Η Δήλος, το νησί των θεών, το κέντρο του κόσμου στην αρχαιότητα, αναδύεται μέσα από τον φακό της Erieta Attali, με έναν τρόπο που δύσκολα θα μπορούσε να περιγραφεί με λόγια. Στην έκθεση φωτογραφίας της, Erieta Attali. Δήλος | Γη εν πλω στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, αποκαλύπτεται μια νέα, λυρική διάσταση του νησιού – αυτή της σιωπής, του φωτός και της ερημιάς.
Η Erieta Attali είναι μία από τις πιο επιβλητικές φωτογράφους τοπίου και αρχιτεκτονικής της σύγχρονης εποχής. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία της σε αρχαιολογικούς χώρους, και σήμερα καταγράφει το μυθικό νησί της Δήλου, τον τόπο γέννησης του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος. Η καλλιτεχνική αποτύπωση του αρχαιολογικού χώρου για την Erieta Attali υπερβαίνει την κυριολεξία της απλής καταγραφής. Πολύ απλά γιατί η ίδια εστιάζει κυρίως στο πνεύμα του τόπου – στο πνεύμα των ανθρώπων που κατοίκησαν τις Κυκλάδες, τα νησιά του Αιγαίου.
«Η Δήλος είναι το κέντρο του κόσμου», θα μου πει η ίδια, και δεν αναφέρεται μόνο στην ιστορική της σημασία, αλλά και στην πνευματική της θέση στον χάρτη του Αιγαίου. Η ενασχόλησή της με την αρχαιολογία ξεκίνησε πολύ νωρίς, όταν η φωτογραφία έγινε το πρώτο της επαγγελματικό εργαλείο για την καταγραφή και αποτύπωση των αρχαιολογικών χώρων. «Από τα 26 μου, εργάστηκα στις ανασκαφές, φωτογραφίζοντας τα ευρήματα και τα αρχαία κτίσματα, και αυτό με καθόρισε ως φωτογράφο και άνθρωπο. Όμως, για μένα, η φωτογραφία δεν ήταν απλώς ένα εργαλείο καταγραφής. Είχε πάντα μια καλλιτεχνική διάσταση, έναν τρόπο να εκφράσει την ουσία του τόπου και την ιστορία του με μια διαφορετική οπτική. Τα 12 χρόνια που εργάστηκα σε αρχαιολογικούς χώρους, όπως στους Μακεδονικούς τάφους και την ελληνική αρχαιολογία, μου έδωσαν τη δυνατότητα να κατανοήσω τη βαθιά σύνδεση του φωτός και του χώρου με την ανθρώπινη ιστορία».
Έτσι κάπως η φωτογραφία θα εξελιχθεί μέσα της σε κάτι παραπάνω από μια απλή καταγραφή. Άρχισε να βλέπει τη φωτογραφία ως μια γλώσσα που μπορεί να αφηγηθεί ιστορίες, να αναδείξει τις κρυμμένες αλήθειες του κάθε τόπου. Όταν λοιπόν ήρθε η στιγμή να δουλέψει στη Δήλο, το έργο αυτό ήταν μια φυσική συνέχεια αυτής της καλλιτεχνικής της πορείας. «Το νησί, το οποίο υπήρξε το κέντρο του κόσμου για την αρχαία Ελλάδα, μου κέντρισε ξανά το ενδιαφέρον με την ίδια δύναμη που ένιωθα όλα αυτά τα χρόνια στην αρχαιολογία. Η φωτογραφία εδώ, σε αυτό το τοπίο, έγινε η γέφυρα για να ενώσω την αρχαιολογική ιστορία με την καλλιτεχνική μου προσέγγιση, αποτυπώνοντας τις ανεπανάληπτες στιγμές του φωτός και των σκιών που αναδύονται μόνο σε ιδιαίτερες ώρες της ημέρας, δίνοντας νέο νόημα στον τόπο και τον χρόνο».
Όταν η Erieta Attali ταξίδεψε από το Παρίσι για να φωτογραφήσει τη Δήλο, οι καιρικές συνθήκες θα αλλάξουν τα σχέδιά της αλλά και η καλλιτεχνική της προσέγγιση. «Όταν έφτασα από το Παρίσι, έπεσα σε φοβερούς αέρηδες. Το μόνο που προλάβαμε ήταν να προσγειωθούμε, και μετά o αέρας απέκλεισε τα πάντα. Σταμάτησαν οι πτήσεις, τα καράβια, και έτσι αναγκάστηκα να μείνω στη Μύκονο», λέει. «Από εκεί, άρχισα να βλέπω τη Δήλο. Μόλις 20 λεπτά από το νησί, και δεν μπορούσα να πάω! Είδα τη Δήλο να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται, ανάλογα με το φως, με τα κύματα και τον καιρό. Αυτή η εμπειρία διαμόρφωσε ολόκληρη τη σύλληψή μου για το φωτογραφικό μου έργο». Επιλέγει να παρατηρήσει το νησί από τα γειτονικά κυκλαδονήσια – Πάρο, Σύρο, Μύκονο, Σίφνο, Νάξο και Τήνο – αποτυπώνοντας τις μεταμορφώσεις του φωτός στην ανατολή και τη δύση, και τη μαγική σιγή της πανσελήνου.
Ένας φωτογραφικός στοχασμός για την αρχαία νήσο της Δήλου, τη μυθική γενέτειρα του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος
Η φωτογραφία της Δήλου για την Erieta Attali είναι μια αντανάκλαση του πνεύματος του τόπου, του φωτός και της απουσίας ανθρώπινης παρουσίας. «Δεν χρειάζεται να προσπαθήσω να αποδώσω την ερημιά. Ο φακός μου συλλαμβάνει τη σιωπή του τόπου».
Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που την συντρόφευε τις ατελείωτες ώρες σιωπής με τη φωτογραφική μηχανή της με την οποία φωτογραφίζει με μεγάλη προσοχή και ακρίβεια – μια μηχανή μεγάλου φορμά. Ο χρόνος έκθεσης μπορεί να κυμαίνεται από 30 λεπτά έως και δύο ώρες, και είναι ενδιαφέρον να φανταστεί κανείς πόσες σκέψεις, συναισθήματα και παρατηρήσεις μπορεί να αναδύονται μέσα σε αυτή τη διάρκεια. Τι είναι αυτό που συνδέει τη φωτογράφο με το τοπίο και το φως για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, σε πλήρη ακινησία και σιωπή, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή να αποτυπώσει την εικόνα που τόσο ακριβώς φαντάστηκε; «Περιμένω ώρες, στο βουνό ή σε κάποιο σημείο από το οποίο βλέπω τη Δήλο», αναφέρει η ίδια η φωτογράφος. «Ο χρόνος μπορεί να περάσει και να μην υπάρχει τίποτα – αλλά είναι η στιγμή που το φως αλλάζει που ο τόπος αποκαλύπτεται».
Με την πολύτιμη υποστήριξη της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, του Μουσείου Μπενάκη αλλά και του Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της εφορίας Κυκλάδων, η έκθεση της Erieta Attali παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και ενσωματώνει τα μοναδικά στοιχεία του νησιού. Μια αποκάλυψη της Δήλου ως μια ζωντανή σύνθεση του φωτός και της σκιάς, του παρελθόντος και του αιώνιου, προσφέροντας μια μοναδική εικονική αφήγηση που ενώνει την ιστορία με τον μύθο, το τοπίο με την ψυχή του τόπου.
Σε επιμέλεια της Erieta Attali και του Λάμπρου Παπανικολάτου, η έκθεση περιλαμβάνει 25 μεγάλες φωτογραφικές εκτυπώσεις της Erieta Attali, μια ταινία επτά λεπτών της Ελισάβετ Τσουκτίδη και μια χαρτογραφική απεικόνιση σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Άρη Καφαντάρη. Τον σχεδιασμό της έκθεσης υπογράφει ο Τάσος Ροΐδης.
Info έκθεσης
Erieta Attali. Δήλος – Γη εν πλω | 25 Ιουνίου –21 Σεπτεμβρίου 2025 | Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή:10:00-18:00, Πέμπτη:10:00-00:00 | Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού
