«Φάνι και Αλέξανδρος»: Γιορτάζοντας τα Χριστούγεννα με τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

«Το "Φάνι και Αλέξανδρος" αντιπροσωπεύει όλη μου τη ζωή ως σκηνοθέτης»: Το αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ανακαλεί την παιδική του ηλικία και ξεκαθαρίζει οριστικά τους λογαριασμούς του με το παρελθόν

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ο οποίος ζούσε τότε ως αυτοεξόριστος στο Μόναχο μετά την εναντίον του δίωξη από τις σουηδικές αρχές για φοροδιαφυγή, συνέλαβε την ιδέα για το «Φάνι και Αλέξανδρος». Αφού απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες, επέστρεψε στη Σουηδία για να γυρίσει το έργο αυτό που, ενώ αρχικά προοριζόταν για την τηλεόραση, έγινε τελικά ταινία σε δύο εκδοχές. Μία σύντομη και μία ολοκληρωμένη διάρκειας 188 και 312 λεπτών, αντίστοιχα που αμφότερες προβλήθηκαν στις κινηματογραφικές αίθουσες το 1982.

Η πλοκή τοποθετείται σε μία σουηδική πόλη των αρχών του 20ού αιώνα. Η  Έλενα Έκνταλ, μία διάσημη ηθοποιός που έχει πλέον αποσυρθεί από την ενεργό δράση, καλεί στο σπίτι της τους τρεις γιους της και τις οικογένειές τους για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα. Ο Όσκαρ και η γυναίκα του Έμιλι δίνουν το «παρών» μαζί με τα παιδιά τους Φάνι και Αλέξανδρο. Εκεί καταφτάνουν και ο Καρλ και ο Γκούσταβ Άντολφ συνοδευόμενοι από τις συζύγους τους.

Με φόντο το χριστουγεννιάτικο σκηνικό ξεδιπλώνονται όλοι αυτοί οι χαρακτήρες αλλά και οι μεταξύ τους σχέσεις. Τις εορταστικές μέρες διαδέχεται ένα τραγικό συμβάν. Ο Όσκαρ, ηθοποιός και διευθυντής του θεάτρου της πόλης, καταρρέει κατά τη διάρκεια μίας πρόβας και λίγο αργότερα πεθαίνει.

Μόλις ο χειμώνας περάσει η Έμιλι δέχεται να παντρευτεί τον επίσκοπο Έντβαρντ Βέργκερους, ο οποίος της συμπαραστέκεται στο πένθος της, και μετακομίζει μαζί με τον γιο της και την κόρη της στο σπίτι του. Η ζωή της Φάνι και του Αλέξανδρου αλλάζει ριζικά. Από ένα περιβάλλον γεμάτο χαμόγελα, ζωντανά χρώματα και υλικά αγαθά τα δύο αδέλφια θα βρεθούν φυλακισμένα σ’ έναν κόσμο, στον οποίο βασιλεύουν ο πουριτανισμός, η σκληρότητα και η τιμωρία. 

Ο Μπέργκμαν επαναφέρει εδώ όλες τις θεματικές που διαπότισαν τη φιλμογραφία του. Μέσα από την ιστορία του Αλέξανδρου, στα μάτια του οποίου τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας είναι δυσδιάκριτα, παρουσιάζει στιγμές της παιδικής του ηλικίας και τον τρόπο με τον οποίο η θρησκεία επέδρασσε στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. Ως γιος ενός αυταρχικού πάστορα έλαβε μία αυστηρή ανατροφή βασισμένη στην καταπιεστική χριστιανική ηθική που τον επηρέασε βαθιά. Το αποτέλεσμα ήταν να νιώθει από νωρίς, όπως ακριβώς και ο νεαρός του ήρωας, την απουσία του Θεού. Για να σωθεί από το σκοτάδι της πατρικής τυραννίας που μία ζωή τον ακολουθούσε βρήκε καταφύγιο στην καλλιτεχνική δημιουργία, στις τέχνες του θεάτρου και του κινηματογράφου. 

Με την ημι-αυτοβιογραφική αυτή ταινία ο Σουηδός σκηνοθέτης έρχεται αντιμέτωπος με τους προσωπικούς του δαίμονες και ξεκαθαρίζει τους λογαριασμούς του με το παρελθόν. Το ευτυχές τέλος που επιφυλάσσει για τη Φάνι και τον Αλέξανδρο που μετά τον θάνατο του επισκόπου ξαναβρίσκουν την ευτυχία και την ελευθερία τους λυτρώνει και τον ίδιο, ενώ τερματίζει τις μεταφυσικές αναζητήσεις που χρόνια τον βασάνιζαν μέσα από τον λόγο που βγάζει ο Γκούσταβ Άντολφ μετά την απελευθέρωση της Έμιλι και των παιδιών της από τα δεσμά του δεσποτικού Βέργκερους με τον οποίο υμνεί τις ηδονές και τις απολαύσεις της ζωής.

Ο Μπέργκμαν ήθελε αυτό το φιλμ να είναι το τελευταίο του. «Μετά το Φάνι και Αλέξανδρος δεν θα ξανακάνω άλλη ταινία μεγάλου μήκους. Ποτέ μου δεν διασκέδασα και δεν δούλεψα τόσο πολύ. Το Φάνι και Αλέξανδρος αντιπροσωπεύει όλη μου τη ζωή ως σκηνοθέτης. Οι μεγάλου μήκους είναι για τους νέους, σωματικά και πνευματικά. Ακόμα κι αν γράψω, κάποιος άλλος θα το σκηνοθετήσει.», είχε δηλώσει σε συνέντευξή του. Επέστρεψε ωστόσο για να σκηνοθετήσει μερικές ταινίες για την τηλεόραση με κύκνειο άσμα το Saraband το 2003.

Το «Φάνι και Αλέξανδρος» χαρακτηρίστηκε από κοινό και κριτικούς ως αριστούργημα και απέσπασε τέσσερα βραβεία Όσκαρ: καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, φωτογραφίας, σκηνικών και κοστουμιών.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Κάθε βδομάδα μπορείτε να λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc mag με τις προτάσεις μας