη Πάτρα προήλθε από την ανάγκη διαλόγου για ένα θέμα που αφορά σε τόσες διαφορετικές πτυχές την ελληνική πραγματικότητα.
Όταν άρχισα τα γυρίσματα, κυκλοφορούσαν για το συγκεκριμένο θέμα κυρίως ρεπορτάζ μονόπλευρα και ανακριβή. Είδα ένα ρεπορτάζ στο ιντερνέτ, σύμφωνα με το οποίο, εκτός από φορείς ασθενειών και εγκληματικότητας, οι πρόσφυγες ήταν και κατ’ ανάγκη ομοφυλόφιλοι, αφού η εξαθλίωσή τους δεν τους επέτρεπε να συνάψουν φυσιολογικές (sic) σχέσεις με ελληνίδες και αποφάσισα με δικά μου έξοδα να ξεκινήσω τη παραγωγή.
Θεώρησα σημαντικό να μιλήσω με όσο το δυνατό πιο ξεκάθαρο τρόπο για το πρόβλημα αυτό, γιατί πίστευα πως είχα υποχρέωση να τεθώ αντιμέτωπος με το κύμα αρνητικών εντυπώσεων που διακινούνταν με ανεύθυνο τρόπο από τα μέσα. Δεν κατασκεύασα μια ταινία που επιχειρηματολογεί υπέρ μιας άποψης, αλλά μια ταινία που θέτει ένα βασικό για μένα ερώτημα: Είναι τελικά αυτά που μας χωρίζουν από τους ανθρώπους αυτούς περισσότερα από εκείνα που μας ενώνουν μαζί τους;

Συνάντησες δυσκολίες κατά τα γυρίσματα – από τις αρχές κι απ’ τους ίδιους τους πρόσφυγες; Πώς σε υποδέχθηκαν εκεί;

Προσέγγισα το καταυλισμό και τους κατοίκους του αρχικά μέσω του Ερυθρού Σταυρού και μετά αποκλειστικά μέσω της Κίνησης Υπεράσπισης Δικαιωμάτων Προσφύγων και Μεταναστών, Μεταναστριών της Πάτρας.
Μου πήρε κάποιο καιρό μέχρι να κερδίσω την εμπιστοσύνη των προσφύγων, οι οποίοι είχαν ήδη τις χειρότερες εμπειρίες από τα ΜΜΕ. Όμως μέσα σε μερικές εβδομάδες, και μετά από πολλαπλές επαφές και ουσιαστικές καθημερινές συζητήσεις με τους πρόσφυγες κατάφερα να περνώ σχεδόν απαρατήρητος στο καταυλισμό.
Μετά από λίγο χρονικό διάστημα είχα δε και πρακτική συμμετοχή από τους πρόσφυγες, οι οποίοι θεώρησαν ουσιαστικό το να καταγραφούν με καθαρή ματιά οι συνθήκες διαβίωσης τους στο καταυλισμό.
Έκανα τέσσερα ταξίδια συνολικά από το Βερολίνο στη Πάτρα και πέρασα αρκετό καιρό ζώντας τη καθημερινότητα στο καταυλισμό. Οι κάτοικοι του άλλαζαν με ραγδαίο ρυθμό και έτσι κάθε φορά που επέστρεφα μετά έστω από ολιγοήμερη απουσία, η διαδικασία ξεκινούσε από την αρχή.
Δεν ζήτησα βοήθεια από τις αρχές, εκτός από μια αίτηση που έκανα για να μπορέσω να κάνω γυρίσματα στο λιμάνι, η οποία όμως, αφού ακολούθησα όλες τις τυπικές και νόμιμες διαδικασίες, έμεινε τελικά αναπάντητη.
Κάποια πλάνα τα τράβηξα αναγκαστικά κρυμμένος, γιατί ήξερα πως στο παρελθόν η αστυνομία κατέστρεφε όποιο υλικό τύχαινε να πέσει στα χέρια της.

Τι σήμαινε η εποχή που έγιναν τα γυρίσματα για τον καταυλισμό;  Το 2009, όταν γυριζόταν η ταινία υπήρχε μεγάλη ένταση στην Πάτρα για το ζήτημα αυτό.

Η εποχή εκείνη ήταν μια εποχή αναταραχών στη Πάτρα, όχι βέβαια ότι αυτό τώρα έχει αλλάξει. Εκτός από μια μικρή μερίδα ανθρώπων, οι οποίοι έβλεπαν τις πολλές διαφορετικές πτυχές του προβλήματος, και που δεν πίστευαν ότι η καταστροφή του καταυλισμού θα λύσει  το μεταναστευτικό, οι περισσότεροι κάτοικοι της πόλης δυστυχώς περίμεναν με αγωνία ή ακόμη και αδημονία την καταστροφή του καταυλισμού. Προσωπικά θεωρώ πως ο τρόπος με τον οποίο έγινε τελικά η κατεδάφισή του  και το τι επακολούθησε για τους ανθρώπους αυτούς είναι μια μελανή στιγμή στην ιστορία της Πάτρας, η οποία ιστορικά είναι μια πόλη προσφύγων και μεταναστών.  Σήμερα τα πράγματα είναι χειρότερα, όχι μόνο για τη Πάτρα, αλλά για όλη την Ελλάδα, όπου το μεταναστευτικό πρόβλημα είναι καθημερινό, πρακτικό θέμα όλων των πολιτών της χώρας και όχι μόνο.

Για σένα άλλαξε κάτι μετά την εμπειρία αυτή;

Η εμπειρία αυτή ήταν επαγγελματικά πολύ σημαντική για μένα. Θεωρώ πως το Κhaima είναι ό,τι σημαντικότερο έχω κάνει μέχρι στιγμής, επειδή είναι ένα έργο, το οποίο δημιούργησε από μόνο του την ανάγκη ύπαρξης του κι όχι κάτι το οποίο ήρθε απλά για να καλύψει μια δική μου φιλοδοξία.
Σε προσωπικό επίπεδο, η διαδικασία κατασκευής του Κhaima ήταν επίπονη. Στο λίγο καιρό που πέρασα στη Πάτρα ήρθα σε ρήξη με παλιούς φίλους, οι οποίοι θεώρησαν πως αυτό που κάνω ήταν άσκοπο, έκανα νέους φίλους στο καταυλισμό, τους οποίους έχασα ξαφνικά μέσα σε μια νύκτα, αλλά και δημιούργησα σχέσεις ζωής με νέους συντρόφους, που με συνοδεύουν από μακριά μέχρι σήμερα.
Σε καθημερινό επίπεδο ήταν δύσκολο να περνώ την ημέρα μόνος στο καταυλισμό, επειδή οι ιστορίες και η καθημερινότητα των προσφύγων με συγκινούσαν και με σοκάριζαν ταυτόχρονα.
Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν όμως τελικά να φύγω από τη Πάτρα, ξέροντας πως η δουλειά μου εδώ έχει τελειώσει και χωρίς να είμαι σίγουρος πως αυτό που κάνω θα επιφέρει τελικά έστω και τη μικρότερη αλλαγή σε οτιδήποτε.

Σε μια τόσο έντονη περίοδο στην Ελλάδα ως προς το μεταναστευτικό, πιστεύεις ότι η επιλογή ενός ντοκιμαντέρ με τέτοιο θέμα στο Φεστιβάλ δηλώνει, συμβολίζει κάτι;

Το μεταναστευτικό αφορά τη χώρα όχι μόνο σε ανθρωπιστικό αλλά κυρίως σε πολιτικό επίπεδο. Η εξαθλίωση των μεταναστών είναι ανήκουστη κι ως εκ τούτου και η καθημερινότητα των ελλήνων είναι σε πολλά σημεία της χώρας αφόρητη.
Δε πρέπει επίσης να ξεχνάμε πως πολλοί από τους μετανάστες είναι εργαζόμενοι στην Ελλάδα εδώ και χρόνια και πως παλεύουν και για τα εργασιακά τους δικαιώματα. Δε πιστεύω πως όλοι οι μετανάστες είναι άγιοι άνθρωποι ή άγγελοι επί της γης. Όμως σε μια κοινωνία σε κρίση, όπως είναι σήμερα η ελληνική κοινωνία, είναι δυστυχώς απαραίτητος και ο αποδιοπομπαίος τράγος, στον οποίο μπορεί να φορτώσει κανείς τα πάντα, από την ανεργία μέχρι την εγκληματικότητα, εκμεταλλευόμενός τον ταυτόχρονα ως φθηνό εργατικό δυναμικό και με χυδαίο χειριστικό τρόπο, προκειμένου να αποπροσανατολίσει και να κατευθύνει τους βαθιά δυσαρεστημένους πολίτες.
Όλα αυτά είναι πράγματα γνωστά, καθώς επίσης είναι γνωστό και το αδιέξοδο της χώρας, που δεν έχει τη δυνατότητα να επιτρέψει στους πρόσφυγες να την εγκαταλείψουν με προορισμό την υπόλοιπη Ευρώπη και που ως μοναδικό τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος έχει τη κατασκευή τοίχων και την αστυνόμευση.
Το Κhaima μιλά άλλοτε έμμεσα και άλλοτε άμεσα για το θέμα αυτό.
Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου δίνει  με το τρόπο του την πλατφόρμα, έτσι ώστε να ακουστεί έστω και σε λίγους θεατές αυτή η χαμηλή φωνή. Θέλω να πιστεύω πως θεωρεί το θέμα καίριο και τον τρόπο προσέγγισής του άξιο λόγου, τίποτε περισσότερο ή λιγότερο απ’ αυτό.

 

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, το ντοκιμαντέρ προβάλλεται την Πέμπτη 17/3 στις 22.30 και το Σάββατο 19/3 στις 15.30.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.