Στη Θεσσαλονίκη, εδώ και λίγα χρόνια, συμβαίνει κάτι συναρπαστικό. Τη στιγμή που η οικονομική πραγματικότητα αφαιρεί και το τελευταίο ψιμύθιο σοβαρότητας από το διαχρονικά ανέκφραστο πρόσωπο της εγχώριας πολιτικής για το θέατρο και ανατρέπει τα πάγια ακόμη και των κραταιότερων θεατρικών δομών της πόλης (βλ. ΚΘΒΕ, Πειραματική Σκηνή), η θεατρική ανθρωπογεωγραφία της πόλης αρχίζει να αλλάζει ριζικά. Παράλληλα με το φαινόμενο των θεάτρων που κλείνουν και των θεατρικών ομάδων που κατεβάζουν ρολά, σε υπόγεια και παλιά ημιεγκαταλελειμμένα εμπορικά κτήρια της πόλης τα φώτα ανάβουν, ταμπέλες αναρτώνται και μια σειρά από καλλιτεχνικές ομάδες με ευφάνταστα ονόματα και περίσσεια δημιουργικής ενέργειας φύονται αποτελούμενες από μέλη όλο και νεαρότερης ηλικίας. Αν και τα προβλήματα δε λείπουν, με τις περισσότερες από αυτές να περιπλανώνται άστεγες σε θεατρικούς και μη χώρους της πόλης, η βαλβίδα διαρροής του θεσσαλονικιώτικου δημιουργικού κοιτάσματος προς την Αθήνα μοιάζει να έχει αρχίσει να κλείνει.
Η εύφορη αυτή κοιλάδα, ωστόσο, παρέμεινε για αρκετά μεγάλο διάστημα σχετικά αχαρτογράφητη, με τις ομάδες να δυσκολεύονται να ανοιχτούν στο ευρύτερο κοινό, αλλά και να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους. Το ρόλο του διαμεσολαβητή ανέλαβε να παίξει ο Δήμος Θεσσαλονίκης στηριζόμενος σε μια ιδέα της Ιφιγένειας Ταξοπούλου: στο πλαίσιο των 46ων Δημητρίων, τον Οκτώβριο του 2011, 11 θεατρικές ομάδες της πόλης συνδιαμόρφωσαν τη σπονδυλωτή παράσταση «Απογραφή πληθυσμού» μέσα από 15λεπτα πρότζεκτ με κοινή θεματική. Η επιτυχία του εγχειρήματος, σε συνδυασμό με την πρόθεση της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού να ενισχύσει τις τοπικές θεατρικές δυνάμεις, οδήγησε στη διεξαγωγή του 1ου Θεατρικού Φεστιβάλ της πόλης το διάστημα Απριλίου-Ιουνίου 2012, στο πλαίσιο του οποίου οι υποδομές και το ανθρώπινο δυναμικό του Δημοτικού Θεάτρου «Άνετον» παραχωρήθηκαν σε οχτώ θεατρικές ομάδες που ανέλαβαν να διαχειριστούν το χώρο, εισπράττοντας ταυτόχρονα και το σύνολο των κερδών από τα εισιτήρια.
Η περσινή πιλοτική προσπάθεια κάνει φέτος ένα βήμα προς τη θεσμική ενηλικίωση. Με τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Ανοιχτή Σκηνή – Θεατρικές Φωνές της Πόλης στο «Άνετον» από τις 2 Φεβρουαρίου έως τις 31 Μαρτίου 2013, και ακολουθώντας το ίδιο λειτουργικό μοντέλο, η Αντιδημαρχία Πολιτισμού θέτει ως στόχο την ενθάρρυνση της τοπικής θεατρικής παραγωγής, την ανάδειξη νέων δημιουργικών φωνών και την τόνωση της καλλιτεχνικής πολυφωνίας, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση του Δημοτικού Θεάτρου και την ανάδειξή του σε κεντρικό πυλώνα της θεατρικής ζωής της πόλης.
Από τις περισσότερες από τις 30 αιτήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος που κατατέθηκαν -γεγονός που αποδεικνύει τις ανάγκες αλλά και τη διάθεση για δημιουργία των ομάδων της πόλης- η εννιαμελής Επιτροπή Θεάτρου του Δήμου κατέληξε σε 10, με κριτήρια το δραματουργικό και σκηνοθετικό ενδιαφέρον, την ποικιλομορφία δραματικών ειδών και σκηνικών μορφών, τις προηγούμενες επιδόσεις των ομάδων αλλά και τη διάθεση ενίσχυσης νέων προσώπων. Οι ομάδες που επελέγησαν, παλαιότερες και νεότερες, ηλικίας λίγων μηνών έως δέκα ετών, περισσότερο ή λιγότερο επαγγελματικές, με θητεία σε ανάλογες διοργανώσεις ή πρωτοεμφανιζόμενες, μοιάζουν να αντανακλούν το μωσαϊκό καλλιτεχνικής έκφρασης που αναδύεται την τελευταία πενταετία στην πόλη. Κινούμενες σε ένα ευρύ εκφραστικό φάσμα, παρουσιάζουν έργα σε κείμενα ελληνικά (Δημήτρης Δημητριάδης), ξένα (Wilde, Shakespeare, Pinter) αλλά και δικά τους, υιοθετώντας φόρμες από πιο κλασικές έως σκηνικά project, performances και μουσική πρόζα, με την πλειονότητα των παραστάσεων να παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο πλαίσιο του Φεστιβάλ.
Για τα μέλη των ομάδων, η συμμετοχή σε μια τέτοια διοργάνωση, με τη βαρύτητα μάλιστα που δίνει η σφραγίδα του Δήμου, αποτελεί μια καλή ευκαιρία να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους σε μια μεγάλη σκηνή (άστεγες, γαρ, οι περισσότερες) και να κάνουν ένα άνοιγμα, επικοινωνώντας με ένα ευρύτερο -από το σύνηθες niche- κοινό. Θεωρούν ακόμη ότι το Φεστιβάλ αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως έναυσμα για τη δημιουργία ενός ουσιαστικότερου κυκλώματος διάδρασης ανάμεσα στις καλλιτεχνικές δυνάμεις σε μια περίοδο που ενέργεια, χρήμα και υποδομές δεν περισσεύουν για σπατάλη. Το πιο σημαντικό ίσως στοιχείο, ωστόσο, είναι η διάθεση που δείχνουν να δημιουργήσουν και να εκφραστούν μακριά από τη φορμόλη της εξάρτησης από κρατικές επιχορηγήσεις. Όπως το διατύπωσε χαρακτηριστικά ένας σκηνοθέτης, «ένα θέατρο και καλά φώτα θέλουμε».
Αν και τα περιθώρια βελτίωσης του θεσμού είναι μεγάλα, είναι σημαντικό να δούμε τέτοιου είδους πρωτοβουλίες ως ένα πρώτο πάτημα του διακόπτη για να ανάψουν αυτά τα φώτα, ακόμα και αν το θεσμικό «χέρι» που κάνει την κίνηση εξακολουθεί να παραμένει κάπως σκουριασμένο. Εξάλλου, δουλειά αυτού του «χεριού» είναι να σου δίνει τα φώτα και όχι χαρτζιλίκι για να πληρώσεις τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Πώς το έλεγε ο Σιδηρόπουλος σε εκείνο το τραγούδι; «… Δώστε μας πνοή, στέγη και τροφή, μια ιδέα στεγανή που να μην μπάζει κρύο…»
Φωτογραφία: Ομάδα Θεάτρου «Ars Moriendi», Άμλετ του William Shakespeare, 22 – 24 Μαρτίου 2013 στο πλαίσιο του φεστιβάλ της Ανοιχτής Σκηνής.
