Η ταινία “Uchronia” του Φιλ Ιερόπουλου, σε σενάριο Φοίβου Δούσου, ένα ψυχεδελικό ταξίδι στον χρόνο, αυτή η σουρεαλιστική κινηματογραφική διασκευή του έργου «Μια Εποχή στην Κόλαση» του Αρθούρου Ρεμπώ, κάνει την πρεμιέρα της στην Αθήνα, και μας έχουν ετοιμάσει μια εβδομάδα προβολών και συζητήσεων κι όχι μια απλή πρεμιέρα, μα επτά νύχτες πρεμιέρας στον κινηματογράφο Τριανόν από τις 24 Σεπτεμβρίου.
Το “Uchronia” έκανε την πρεμιέρα του στην Μπερλινάλε, ακολούθησαν κι άλλα διεθνή φεστιβάλ σε: Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Βοστώνη, Ζάγκρεμπ, Μεξικό Σίτι, κι ακολουθούν κι άλλα: Σικάγο και Μιλάνο. Έλαβε πολύ καλές κριτικές και κάποια βραβεία, μα το σημαντικότερο όλων, την αποδοχή από το κοινό που το παρακολούθησε. Ζήτησα λοιπόν, με αφορμή την πρεμιέρα της ταινίας στην Αθήνα, από έξι περφόρμερς που συμμετέχουν να μοιραστούν μαζί μας το τι σημαίνει αυτή η λέξη Uchronia και η ίδια η ταινία για τον καθένα τους:
Η Φλομαρία Παπαδάκη είναι ηθοποιός. Στην ταινία υποδύεται τη Louise Michel:
«Το “Uchronia” υπό μια έννοια βάζει το φάντασμα του Αρθούρου Ρεμπώ να διασκευάζει το ίδιο του το έργο, το “Μια Εποχή Στην Κόλαση”, επιστρέφοντας απ’ τους νεκρούς για μια ακόμη τελευταία ζαριά (μ’ αρέσει να τον φαντάζομαι τζογαδόρο μάλλον γιατί από πολλές απόψεις ήταν): να συνομιλήσει με τα επαναστατικά κινήματα των τελευταίων 150 χρόνων και τα άτομα που μέσα σε αυτά προσπάθησαν να διευρύνουν τη σκέψη τους, να τη συλλογικοποιήσουν και να την αρθρώσουν προκειμένου να πουν αυτά που ξέρατε τελειώσανε και τελικά να κάνουν μια επανάσταση.
Αν κάπου καταλήγουμε είναι στο γεγονός πως η επανάσταση δεν είναι δυνατόν ποτέ να αποτύχει παρά να συνεχίζεται, να καταλαγιάζει, να δυναμώνει, διαρκώς να κάνει την ενδοσκόπηση της και διαρκώς να μεταμορφώνεται σε ένα κάρο άλλα πράγματα που έχουμε ανάγκη. Να μας δίνει πολλά και να μας ζητάει περισσότερα. Όμως η ζωή μας είναι πολύ μικρή 🙁 Αλλά μιας και η ζωή μας δεν είναι η μόνη ζωή που υπάρχει, σκέφτομαι την επανάσταση ως κάτι που υφίσταται πέρα από τον χωροχρόνο, με την έννοια ότι τον περιλαμβάνει, τον επεκτείνει και τον καταργεί. Κάπως έτσι, στο μυαλό μου συνδέεται η uchronia με όλα αυτά. Αρκετά συμπαντικό αλλά κυριολεκτώ».
Η Ρέα Βαλντέν είναι θεωρητικός κινηματογράφου και κινηματογραφίστρια. Στην ταινία υποδύεται την Emma Goldman:
«Η ταινία “Uchronia” είναι ένα κινηματογραφικό δοκίμιο για την queerness και την επανάσταση, για την επαναστατική queerness και τις queer επαναστάσεις, και κυρίως για τον queer πυρήνα όλων των επαναστάσεων. Με έναν ιδιόμορφο τρόπο, γράφει μια ιστορία των επαναστάσεων. Κατασκευάζεται ως ένα πολυεπίπεδο οπτικοακουστικό κολλάζ, και μέσα από αυτόν τον τρόπο, θέτει διαρκώς το ερώτημα της πρωτοποριακής τέχνης, της τέχνης ως queerness, της τέχνης ως επανάσταση. Θεωρώ ότι αναφέρεται και συνομιλεί με την ταινία Idées Fixes / Dies Irae (1977) της Αντουανέττας Αγγελίδη, που επίσης επιτελεί έναν πολυεπίπεδο κινηματογραφικό λόγο για την τέχνη, το φύλο, και την επανάσταση.
Το πολλαπλό κολλάζ που επιτελεί η “Uchronia”, σημαίνει ότι οι παράξενες χαρακτήρες της είναι και εκείνες κολλάζ. Κολλάζ του ιστορικού χαρακτήρα, ας πούμε της Emma Goldman, με το ίχνος που έχει αφήσει στο παρόν, με το σχόλιο της ταινίας για αυτή, αλλά και το σχόλιο που υποθέτουμε ότι εκείνη θα έκανε για το σήμερα, μαζί με τον άνθρωπο που παίζει τον ρόλο, ατελείωτες συζητήσεις για την τέχνη και την επανάσταση. Οι χαρακτήρες στην “Uchronia” είναι και δεν είναι ρόλοι. Ασφαλώς δεν είμαι ο ρόλος, αλλά και δεν παίζω ακριβώς. Μιλάει η ταινία. Ο Φιλ. Ο Φοίβος. Ποιος είναι το υποκείμενο του λόγου; Η Uchronia λεγόταν αρχικά «κόλαση», και νομίζω ότι και αυτό έχει τη σημασία του. Η αντίσταση των κολασμένων της γης. Η κόλαση που καθημερινά μετατρέπουμε. Τι σημαίνει η έννοια “ουχρονία“; Σκέφτομαι ότι η ουχρονία δεν είναι ο μη χρόνος, αλλά ένας άλλος χρόνος. Κατά αναλογία με την “ουτοπία”, η ουχρονία θα μπορούσε να είναι εκείνος ο άλλος, ο φανταστικός χρόνος, που σχολιάζει τον παρόντα χρόνο. Ένας χρόνος κριτικού στοχασμού και επιθυμίας».
H Eva H.D. είναι ποιήτρια και σεναριογράφος. Στην ταινία υποδύεται την Πανκ Ποιήτρια:
«Uchronia – out of time. Ο ιστορικός ο Paul J. Kosmin έγραψε ότι το αρχείο των Σελευκιδών ήτανε τρόπον τινά μια ουχρονία – ότι οι Σελευκίδες δημιούργησαν το δικό τους είδος χρόνου, για να εφαρμόσουν τη δική τους εξουσία, για να ελέγχουν όχι μόνο τις εποχές του χρόνου αλλά και τη φαντασία του λαού. Οι R.E.M. υπονοούσαν ότι το να είσαι out of time, εκτός χρόνου, είναι σαν να χάνεις τη θρησκεία σου, το να χάνεις αυτό που κάποτε τακτοποιούσε ολόκληρο τον κόσμο σου, σαν να είσαι half a world away, ξένος και ξενισμένος. Μια απώλεια που σε ξαναφτιάχνει. Καινούργιος άνθρωπος, καινούργιος ουρανός. Τι σχέση όμως έχουν μ’ εμάς τα φαντάσματα του παρελθόντος, αυτές οι ψευδείς, οι ημι- αναμνήσεις κουήρ και ριζοσπαστικές; Χρειάζεται ο καινούργιος άνθρωπος καινούργιες ιστορίες. Η καινούργια ιστορία ωστόσο είναι πάντα η παλιότερη. Όπως έλεγε η Ntozake Shange, but poetry can bring those bleeding women & children outta time up close enuf for us to see feel ourselves there/ then the separations what makes me/ me & you/ you/// drops away.
Να αγγίξουμε τα φαντάσματα στο παρελθόν μας να δούμε ότι είναι εμείς, το παρελθόν δεν είναι καπνός και λησμονιά, είναι το αίμα μας, το αίμα του παρελθόντος είναι φυσικά το υλικό της ζωής μας, ο αέρας που αναπνέουμε και το ασβέστιο στα αστέρια που κοιτάζουμε όταν δεν υπάρχει ελπίς πια · υπάρχει. Να είσαι εκτός χρόνου σημαίνει παραδόξως ότι είσαι τωόντι πιο μέσα του. Να είσαι εκτός χρόνου σημαίνει ότι τα δάχτυλα των ποδιών σου αισθάνονται το μαυρόχωμα και το μυαλό σου χορεύει στην αιωνιότητα. Συλλογίσου στην πυκνότητα, στην ελαφρότητα του χρόνου να δεις ότι είναι εσύ. Το χώμα είναι το παρελθόν και το μέλλον σου. Επίσης ο χρόνος. U, Chronia. Διαχωρισμοί δεν υπάρχουν. Έλα να αγγιχτούμε».
Ο Macklin Kowal είναι ηθοποιός και συγγραφέας. Στην ταινία υποδύεται τον Ντελεζιανό Μποντιμπιλντερά:
«Ό,τι είναι η Ουτοπία για τον χώρο, είναι η Oυχρονία για τον χρόνο: η αδυνατότητα να αποδώσουμε – δυνατά, και παντελώς υλικά – αυτό που συλλαμβάνουμε εννοιολογικά. Εν προκειμένω, τον χρόνο. Μας είναι αδύνατο κι όμως αναγκαίο να μιλήσουμε για τον χρόνο, να τον αγγίξουμε. Η ακατάπαυστη χρονικότητα της επανάστασης, η αιώνια επιστροφή της επανάστασης. Ας ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ με τη συσσώρευση αντικειμένων. Τέρμα οι εκδηλώσεις. Τέρμα τα πλαστικά ποτήρια με σκατόκρασο σε χέρια που κρέμονται από τα σώματά μας, που στέκονται μπροστά σε μέτριους πίνακες για τους οποίους παριστάνουμε πως ήρθαμε, ενώ κατά βάθος, κατά λίγο βάθος, ήρθαμε για να πούμε ότι ήμασταν εκεί, παρόλο που τίποτα, ΤΙΠΟΤΑ σημαντικό, ουσιαστικό ή έστω γαμημένα ενδιαφέρον δεν συμβαίνει ποτέ σ’ αυτή τη γαμημένη εκδήλωση. Απλώς βγάλτε τα παντελόνια σας και γαμηθείτε. Και, και, το πιο σημαντικό: Τέρμα η απαρίθμηση σωμάτων. Τέρμα οι αναμνήσεις, απαριθμημένες. Τέρμα τα περιστατικά, απαριθμημένα. Απλώς βγάλτε τα παντελόνια σας και γαμηθείτε, φωνάξτε, ουρλιάξτε. Αφήστε τη ζωή, βιωμένη, αναστοχαστική, στραμμένη στο μέλλον, να μουσκέψει τον χώρο ανάμεσα στα πόδια σας με το ηλεκτρικό, αιώνια-ρευστό μελάνι της. Σ’ αγαπώ. Θέλω να πεθάνω ενώ σε αγαπώ, γράφοντας το όνομά σου και το όνομά μου και τα ονόματά μας μαζί στον χώρο ανάμεσα στα πόδια σου – γράφω με τα γεννητικά μου όργανα βουτηγμένα στο ηλεκτρικό, αιώνια-ρευστό μελάνι. Αυτό είναι η Ουχρονία. Ο αδύνατος χρόνος του να σ’ αγαπώ ως το άπειρο, επαναστατική σπρωξιά, σπρώχνω, στρίβεις, συστρεφόμαστε, γυρνάμε, περιστρεφόμαστε, επαναστατικά, σε χρόνο επαναστατικό».
Η Πρόκνη είναι ποιήτρια και καλλιτέχνιδα. Στην ταινία υποδύεται μία από τις Πετρολέζες:
«Έξω είναι μια συμβατική πραγματικότητα.
Μέσα είναι ουχρονία.
Έξω ο καπιταλισμός αποσυντίθεται με τους δικούς του όρους.
Μέσα ο καπιταλισμός καταρρέει με τους δικούς μας όρους.
Έξω οι επαναστάσεις είναι πολύ μακριά και στο παρελθόν.
Μέσα ένα χωνευτήρι ζωντανών επαναστατικών ιδεών.
Έξω τα λόγια είναι tweets.
Μέσα τα λόγια είναι ιερά.
Έξω είμαστε οι ηττημένες.
Μέσα αγκαλιάζω την λουίζ μισέλ και της λέω “νικήσαμε”.
Μέσα είναι όσα πρέπει να φέρουμε έξω».
Ο Jacopo Mosesso είναι ερευνητής. Στην ταινία υποδύεται τον Κουήρ Φουτουριστή:
«Με τον κίνδυνο να φανώ συναισθηματικός, “Θα ’θελα αυτήν τη μνήμη να την πω… Εκείνη του Αυγούστου — Αύγουστος ήταν;». Έχει περάσει ένας χρόνος από εκείνο το αξέχαστο καλοκαίρι, γεμάτο από τη ζέστη και το εκτυφλωτικό φως του αθηναϊκού ήλιου, όταν είχα το προνόμιο να παρακολουθήσω τα γυρίσματα της ταινίας Uchronia, τα οποία σίγουρα θα μείνουν ανεξίτηλα χαραγμένα στη μνήμη μου. Τα γυρίσματα γίνονταν καθημερινά μέσα σε ένα θέατρο στο κέντρο της Αθήνας, ένα από εκείνα τα πραγματικά θέατρα, με το ξύλινο πάτωμα της σκηνής που αντηχεί κάτω από τα βήματά σου, και τα οποία είναι πλέον τόσο σπάνια σε χώρες διαφορετικές από την Ελλάδα. Στη χώρα καταγωγής μου, για παράδειγμα, έχουν πια γίνει μια πολυτέλεια για τις ελίτ, για εκείνο το κομμάτι της διανόησης που έχει αρκετά χρήματα και χρόνο για να παρακολουθεί πανάκριβες θεατρικές παραστάσεις. Θέατρα όπως εκείνο του Μεταξουργείου, και οι άνθρωποι που τα ζωντανεύουν, όπως η θαρραλέα ομάδα που, με μεγάλες θυσίες, συνεργάστηκε για να γυριστεί αυτή η ταινία, είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους εγκατέλειψα τη χώρα καταγωγής μου και επέλεξα την Ελλάδα ως χώρα επιλογής μου.
Για τις ανάγκες των γυρισμάτων, το θέατρο είχε διαμορφωθεί έτσι ώστε να αποτελεί ένα είδος τεράστιου, εντελώς μαύρου κουτιού: σκοτεινού και δροσερού, σαν ένα είδος σπηλαίου του Πλάτωνα, το σκοτάδι του οποίου σχιζόταν κατά διαστήματα από το λοξό φως ενός προβολέα. Σχεδόν κάθε μέρα, ακόμη κι όταν δεν συμμετείχα στα γυρίσματα, έβρισκα, ανάμεσα στις ώρες της δουλειάς μου, τον χρόνο να πηγαίνω και να παρακολουθώ τα γυρίσματα και να βρίσκομαι μαζί με όλους εκείνους τους ανθρώπους που, με πνεύμα κοινότητας, συνεργάζονταν για το εγχείρημα. Άνθρωποι που είχαν έρθει στην Αθήνα κυριολεκτικά από κάθε γωνιά του κόσμου, που γνωρίζονταν και συναντιούνταν για πρώτη φορά (ή φίλοι που ξανασυναντιούνταν, έχοντας επιστρέψει για την ταινία από τόπους μετανάστευσης, όπως ο φίλος μου ο Σπύρος, ο παραγωγός), μαζεύονταν όλοι μαζί για να συζητήσουν, να δουλέψουν, να ανταλλάξουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ιδέες και ιστορίες, ακόμη και για να φάνε όλοι μαζί όσα μαγείρευε καθημερινά με αγάπη για όλους μας ο σύντροφός μου (Φίλιππος/Παρακάτ), κι εκείνος ένας από τους περφόρμερ της ταινίας.
Η μετάβαση από το μέσα στο έξω ήταν πάντα έντονη: έξω, η πόλη, θορυβώδης και πλημμυρισμένη από φως, ενώ μέσα στο μαύρο κουτί του θεάτρου ο εξωτερικός κόσμος έμοιαζε να σταματά. Ήταν σαν να έμπαινε κανείς σε μια υπόγεια, απόκοσμη πραγματικότητα, πραγματικά κατοικημένη από τα φαντάσματα των χαρακτήρων που κατοικούν στην ταινία. Ύστερα από πολλές ημέρες γυρισμάτων, πρόσεξα με έκπληξη μια λεπτομέρεια: το φόντο στο βάθος της σκηνής, κι αυτό από συμπαγές ξύλο και βαμμένο ολόμαυρο, ήταν στην πραγματικότητα το φύλλο που έκρυβε ένα παράθυρο. Δεν θα ξεχάσω ποτέ την εικόνα του σκηνοθέτη, ο Φιλ, που με μια αργή αλλά σίγουρη κίνηση, άνοιξε το βαρύ φύλλο, επιτρέποντας στο εκτυφλωτικό φως του ήλιου να σκίσει βίαια το απόλυτο σκοτάδι.
Για μένα, αυτό είναι η Uchronia: αυτή η «αντιστροφή». Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή, ασφυκτική εποχή στην οποία είμαστε παγιδευμένοι, μια εποχή γεμάτη αποκαλυπτικό φασισμό, ανισότητες, θρησκεία που μετατρέπεται σε εργαλείο μίσους και πρόσχημα για την ομοφοβία, εθνοεθνικιστική παράνοια και ολιγάρχες της τεχνολογίας, η αμφισβήτηση δεν αρκεί πλέον· είναι πια αναγκαίο να αγωνιστούμε με όλες μας τις δυνάμεις και να φωνάξουμε με όλη μας τη φωνή ενάντια σε κάθε μορφή φασισμού. Αυτή η ταινία είναι μια θαρραλέα πράξη Αντίστασης, μια αχτίδα ήλιου που εισχωρεί σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, σκίζοντας βίαια το σκοτάδι, ζεσταίνοντάς μας με το χιούμορ της, αλλά και με ένα βαθιά σοβαρό μήνυμα ελπίδας».
+ Μια δική μου σημείωση ή αλλιώς ΥΓ.
Συμμετέχω και ’γώ στην ταινία, κάνω τον Πωλ Βερλαίν. Άφηνα μούσια και μαλλιά να μακραίνουν όλο τον χειμώνα για να υποδυθώ τον ρόλο όταν μου το ζήτησε ο Φιλ. Δεν τον ρώτησα τι και πως περίμενα μόνο να φτάσει η μέρα του γυρίσματος. Στον ενδιάμεσο χρόνο γνώρισα στα φίτινγκ την Dynno Dada (Διονυσία Ιωάννου) την ενδυματολόγο και designer – φαινόμενο. Σ’ ένα θέατρο γίνηκε το γύρισμα καλοκαίρι, ο Φιλ φορούσε τις κάλτσες του, ένα εικαστικό μπλακ μποξ όλο μας το σκηνικό. Ένιωσα σπίτι, ειδικά όταν μου είπε ότι έχω μαυρίσει πολύ. «Ε καλοκαίρι είναι» του είπα κι εκείνος με κοίταζε κι έλεγε πώς θα σε ασπρίσω τώρα. Στο γύρισμα του λέω θες να κλάψω εδώ; «Άμα μπορείς κάν’το» μου λέει. Το έκανα, όπως και γαλλικά που δεν ήξερα χαροπάλεψα να κάνω το lip sync. Εδώ τώρα θα πρέπει να γδυθείς Στέλιο, ωραία γδύνομαι εντελώς; Όχι παιδί μου αμέσως να τα πετάξεις, θέλουμε να είναι PG 13 η ταινία. Για τον Φιλ και τον Φοίβο τα πάντα θα έκανα γιατί τους έχω εμπιστοσύνη ό,τι κάνουν έχει σκοπό και μελέτη από πίσω.
Έφτασε κι η μέρα της πρώτης μεταξύ μας προβολής πριν τις πρεμιέρες και το ταξίδι στα φεστιβάλ κι ένιωσα μια υπερηφάνεια που συμμετείχα σε αυτό το σύμπαν που δημιούργησαν. Ένας χωροχρόνος μη γραμμικός με άξονα το έργο του Ρεμπώ. Μια εντελώς άβανγκαρντ ταινία – πολιτικό statement, γιατί τέτοιες ταινίες ξέρουν να κάνουν αυτοί οι δυο. Το Uchronia είναι για μένα ένα ταξίδι στα κινήματα με δομή και τυχερός που συμμετέχω στο ποιο ποιητικό μέρος της αφήγησής του. Η ταινία καταγράφει ιστορία και μου αρέσουν αυτές οι ταινίες, γιατί μένουν στην ιστορία και στη βιβλιογραφία. Ζήτω ο πειραματισμός, η επανάσταση και να θυμάστε cinema IS politics.
