Κείμενο: Αργυρώ Πιπίνη
*‘Περιεργότερο και περιεργότερο, φώναξε η Αλίκη (η έκπληξή της ήταν τόσο μεγάλη που προς στιγμήν είχε ξεχάσει να μιλάει σωστά ακόμα και τη γλώσσα της).
Η αρχή του 2ου κεφαλαίου του βιβλίου Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων.
Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη σύγχρονη πραγματικότητα τα μουσεία, η προσέγγισή τους σήμερα τόσο στο εικαστικό σύμπαν όσο και στην τέχνη γενικότερα, μας χαρίζει απίστευτης ομορφιάς εκθέσεις όπως αυτή που είδαμε στο Victoria and Albert Museum―Alice: Curiouser and Curiouser― μια περιήγηση που απευθύνεται όχι μόνο στους μεγάλους αλλά και στα παιδιά. Η απάντηση της Βιρτζίνια Γουλφ για το αν η Αλίκη στη χώρα των Θαυμάτων και το Τι είδε η Αλίκη μέσα στον καθρέφτη είναι βιβλία για παιδιά «Δεν είναι βιβλία για παιδιά, είναι τα μόνα βιβλία με τα οποία γινόμαστε εμείς παιδιά», με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη.
Η Αλίκη στη χώρα των Θαυμάτων αποτελεί εθνικό θησαυρό για τους Άγγλους και μ’ αυτή την έκθεση την αποθεώνουν ― τόσο το βιβλίο, το πρωτότυπο χειρόγραφο του Κάρολ και τα σχέδια του sir John Tenniel, τις απανωτές εκδόσεις του, όσο και τις εικονογραφήσεις που βασίστηκαν σ’ αυτό, παλιότερες και σύγχρονες, τους συμβολισμούς, τις ταινίες, βουβές και ομιλούσες, την κατά Disney εκδοχή, τη μουσική, τις παραστάσεις, τα μιούζικαλ, τη μόδα, την ψυχαναλυτική ανάγνωση της ιστορίας, την εμπορευματοποίηση της εικόνας της ηρωίδας (από παλιά κουτιά μπισκότων, αντικείμενα για το σπίτι, τραπουλόχαρτα και παιχνίδια με κάρτες με τις πρώτες, κλασικές εικόνες του Τένιελ, μέχρι μοντέρνα φλιτζανάκια και τσαγιερά, κι από φεστιβάλ μπίρας μέχρι διαφημίσεις ψυγείων).
Και κάτι που δεν ήξερα: το 1867 συνηθιζόταν να εμπορευματοποιούνται επιτυχημένα βιβλία· οι αναγνώστες ήθελαν ένα κομμάτι από την ψυχή των αγαπημένων τους ηρώων. Το έκανε ακόμα και ο Ντίκενς με Τα χαρτιά του Πίκγουικ.
Περπατώντας από δωμάτιο σε δωμάτιο, με διαφορετικό ηχητικό περιβάλλον στο καθένα, από τον ήχο του νερού μέχρι το White Rabbit των Jefferson Airplane, μας τυλίγει η ατμόσφαιρα της εποχής που γράφτηκε η ιστορία. Από τον Λούις Κάρολ (τον Charles Lutwidge Dodgson, δηλαδή) και τη ζωή του, ―πολλές φωτογραφίες της εποχής― στην ηρωίδα, την Αλίκη (την Alice Liddell, δηλαδή) και τη ζωή της, μέχρι την κατασκευή με το σπιτάκι στο οποίο φράκαρε όταν το σώμα της μεγάλωσε, κι από την τεράστια γάτα του Τσεσάιρ που δεσπόζει καταλαμβάνοντας τον μεγαλύτερο χώρο στο δικό της δωμάτιο ―με πρόσωπο που αλλάζει και παίρνει διάφορες εκφράσεις όπως χαμογελά― μέχρι την κάμπια αλλά και το χιλιοαποτυπωμένο τσάι με τον Καπελά, τον Μαρτιάτικο Λαγό, τον Τυφλοπόντικα και την Αλίκη, κι από κοστούμια για το θέατρο και το μπαλέτο μέχρι πίνακες ζωγραφικής, δημιουργίες υψηλής ραπτικής και φωτογραφήσεις μόδας.
Διασχίζουμε τις αίθουσες, πέντε στον αριθμό ― πληροφορίες κι ακόμα πιο πολλές πληροφορίες, βομβαρδιζόμαστε χωρίς αυτές οι πληροφορίες να μας στερούν την απόλαυση ― φοράμε γυαλιά για μια virtual reality περιπέτεια, για να παίξουμε κροκέ με τους σκαντζόχοιρους, μπορούμε να διαβάσουμε τα σύντομα επεξηγηματικά κείμενα στις προθήκες, αλλά δεν είναι κι απαραίτητο, μπορούμε να καθίσουμε στα παγκάκια που υπάρχουν σε κάποια από τα δωμάτια για να απορροφήσουμε όσα ζούμε.
Παράλληλα μ’ εμάς τα παιδιά ακολουθούν τη δική τους διαδρομή: με μια σελίδα Α4 με ασπρόμαυρα σχέδια που παίρνουν στην είσοδο της έκθεσης και την οποία ‘αξιοποιούν’ διαβάζοντας τις οδηγίες και διπλώνοντας τις γωνίες ― ένας χάρτης, θα λέγαμε, στα βήματα της Αλίκης με οδηγό τα Κουνέλια ―, κοιτάζουν μέσα από πορτόνια στα ζωγραφισμένα σκηνικά, ανακαλύπτουν τι ρόλο παίζουν τα γάντια, το ρολόι, οδηγούνται σε προθήκες όπου βλέπουν επιτραπέζια παιχνίδια της εποχής, εξετάζουν εικόνες-κλειδιά, με λόγια-μότο του βιβλίου.
Οι πληροφορίες και οι φωτογραφίες από τη ζωή της Alice Liddell, του κοριτσιού που αποτέλεσε την έμπνευση του Κάρολ για την Αλίκη, τα ταξίδια της σε Ευρώπη και Αμερική, όπου την αντιμετώπισαν σαν σταρ της εποχής, η συνάντησή της με τη βασίλισσα Βικτωρία, ο γάμος της, οι σχέσεις της με τον Dodgson, τον συγγραφέα, μέχρι τον θάνατό του το 1898, η επίδραση της ιστορίας σε εικονογράφους, μουσικούς, κινηματογραφιστές, στους Ιάπωνες δημιουργούς manga και anime, το φαινόμενο Αλίκη δηλαδή, δεν είναι ο λόγος που η έκθεση Alice: Curiouser and Curiouser ήταν μια γιορτή για το βιβλίο: είναι ο τρόπος που κυλάει ο χρόνος ενώ περιηγείσαι στα δωμάτια, η αύρα που σε τυλίγει και σε μαγεύει.
Όπως και στην ιστορία της Αλίκης, ο χρόνος διαστέλλεται και συστέλλεται, γίνεται πιο γρήγορος και σταματά. Το χιούμορ του βιβλίου, το παιχνίδι με τις λέξεις, η ευφάνταστη πλοκή, η αποκάλυψη στο τέλος της ιστορίας ότι έχουμε να κάνουμε με όνειρο, το καλειδοσκόπιο σκέψεων και συναισθημάτων που μας κατακλύζει όταν το διαβάζουμε για πρώτη φορά, είτε ως παιδιά είτε ως ενήλικες, όλα αυτά και άλλα πολλά που βρίσκονται κρυμμένα κάπου μέσα μας, αθέατα κι από μας τους ίδιους, οι διαδρομές στην έκθεση του V&A τα αποκαλύπτουν, τα ορίζουν και τα σχηματοποιούν, κι όταν βγήκαμε μετά από ώρες από το κτήριο στο κρύο Λονδίνο, από αυτή τη γιορτή της Αλίκης, ήμασταν ενθουσιασμένοι με το ταξίδι μας στην κουνελότρυπα.
